Adhyaya 8
Īśvara-gītā: The Supreme Lord as Brahman, the Source of Creation, and the Inner Self
পূৰ্ব (সপ্তম) অধ্যায়ৰ উপসংহাৰত ঈশ্বৰে সংসাৰ-তৰণৰ বাবে অধিক গূঢ় উপদেশ দিয়ে। তেওঁ নিজকে অদ্বৈত ব্ৰহ্ম—শান্ত, নিত্য, নিৰ্মল—বুলি প্ৰকাশ কৰি মায়াশক্তিৰে সৃষ্টিৰ প্ৰকাশ ব্যাখ্যা কৰে: মহাব্ৰহ্মৰ ‘যোনি’ত বীজ স্থাপন কৰিলে প্ৰধান আৰু পুৰুষ, মহৎ, ভূতাদি, তন্মাত্ৰা, মহাভূত আৰু ইন্দ্ৰিয়সমূহ উৎপন্ন হয়; শেষত তেজোময় ব্ৰহ্মাণ্ড প্ৰকাশ পায় আৰু দিব্য শক্তিৰে সমৰ্থ ব্ৰহ্মাৰ জন্ম হয়। সৰ্বত্ৰ ব্যাপ্ত হৈও মোহৰ বাবে জীৱে পিতাক চিনিব নোৱাৰে। যি জ্ঞানীয়ে সকলো ভূতত সমভাবে অৱস্থিত অক্ষৰ প্ৰভুক দেখে, সি আত্মহিংসা ত্যাগ কৰি পৰম পদ লাভ কৰে। ইয়াত সাত সূক্ষ্ম তত্ত্ব আৰু মহাদেৱৰ ‘ষড়্বিধ’ পদ্ধতি উল্লেখ কৰি বন্ধনক প্ৰধানৰ ভুল বিনিয়োগ বুলি নিৰ্ণয় কৰা হৈছে। প্ৰকৃতিৰ সুপ্ত শক্তিৰ ওপৰে এক পৰম মহেশ্বৰ, ছয় গুণে বৰ্ণিত, বাক্যত একো আৰু বহুও, হৃদয়-গুহাত সাক্ষাৎকাৰযোগ্য পৰম লক্ষ্য; পৰৱৰ্তী ধাৰা যোগ/জ্ঞান সাধনালৈ আগবাঢ়ে।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे (ईश्वरगीतासु) सप्तमो ऽध्यायः ईश्वर उवाच अन्यद् गुह्यतमं ज्ञानं वक्ष्ये ब्राह्मणपुङ्गवाः / येनासौ तरते जन्तुर्घोरं संसारसागरम्
এইদৰে শ্ৰীকূর্মপুৰাণৰ ষট্সাহস্ত্ৰী সংহিতাৰ উত্তৰবিভাগত (ঈশ্বৰগীতাসু) সপ্তম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল। ঈশ্বৰ ক’লে—হে ব্ৰাহ্মণপুঙ্গৱসকল! এতিয়া মই আন এটা পৰম-গুহ্য জ্ঞান ক’ম, যাৰ দ্বাৰা জীৱ এই ঘোৰ সংসাৰসাগৰ পাৰ হয়।
Verse 2
अहं ब्रह्ममयः शान्तः शाश्वतो निर्मलो ऽव्ययः / एकाकी भगवानुक्तः केवलः परमेश्वरः
মই ব্ৰহ্মময়—শান্ত, শাশ্বত, নিৰ্মল আৰু অব্যয়। মই অদ্বিতীয়; মোকেই ‘ভগৱান’ বুলি কোৱা হয়—মই একমাত্ৰ পৰমেশ্বৰ।
Verse 3
मम योनिर्महद् ब्रह्म तत्र गर्भं दधाम्यहम् / मूलं मायाभिधानं तु ततो जातमिदं जगत्
মোৰ যোনি মহৎ ব্ৰহ্ম; তাতেই মই বীজ স্থাপন কৰোঁ। সেই মূলকেই ‘মায়া’ বুলি কোৱা হয়; তাৰ পৰাই এই সমগ্ৰ জগত জন্মে।
Verse 4
प्रधानं पुरुषो ह्यत्मा महान् भूतादिरेव च / तन्मात्राणि महाभूतानीन्द्रियाणि च जज्ञिरे
প্ৰধান, পুৰুষ, আত্মা, মহান্ আৰু ভূতাদি প্ৰকাশ পালে; আৰু তাৰ পৰা তন্মাত্ৰা, মহাভূত আৰু ইন্দ্ৰিয়সমূহ জন্মিল।
Verse 5
ततो ऽण्डमभवद्धैमं सूर्यकोटिसमप्रभम् / तस्मिन् जज्ञे महाब्रह्मा मच्छक्त्या चोपबृंहितः
তাৰ পিছত কোটি সূৰ্যৰ সম দীপ্তি থকা সোণালী অণ্ড উদ্ভৱ হ’ল; তাত মহাব্ৰহ্মা জন্মিল, মোৰ দিব্য শক্তিৰে পুষ্ট আৰু বলীয়ান।
Verse 6
ये चान्ये बहवो जीवा मन्मयाः सर्व एव ते / न मां पश्यन्ति पितरं मायया मम मोहिताः
আৰু আন বহু জীৱও—সকলেই—মোৰে পৰিপূৰ্ণ; কিন্তু মোৰ মায়াত মোহিত হৈ তেওঁলোকে মোক, পিতৃস্বরূপক, নেদেখে।
Verse 7
याश्च योनिषु सर्वासु संभवन्ति हि मूर्तयः / तासां माया परा योनिर्मामेव पितरं विदुः
সকলো যোনি আৰু জন্মস্ৰোতত যি যি দেহধাৰী ৰূপ জন্মে—সিহঁতৰ পৰম যোনি মোৰ মায়া; আৰু সিহঁতে মোকেই পিতা বুলি জানে।
Verse 8
यो मामेवं विजानाति बीजिनं पितरं प्रभुम् / स धीरः सर्वलोकेषु न मोहमधिगच्छति
যি মোক এইদৰে বীজধাৰী মূল, পিতা আৰু প্ৰভু বুলি জানে—সেই ধীৰ জনে সকলো লোকতে মোহত নপৰে।
Verse 9
ईशानः सर्वविद्यानां भूतानां परमेश्वरः / ओङ्कारमूर्तिर्भगवानहं ब्रह्मा प्रजापतिः
মইয়ে ঈশান—সকলো বিদ্যাৰ অধিপতি আৰু সকলো ভূতৰ পৰমেশ্বৰ। ওঁকাৰ-মূৰ্তি ভগৱান মইয়ে; মইয়ে ব্ৰহ্মা, প্ৰজাপতি।
Verse 10
समं सर्वेषु भूतेषु तिष्ठन्तं परमेश्वरम् / विनश्यत्स्वविनश्यन्तं यः पश्यति स पश्यति
যিয়ে সকলো ভূতত সমভাবে অৱস্থিত পৰমেশ্বৰক দেখে—নশ্বৰৰ মাজতো অবিনশ্বৰক—সিয়েই সত্যকৈ দেখে।
Verse 11
समं पश्यन् हि सर्वत्र समवस्थितमीश्वरम् / न हिनस्त्यात्मनात्मानं ततो याति पराङ्गतिम्
যিয়ে সৰ্বত্ৰ সমভাবে অৱস্থিত ঈশ্বৰক দেখে, সিয়ে নিজৰ দ্বাৰাই আত্মাক আঘাত নকৰে; সেই সম্যক্ দৰ্শনৰ পৰা সিয়ে পৰম পৰাগতি লাভ কৰে।
Verse 12
विदित्वा सप्त सूक्ष्माणि षडङ्गं च महेश्वरम् / प्रधानविनियोगज्ञः परं ब्रह्माधिगच्छति
সাত সূক্ষ্ম তত্ত্ব জানি আৰু ষড়ঙ্গ-যুক্ত মহেশ্বৰক উপলব্ধি কৰি, প্ৰধান (প্ৰকৃতি)ৰ বিনিয়োগ-জ্ঞানী পৰম ব্ৰহ্মলৈ উপনীত হয়।
Verse 13
सर्वज्ञता तृप्तिरनादिबोधः स्वतन्त्रता नित्यमलुप्तशक्तिः / अनन्तशक्तिश्च विभोर्विदित्वा षडाहुरङ्गानि महेश्वरस्य
বিভু প্ৰভুৰ সৰ্বজ্ঞতা, পূৰ্ণ তৃপ্তি, অনাদি বোধ, স্বাতন্ত্ৰ্য, নিত্য অক্ষয় শক্তি আৰু অনন্ত শক্তি—এই ছয়ক মহেশ্বৰৰ অঙ্গ (লক্ষণ) বুলি কোৱা হয়।
Verse 14
तन्मात्राणि मन आत्मा च तानि सूक्ष्माण्याहुः सप्त तत्त्वात्मकानि / या सा हेतुः प्रकृतिः सा प्रधानं बन्धः प्रोक्तो विनियोगो ऽपि तेन
তন্মাত্ৰা, মন আৰু আত্মা—এইসকল সূক্ষ্ম বুলি ঘোষিত, স্বৰূপত সাত তত্ত্ব। যি কাৰণৰূপ প্ৰকৃতি, তাকেই ‘প্ৰধান’ বোলা হয়; আৰু তাৰ দ্বাৰা হোৱা অযথা বিনিয়োগেই বন্ধন বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 15
या सा शक्तिः प्रकृतौ लीनरूपा वेदेषूक्ता कारणं ब्रह्मयोनिः / तस्या एकः परमेष्ठी परस्ता- न्महेश्वरः पुरुषः सत्यरूपः
প্ৰকৃতিত লীনৰূপে নিহিত যি শক্তি, বেদে তাকেই কাৰণ আৰু ব্ৰহ্মযোনি বুলি কোৱা হৈছে। সেই শক্তিৰো পৰে একমাত্ৰ পৰমেষ্ঠী—মহেশ্বৰ—পৰাত্পৰ পুৰুষ; যাঁৰ স্বৰূপ সত্য।
Verse 16
ब्रह्मा योगी परमात्मा महीयान् व्योमव्यापी वेदवेद्यः पुराणः / एको रुद्रो मृत्युरव्यक्तमेकं बीजं विश्वं देव एकः स एव
সেইজনেই ব্ৰহ্মা, পৰম যোগী, পৰমাত্মা—মহান, আকাশৰ দৰে সৰ্বব্যাপী, বেদে বেদ্য, প্ৰাচীন। সেইজনেই এক ৰুদ্ৰ; সেইজনেই মৃত্যু; সেইজনেই এক অব্যক্ত; সেইজনেই বীজ আৰু বিশ্ব। সেই এক দেৱ—সেইজনেই সকলো।
Verse 17
तमेवैकं प्राहुरन्ये ऽप्यनेकं त्वेकात्मानं केचिदन्यत्तथाहुः / अणोरणीयान् महतो ऽसौ महीयान् महादेवः प्रोच्यते वेदविद्भिः
কিছুমানে তেওঁকেই এক বুলি কয়, আৰু কিছুমানে তেওঁকেই বহু ৰূপে কয়। কিছুমানে তেওঁক সকলোৰে এক আত্মা বুলি কয়, আন কিছুমানে তেওঁক পৃথক বুলিও বৰ্ণনা কৰে। অণুতকৈও অণু, মহতকৈও মহান—বেদবিদসকলে তেওঁক ‘মহাদেৱ’ বুলি প্ৰোচে।
Verse 18
एवं हि यो वेद गुहाशयं परं प्रभुं पुराणं पुरुषं विश्वरूपम् / हिरण्मयं बुद्धिमतां परां गतिं स बुद्धिमान् बुद्धिमतीत्य तिष्ठति
এইদৰে যি ব্যক্তি হৃদয়-গুহাত অধিষ্ঠিত পৰম প্ৰভু—প্ৰাচীন, বিশ্বৰূপ পুৰুষ—ক সত্যই জানে, যি স্বৰ্ণময় দীপ্তিমান আৰু জ্ঞানীসকলৰ পৰম গতি; সি প্ৰকৃত বুদ্ধিমান হয় আৰু পৰিপূৰ্ণ বোধ লাভ কৰি তাতেই প্রতিষ্ঠিত থাকে।
Frequently Asked Questions
It presents manifestation through Māyā: from Pradhāna and Puruṣa arise Mahat and bhūtādi, then tanmātras, mahābhūtas, and indriyas, followed by the golden cosmic Egg within which Brahmā is born—an emanation schema used to orient the seeker toward liberation rather than mere cosmography.
The Lord is declared the imperishable Brahman equally abiding in all beings; delusion arises from Māyā, but the wise who recognize the Supreme as the indwelling Self and the seed-bearing Father do not fall into error and attain transcendence.
The chapter enumerates six essential qualities: omniscience, perfect contentment, beginningless knowledge, absolute independence, unfailing power, and infinite potency—presented as defining attributes for understanding Maheśvara as the Supreme.
Bondage is framed as a distorted engagement of primordial Nature (Pradhāna/Prakṛti), whereby consciousness becomes entangled with its evolutes (mind, senses, elements); correct knowledge and yogic discernment reverse this misapplication and lead to realization of the Supreme Brahman.