Adhyaya 30
Prāyaścitta for Mahāpātakas — Brahmahatyā, Association with the Fallen, and Tīrtha-Based Purification
উত্তৰভাগৰ ধৰ্মশাস্ত্ৰীয় ধাৰা অনুসৰি ব্যাসে প্ৰায়শ্চিত্তৰ সুশৃঙ্খল বিৱৰণ দিয়ে—বিহিত কৰ্মৰ লোপ আৰু নিন্দিত কৰ্মৰ আচৰণৰ পৰা উৎপন্ন দোষ নিবারণৰ বাবে। বেদাৰ্থবিদ আৰু ধৰ্মবিচাৰকৰ প্ৰমাণে প্ৰায়শ্চিত্তৰ ন্যায়সঙ্গত আধাৰ স্থাপন হয়। ইয়াত মহাপাতক—ব্ৰহ্মহত্যা, সুৰাপান, চৌৰ্য আৰু গুৰু-তল্পগমন—নিৰ্ধাৰিত; লগতে পতিতৰ সৈতে দীঘলীয়া সঙ্গ, অযোগ্য যাজন, নিষিদ্ধ মৈথুন আৰু অসাৱধান অধ্যাপনো দোষবর্ধক বুলি কোৱা হৈছে। অনিচ্ছাকৃত ব্ৰহ্মহত্যাৰ বাবে দ্বাদশবছৰীয়া বনপ্ৰায়শ্চিত্ত—তপস্বীচিহ্ন ধাৰণ, নিয়ত ভিক্ষা, আত্মগৰ্হা আৰু ব্ৰহ্মচৰ্য—বৰ্ণিত; ইচ্ছাকৃত হলে মৃত্যুপ্ৰায়শ্চিত্ত বিধেয়। শেষত মহাপুণ্য আৰু তীৰ্থ-আধাৰিত শুদ্ধিৰ পথ—অশ্বমেধৰ অবভৃথ, বেদজ্ঞক সৰ্বস্বদান, সঙ্গমস্নান, ৰামেশ্বৰত সাগৰস্নান ৰুদ্ৰদৰ্শনসহ, আৰু ভৈৰৱৰ কপালমোচন তীৰ্থ—উপস্থাপন কৰি পিতৃকৰ্ম আৰু শৈৱপূজাক পুনৰুদ্ধাৰ-ধৰ্মত একত্ৰিত কৰা হয়, আৰু পৰৱৰ্তী অধ্যায়সমূহৰ ক্ৰমবদ্ধ প্ৰায়শ্চিত্তৰ ভূমিকা গঢ়ে।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे एकोनत्रिंशो ऽध्यायः व्यास उवाच अतः परं प्रवलक्ष्यामि प्रायश्चित्तविधिं शुभम् / हिताय सर्वविप्राणां दोषाणामपनुत्तये
এইদৰে শ্ৰীকূৰ্মপুৰাণৰ ষট্সাহস্ত্ৰী সংহিতাৰ উত্তৰ-বিভাগত ঊনত্রিংশ অধ্যায় (আৰম্ভ)। ব্যাসে ক’লে—এতিয়া মই প্ৰায়শ্চিত্তৰ শুভ বিধি স্পষ্টকৈ বৰ্ণনা কৰিম, সকলো বিপ্ৰৰ হিত আৰু দোষ নাশৰ বাবে।
Verse 2
अकृत्वा विहितं कर्म कृत्वा निन्दितमेव च / दोषमाप्नोति पुरुषः प्रायश्चित्तं विशोधनम्
বিহিত কৰ্ম নকৰা আৰু নিন্দিত কৰ্ম কৰা—দুয়োটাৰে ফলত মানুহে দোষ লাভ কৰে; সেই দোষ শুদ্ধ কৰাৰ উপায়েই প্ৰায়শ্চিত্ত।
Verse 3
प्रायश्चित्तमकृत्वा तु न तिष्ठेद् ब्राह्मणः क्वचित् / यद् ब्रूयुर्ब्राह्मणाः शान्ता विद्वांसस्तत्समाचरेत्
প্ৰায়শ্চিত্ত নকৰাকৈ ব্ৰাহ্মণে ক’তো নাথাকিব। শান্ত আৰু বিদ্বান ব্ৰাহ্মণসকলে যি ক’ব, সেয়াই তেওঁ আচৰণত আনিব।
Verse 4
वेदार्थवित्तमः शान्तो धर्मकामो ऽग्निमान् द्विजः / स एव स्यात् परो धर्मो यमेको ऽपि व्यवस्यति
যি দ্বিজ বেদাৰ্থত সৰ্বাধিক পাৰদৰ্শী, শান্ত, ধৰ্মকামী আৰু অগ্নি-পালক—সেইজনেই পৰম ধৰ্মস্বরূপ। তেওঁ যদি এই একেটা সংকল্পও দৃঢ় কৰে, তেন্তে সেয়াই শ্ৰেষ্ঠ ধৰ্মপথ হয়।
Verse 5
अनाहिताग्नयो विप्रास्त्रयो वेदार्थपारगाः / यद् ब्रूयुर्धर्मकामास्ते तज्ज्ञेयं धर्मसाधनम्
যদিও তেওঁলোক অনাহিতাগ্নি, তথাপি সেই তিনজন ব্ৰাহ্মণ ঋষি বেদাৰ্থত পাৰদৰ্শী। ধৰ্মকামী হৈ তেওঁলোকে যি কয়, তাকেই ধৰ্মসাধন বুলি জানিব লাগে।
Verse 6
अनेकधर्मशास्त्रज्ञा ऊहापोहविशारदाः / वेदाध्ययनसंपन्नाः सप्तैते परिकीर्तिताः
বহু ধৰ্মশাস্ত্ৰজ্ঞ, ঊহাপোহত বিশাৰদ—যুক্তক গ্ৰহণ আৰু অযুক্তক ত্যাগ কৰাত দক্ষ—আৰু বেদাধ্যয়নে সম্পন্ন; এই সাতজনকেই কীৰ্তিত কৰা হৈছে।
Verse 7
मीमांसाज्ञानतत्त्वज्ञा वेदान्तकुशला द्विजाः / एकविंशतिसंख्याताः प्रयाश्चित्तं वदन्ति वै
মীমাংসাত নিপুণ, জ্ঞানতত্ত্বজ্ঞ আৰু বেদান্তত কুশল সেই দ্বিজসকল—একুশজন—নিশ্চয়েই প্ৰায়শ্চিত্তৰ বিধান বৰ্ণনা কৰে।
Verse 8
ब्रह्महा मद्यपः स्तेनो गुरुतल्पग एव च / महापातकिनस्त्वेते यश्चैतैः सह संवसेत्
ব্ৰাহ্মণহন্তা, মদ্যপ, চোৰ আৰু গুৰুতল্পগ—এঁৱা মহাপাতকী। আৰু যি এঁৱাৰ সৈতে সহবাস কৰে, সেও তেনেকুৱাই গণ্য।
Verse 9
संवत्सरं तु पतितैः संसर्गं कुरुते तु यः / यानशय्यासनैर्नित्यं जानन् वै पतितो भवेत्
যি জেনে-বুজে পতিতসকলৰ সৈতে এক বছৰ ধৰি সংসৰ্গ কৰে আৰু নিত্য তেওঁলোকৰ সৈতে যান, শয্যা আৰু আসন ভাগ কৰে, সেও নিশ্চয় পতিত হয়।
Verse 10
याजनं योनिसंबन्धं तथैवाध्यापनं द्विजः / कृत्वा सद्यः पतेज्ज्ञानात् सह भोजनमेव च
যি দ্বিজ অযোগ্য লোকৰ বাবে যাজন কৰে, অনুচিত যোনি-সম্পৰ্ক কৰে বা শাস্ত্ৰক অধৰ্মভাৱে অধ্যাপন কৰে, সি তৎক্ষণাৎ সম্যক্ জ্ঞানৰ পৰা পতিত হয়; আৰু তেওঁলোকৰ সৈতে ভোজন কৰিলেও পতন ঘটে।
Verse 11
अविज्ञायाथ यो मोहात् कुर्यादध्यापनं द्विजः / संवत्सरेण पतति सहाध्ययनमेव च
বিষয় নুবুজি মোহবশত যি দ্বিজ শাস্ত্ৰ অধ্যাপন কৰে, সি এক বছৰৰ ভিতৰত পতিত হয়; আৰু তাৰ সৈতে তাৰ নিজস্ব অধ্যয়নো নষ্ট হয়।
Verse 12
ब्रह्माहा द्वादशाब्दानि कुटिं कृत्वा वने वसेत् / भैक्षमात्मविशुद्ध्यर्थं कृत्वा शवशिरोध्वजम्
যি ব্রাহ্মণহত্যা কৰিছে, সি কুটীৰ সাজি বাৰ বছৰ বনতে বাস কৰক; অন্তঃশুদ্ধিৰ বাবে ভিক্ষাৰে জীৱন যাপন কৰক আৰু শৱশিৰ-চিহ্নিত ধ্বজা ধাৰণ কৰক।
Verse 13
ब्राह्मणावसथान् सर्वान् देवागाराणि वर्जयेत् / विनिन्दन् स्वयमात्मानं ब्राह्मणं तं च संस्मरन्
সি সকলো ব্রাহ্মণ-আবাস আৰু দেৱালয়ো পৰিহাৰ কৰক; নিজকে নিন্দা কৰি কৰি আৰু সেই ব্রাহ্মণক নিৰন্তৰ স্মৰণ কৰি থাকক।
Verse 14
असंकल्पितयोग्यानि सप्तागाराणि संविशेत् / विधूमे शनकैर्नित्यं व्यङ्गारे भुक्तवज्जने
সি সাতটা গৃহস্থান কেৱল যথাযথ প্ৰয়োজনে, কল্পিত সংকল্প নধৰি, প্ৰৱেশ/ব্যৱহাৰ কৰক। প্ৰতিদিন ধোঁৱাহীন অগ্নি আৰু শান্ত অঙ্গাৰৰ সময়ত, আগতে ভোজন কৰা লোকৰ মাজত, ধীৰে ধীৰে আহাৰ কৰক।
Verse 15
एककालं चरेद् भैक्षं दोषं विख्यापयन् नृणाम् / वन्यमूलफलैर्वापि वर्तयेद् धैर्यमाक्षितः
সেয়ে প্ৰতিদিন কেৱল এবাৰ ভিক্ষা কৰিব আৰু নিজৰ পৰাধীনতাৰ দোষ লোকসমক্ষে প্ৰকাশ কৰিব; নহ’লে বনজ মূল‑ফল খাই জীৱন ধাৰণ কৰিব—ধৈৰ্যত স্থিৰ, অচঞ্চল।
Verse 16
कपालपाणिः खट्वाङ्गी ब्रह्मचर्यपरायणः / पूर्णे तु द्वादशे वर्षे ब्रह्महत्यां व्यपोहति
হাতত কপাল‑পাত্ৰ আৰু খট্বাংগ দণ্ড ধৰি, ব্ৰহ্মচৰ্যত নিষ্ঠ হৈ—দ্বাদশ বছৰ পূৰ্ণ হ’লে ব্ৰহ্মহত্যাৰ পাপ দূৰ কৰে।
Verse 17
अकामतः कृते पापे प्रायश्चित्तमिदं शुभम् / कामतो मरणाच्छुद्धिर्ज्ञेया नान्येन केनचित्
অকামতে (অজানিতে) কৰা পাপৰ বাবে এই শুভ প্ৰায়শ্চিত্ত বিধেয়; কিন্তু কামতে (ইচ্ছাকৃত) পাপৰ শুদ্ধি কেৱল মৃত্যুৰ দ্বাৰাই—আন কোনো উপায়ে নহয়।
Verse 18
कुर्यादनशनं वाथ भृगोः पतनमेव वा / ज्वलन्तं वा विशेदग्निं जलं वा प्रविशेत् स्वयम्
সেয়ে অনশন (মৃত্যুপৰ্যন্ত উপবাস) কৰিব পাৰে; অথবা ভৃগু‑পতন অৰ্থাৎ প্ৰপাতৰ পৰা ঝাঁপ দিব পাৰে; অথবা জ্বলন্ত অগ্নিত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে; অথবা নিজে জলে প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে।
Verse 19
ब्राह्मणार्थे गवार्थे वा सम्यक् प्राणान् परित्यजेत् / ब्रह्महत्यापनोदार्थमन्तरा वा मृतस्य तु
ব্ৰাহ্মণৰ হিতৰ বাবে বা গোৰ হিতৰ বাবে, প্ৰয়োজন হ’লে ধৰ্মপূৰ্বক প্ৰাণ ত্যাগ কৰা উচিত; অথবা ব্ৰহ্মহত্যাৰ কলংক নিবারণৰ বাবে মৃত্যুপৰ্যন্ত নিৰ্ধাৰিত প্ৰায়শ্চিত্ত পালন কৰা উচিত।
Verse 20
दीर्घामयान्वितं विप्रं कृत्वानामयमेव तु / दत्त्वा चान्नं स दुर्भिक्षे ब्रह्महत्यां व्यपोहति
দুৰ্ভিক্ষকালত দীঘলীয়া ৰোগত পীড়িত ব্ৰাহ্মণক সুস্থ কৰি আৰু তেওঁক অন্ন দান কৰিলে, ব্ৰহ্মহত্যাৰ পাপ দূৰ হয়।
Verse 21
अश्वमेधावभृथके स्नात्वा वा शुध्यते द्विजः / सर्वस्वं वा वेदविदे ब्राह्मणाय प्रदाय तु
দ্বিজ অশ্বমেধ যজ্ঞৰ অৱভৃথ স্নানত শুদ্ধ হয়; অথবা বেদবিদ্ ব্ৰাহ্মণক সৰ্বস্ব দান কৰিলেও শুদ্ধি লাভ কৰে।
Verse 22
सरस्वत्यास्त्वरुणया संगमे लोकविश्रुते / शुध्येत् त्रिषवणस्नानात् त्रिरात्रोपोषितो द्विजः
লোকবিখ্যাত সৰস্বতী-অৰুণা সঙ্গমত তিনিৰাতি উপবাস কৰি ত্ৰিষৱণ স্নান কৰিলে দ্বিজ শুদ্ধ হয়।
Verse 23
गत्वा रामेश्वरं पुण्यं स्नात्वा चैव महोदधौ / ब्रह्मचर्यादिभिर्युक्तो दृष्ट्वा रुद्रं विमुच्यते
পুণ্য ৰামেশ্বৰলৈ গৈ মহাসাগৰত স্নান কৰি, ব্ৰহ্মচৰ্য আদি নিয়মে যুক্ত ব্যক্তি ৰুদ্ৰদৰ্শনে বন্ধনমুক্ত হয়।
Verse 24
कपालमोचनं नाम तीर्थं देवस्य शूलिनः / स्नात्वाभ्यर्च्य पितॄन् भक्त्या ब्रह्महत्यां व्यपोहति
শূলধাৰী দেৱ (শিৱ)ৰ ‘কপালমোচন’ নামৰ তীৰ্থ আছে; তাত স্নান কৰি ভক্তিভাৱে পিতৃসকলক পূজা কৰিলে ব্ৰহ্মহত্যাৰ পাপ দূৰ হয়।
Verse 25
यत्र देवादिदेवेन भरवेणामितौजसा / कपालं स्थापितं पूर्वं ब्रह्मणः परमेष्ठिनः
য’ত পূৰ্বকালত দেৱাদিদেৱ, অমিত তেজস্বী ভৈৰৱে পৰমেষ্ঠী ব্ৰহ্মাৰ কপাল স্থাপন কৰিছিল।
Verse 26
समभ्यर्च्य महादेवं तत्र भैरवरूपिणम् / तर्पपित्वा पितॄन् स्नात्वा मुच्यते ब्रह्महत्यया
তাত ভৈৰৱৰূপী মহাদেৱক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি, পিতৃসকলক তৰ্পণ দি স্নান কৰিলে ব্ৰহ্মহত্যাৰ পাপৰ পৰা মুক্তি পোৱা যায়।
Frequently Asked Questions
Prāyaścitta is the purifying remedy for faults caused by neglecting enjoined duties or performing censured acts; the chapter states that a brāhmaṇa should not remain anywhere without first undertaking appropriate expiation as prescribed by calm, learned authorities.
Brahmahatyā (slaying a brāhmaṇa), surāpāna (drinking intoxicants), theft, and violation of the teacher’s bed (guru-talpagamana), along with sustained close association with such offenders.
A twelve-year forest discipline: dwelling in a hut, living on alms (or roots and fruits), bearing penitential insignia (skull-bowl and khaṭvāṅga), maintaining brahmacarya, avoiding brāhmaṇa dwellings and temples, and cultivating continual self-censure and remembrance of the wronged brāhmaṇa.
It states purification is attainable only through death for deliberate commission, prescribing forms of death-atonement such as fasting unto death or self-surrender into fire, water, or from a height.
Avabhṛtha bathing of an Aśvamedha, giving away all possessions to a Veda-knowing brāhmaṇa, bathing at the Sarasvatī–Aruṇā confluence after a three-night fast, bathing at Rāmeśvara with brahmacarya and beholding Rudra, and bathing at Kapālamocana with devotion and Pitṛ worship—especially linked to removal of brahmahatyā.