Adhyaya 39
Measure of the Three Worlds, Planetary Spheres, and Sūrya as the Root of Trailokya
পুৰাণৰ বিশ্ববৰ্ণনা আগবঢ়াই সূতে ঋষিসকলক ত্ৰিলোকৰ পৰিমাপ আৰু ব্ৰহ্মাণ্ড-অণ্ডৰ পৰা উদ্ভূত লোকসমূহৰ ক্ৰমোন্নতি সংক্ষিপ্তভাৱে বৰ্ণনা কৰে। ভূৰ্লোক সূৰ্য-চন্দ্ৰৰ কিৰণৰ পৰিসৰে নিৰ্ধাৰিত; ভুৱৰ্লোক তাৰ সমবিস্তাৰ; স্বৰ্গ ধ্ৰুৱলৈকে ঊৰ্ধ্বে বিস্তৃত, য’ত বায়ুৰ বিভাগসমূহ কাৰ্য কৰে। তাৰ পিছত যোজন-মাপে সূৰ্য, চন্দ্ৰ, নক্ষত্ৰমণ্ডল আৰু ক্ৰমে বুধ, শুক্ৰ, মঙ্গল, বৃহস্পতি, শনি, সপ্তৰ্ষি আৰু শেষত ধ্ৰুৱৰ স্থান নিৰূপিত হয়; ধ্ৰুৱক জ্যোতি-চক্ৰৰ স্থিৰ ধুৰা বুলি ধৰি তাত নাৰায়ণ ধৰ্মৰূপে অধিষ্ঠিত বুলি কোৱা হয়। পাছত সূৰ্যৰ ৰথ, কালচক্ৰ আৰু সাত অশ্বৰ সৈতে বৈদিক ছন্দৰ সম্পৰ্ক উল্লেখ কৰা হয়। অন্তত সূৰ্যক ত্ৰিলোকব্যাপী কিৰণধাৰী, সকলো দীপ্ত সত্তাৰ মূল তেজ আৰু আদিত্যসকলক তেওঁৰ কাৰ্যাংশ বুলি মহিমা দিয়া হয়, উপাসনাৰ দিশে আগবঢ়োৱাৰ ভূমিকা গঢ়ি তোলে।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे अष्टात्रिंशो ऽध्यायः सूत उवाच अतः परं प्रवक्ष्यामि संक्षेपेण द्विजोत्तमाः / त्रैलोक्यस्यास्य मानं वो न शक्यं विस्तरेण तु
এইদৰে শ্ৰীকূৰ্মপুৰাণৰ ষট্সাহস্ত্ৰী সংহিতাৰ পূৰ্ববিভাগত অষ্টাত্ৰিংশ অধ্যায়। সূত ক’লে—হে দ্বিজোত্তমসকল, এতিয়া মই এই ত্ৰৈলোক্যৰ মান তোমালোকক সংক্ষেপে ক’ম; বিস্তাৰে কোৱা সম্ভৱ নহয়।
Verse 2
भूर्लोको ऽथ भुवर्लोकः स्वर्लोको ऽथ महस्ततः / जनस्तपश्च सत्यं च लोकास्त्वण्डोद्भवा मताः
ভূৰ্লোক, তাৰপিছত ভুৱৰ্লোক, স্বৰ্গলোক আৰু তাৰ পাছত মহৰ্লোক; লগতে জনলোক, তপোলোক আৰু সত্যলোক—এই সকলো লোক অণ্ড (ব্ৰহ্মাণ্ড)ৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি মানা হয়।
Verse 3
सूर्याचन्द्रमसोर्यावत् किरणैरवभासते / तावद् भूर्लोक आख्यातः पुराणे द्विजपुङ्गवाः
হে দ্বিজপুঙ্গৱসকল! সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰৰ কিৰণে যিমানদূৰ আলোক বিস্তাৰ কৰে, পুৰাণত সিমানদূৰলৈকে ভূৰ্লোকৰ বিস্তাৰ কোৱা হৈছে।
Verse 4
यावत्प्रमाणो भूर्लोको विस्तरात् परिमण्डलात् / भुवर्लोको ऽपि तावान्स्यान्मण्डलाद् भास्करस्य तु
ভূৰ্লোক যিমান দূৰ বৃত্তাকাৰ পৰিমাপে বিস্তৃত, ভুৱৰ্লোকো সিমানেই—সূৰ্য-মণ্ডলৰ মান অনুসৰি—বিস্তৃত বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 5
ऊर्ध्वंयन्मण्डलाद् व्योमध्रुवोयावद्व्यवस्थितः / स्वर्लोकः स समाख्यातस्तत्र वायोस्तु नेमयः
সূৰ্য-মণ্ডলৰ ওপৰত আকাশত ধ্ৰুৱতৰা পৰ্যন্ত যি অঞ্চল স্থিত, সেয়াই স্বৰ্লোক বুলি খ্যাত; তাত বায়ুৰ পৰিক্ৰমা-পথ (নেমি) স্থাপিত।
Verse 6
आवहः प्रवहश्चैव तथैवानुवहः परः / संवहो विवहश्चाथ तदूर्ध्वं स्यात् परावहः
‘আৱহ’ আৰু ‘প্ৰৱহ’, তদ্ৰূপ শ্ৰেষ্ঠ ‘অনুৱহ’; তাৰ পিছত ‘সংৱহ’ আৰু ‘বিৱহ’; আৰু সিহঁতৰ ওপৰত ‘পৰাৱহ’—এইবোৰ বায়ুৰ মুখ্য বিভাগ।
Verse 7
तथा परिवहश्चोर्ध्वं वायोर्वै सप्त नेमयः / भूमेर्योजनलक्षे तु भानोर्वै मण्डलं स्थितम्
তদ্ৰূপ বায়ুৰ অঞ্চলৰ ওপৰত ‘পৰিবহ’ আছে, যাৰ সাতটা নেমি (পৰিধি) আছে। আৰু ভূমিৰ পৰা এক লক্ষ যোজন দূৰত সূৰ্য-মণ্ডল স্থিত।
Verse 8
लक्षे दिवाकरस्यापि मण्डलं शशिनः स्मृतम् / नक्षत्रमण्डलं कृत्स्नं तल्लक्षेण प्रकाशते
চন্দ্ৰ-মণ্ডলো এক লক্ষ (যোজন) পৰিমিত বুলি স্মৃত; আৰু সমগ্ৰ নক্ষত্ৰ-মণ্ডল সেই মানেই উজ্জ্বল হয়।
Verse 9
द्वेलक्षे ह्युत्तरे विप्रा बुधो नक्षत्रमण्डलात् / तावत्प्रमाणभागे तु बुधस्याप्युशनाः स्थितः
হে বিপ্ৰসকল! নক্ষত্ৰমণ্ডলৰ পৰা দুই লক্ষ ওপৰত বুধ অৱস্থিত। সেই একে পৰিমিত অংশত বুধৰ ওপৰত শুক্ৰ (উশনা) প্ৰতিষ্ঠিত।
Verse 10
अङ्गारको ऽपि शुक्रस्य तत्प्रमाणो व्यवस्थितः / लक्षद्वयेन भौमस्य स्थितो देवपुरोहितः
শুক্ৰৰ সমান পৰিমাপে অঙ্গাৰক (মঙ্গল)ও স্থিত। ভৌম (মঙ্গল)ৰ পৰা দুই লক্ষ দূৰত দেৱপুৰোহিত বৃহস্পতি অৱস্থিত।
Verse 11
सौरिर्द्विलक्षेण गुरोर् ग्रहाणामथ मण्डलम् / सप्तर्षिमण्डलं तस्माल्लक्षमात्रे प्रिकाशते
গুৰুৰ মণ্ডলৰ পৰা দুই লক্ষ দূৰত শৌৰি (শনি) গ্ৰহমণ্ডলত অৱস্থিত। তাৰ পৰা এক লক্ষ দূৰত সপ্তৰ্ষিমণ্ডল দীপ্ত হয়।
Verse 12
ऋषीणां मण्डलादूर्ध्वं लक्षमात्रे स्थितो ध्रुवः / मेढीभूतः समस्तस्य ज्योतिश्चक्रस्य वै ध्रुवः / तत्र धर्मः स भगवान् विष्णुर्नारायणः स्थितः
সপ্তৰ্ষিমণ্ডলৰ ওপৰত এক লক্ষ দূৰত ধ্ৰুৱ অৱস্থিত। ধ্ৰুৱেই সমগ্ৰ জ্যোতিচক্ৰৰ অচল ধুৰী-সদৃশ কেন্দ্ৰ। তাতেই ধৰ্মস্বৰূপ ভগৱান বিষ্ণু-নাৰায়ণ প্ৰতিষ্ঠিত।
Verse 13
नवयोजनसाहस्त्रो विष्कम्भः सवितुः स्मृतः / त्रिगुणस्तस्य विस्तारो मण्डलस्य प्रमाणतः
সৱিতৃ (সূৰ্য)ৰ ব্যাস নৱ সহস্ৰ যোজন বুলি কোৱা হৈছে। আৰু তাৰ মণ্ডল-প্ৰমাণ অনুসাৰে তাৰ বিস্তাৰ ত্ৰিগুণ স্মৃত।
Verse 14
द्विगुणस्तस्य विस्ताराद् विस्तारः शशिनः स्मृतः / तुल्यस्तयोस्तु स्वर्भानुर्भूत्वाधस्तात् प्रसर्पति
সেই পৰিমাপৰ দ্বিগুণ চন্দ্ৰৰ বিস্তাৰ বুলি স্মৃত। আৰু স্বর্ভানু (ৰাহু) তেওঁলোকৰ সমান আকাৰ লৈ তলেদিশে সৰি সৰি গমন কৰে।
Verse 15
अद्धृत्य पृथिवीच्छायां निर्मितो मण्डलाकृतिः / स्वर्भानोस्तु वृहत् स्थानं तृतीयं यत् तमोमयम्
পৃথিৱীৰ ছাঁয়াৰ ওপৰত আশ্ৰয় লৈ এটা মণ্ডলাকৃতি ৰূপ উৎপন্ন হয়। আৰু স্বর্ভানু (ৰাহু)-ৰ তৃতীয় এক বিশাল স্থান আছে, যি তমোময় স্বভাৱৰ।
Verse 16
चन्द्रस्य षोडशो भागो भार्गवस्य विधीयते / भार्गवात् पादहीनस्तु विज्ञेयो वै बृहस्पतिः
চন্দ্ৰৰ ষোড়শ ভাগ ভাৰ্গৱ (শুক্ৰ)-ৰ পৰিমাপ হিচাপে বিধান কৰা হৈছে। আৰু বৃহস্পতিকে ভাৰ্গৱৰ তুলনাত এক পাদ কম বুলি জানিব লাগে।
Verse 17
बृहस्पतेः पादहीनौ वक्रसौरावुभौ स्मृतौ / विस्तारान्मण्डलाच्चैव पादहीनस्तयोर्बुधः
বৃহস্পতিৰ তুলনাত ৰাহু আৰু শনি—উভয়েই—এক পাদ কম বুলি স্মৃত। আৰু বিস্তাৰ আৰু মণ্ডলৰ দিশে বুধ তেওঁলোক দুজনৰ তুলনাতো এক পাদ কম।
Verse 18
तारानक्षत्ररूपाणि वपुष्मन्तीह यानि वै / बुधेन तानि तुल्यानि विस्तारान्मण्डलात् तथा
ইয়াত তৰা আৰু নক্ষত্ৰ বুলি জনা যি কোনো দীপ্তিমান ৰূপ আছে, সিহঁতৰ বিস্তাৰ আৰু মণ্ডল-পরিমাপো বুধৰ সমান বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 19
तारानक्षत्ररूपाणि हीनानि तु परस्परात् / शतानि पञ्च चत्वारि त्रीणि द्वे चैव योजने
তৰা আৰু নক্ষত্ৰ-ৰূপসমূহ পৰস্পৰৰ তুলনাত ক্ৰমে ক্ৰমে কম অন্তৰত অৱস্থিত। সিহঁতৰ পাৰস্পৰিক দূৰত্ব যোজনাত পাঁচশ, চাৰিশ, তিনিশ আৰু দুশ বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 20
सर्वावरनिकृष्टानि तारकामण्डलानि तु / योजनान्यर्धमात्राणि तेभ्यो ह्रस्वं न विद्यते
সকলো আৱৰণৰ ভিতৰত সৰ্বনিম্ন তাৰকামণ্ডলসমূহ অর্ধ যোজন পৰিমাপৰ। ইয়াতকৈ সৰু একো কোৱা নহয়।
Verse 21
उपरिष्टात् त्रयस्तेषां ग्रहा ये दूरसर्पिणः / सौरो ऽङ्गिराश्च वक्रश्च ज्ञेया मन्दविचारिणः
সিহঁতৰ ওপৰত দূৰগামী তিনিটা গ্ৰহ আছে—সৌৰ (শনৈশ্চৰ), অঙ্গিৰা (বৃহস্পতি) আৰু বক্র (মঙ্গল)। এইসকল মন্দগতিৰ বুলি জানিব লাগে।
Verse 22
तेभ्यो ऽधस्ताच्च चत्वारः पुनरन्ये महाग्रहाः / सूर्यः सौमो बुधश्चैव भार्गवश्चैव शीघ्रगाः
সিহঁতৰ তলত পুনৰ চাৰিটা অন্য মহাগ্ৰহ—সূৰ্য, সৌম্য (চন্দ্ৰ), বুধ আৰু ভার্গৱ (শুক্ৰ)। এইসকল শীঘ্ৰগতিৰ।
Verse 23
दक्षिणायनमार्गस्थो यदा चरति रश्मिमान् / तदा सर्वग्रहाणां स सूर्यो ऽधस्तात् प्रसर्पति
যেতিয়া কিৰণময় সূৰ্য দক্ষিণায়ন-মাৰ্গত গমন কৰে, তেতিয়া সি সকলো গ্ৰহৰ তুলনাত তলেদি (অধস্তাত্) আগবাঢ়ে।
Verse 24
विस्तीर्णं मण्डलं कृत्वा तस्योर्ध्वं चरते शशी / नक्षत्रमण्डलं कृत्स्नं सोमादूर्ध्वं प्रसर्पति
বিস্তীৰ্ণ মণ্ডল গঢ়ি তাৰ ঊৰ্ধ্বে শশী (চন্দ্ৰ) বিচৰণ কৰে; আৰু সোমৰ ওপৰত সমগ্ৰ নক্ষত্ৰমণ্ডল বিস্তাৰিত হৈ আগবাঢ়ে।
Verse 25
नक्षत्रेभ्यो बुधश्चोर्ध्वं बुधादूर्ध्वं तु भार्गवः / वक्रस्तु भार्गवादूर्ध्वं वक्रादूर्ध्वं बृहस्पतिः
নক্ষত্ৰসমূহৰ ওপৰত বুধ অৱস্থিত; বুধৰ ওপৰত ভাৰ্গৱ (শুক্ৰ)। ভাৰ্গৱৰ ওপৰত ‘বক্ৰ’ নামৰ গ্ৰহ, আৰু বক্ৰৰ ওপৰত বৃহস্পতি।
Verse 26
तस्माच्छनैश्चरो ऽपुयूर्ध्वं तस्मात् सप्तर्षिमण्डलम् / ऋषीणां चैव सप्तानान्ध्रु वश्चोर्ध्वं व्यवस्थितः
তাৰ ওপৰত শনৈশ্চৰ (শনি)ৰ মণ্ডল; তাৰ ওপৰত সপ্তৰ্ষিমণ্ডল। আৰু সেই সাত ঋষিৰো ওপৰত ধ্ৰুৱ স্থিৰভাৱে অৱস্থিত।
Verse 27
योजनानां सहस्त्राणि भास्करस्य रथो नव / ईषादण्डस्तथैव स्याद् द्विगुणो द्विजसत्तमाः
হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ! ভাস্কৰৰ ৰথ নৱ সহস্ৰ যোজন; আৰু ঈষাদণ্ড (ধুৰা) তাৰ দ্বিগুণ বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 28
सार्धकोटिस्तथा सप्त नियुतान्यधिकानि तु / योजनानां तु तस्याक्षस्तत्र चक्रं प्रतिष्ठितम्
তাৰ অক্ষ (ধুৰা) সাত কোটি আৰু অধিক নিয়ুত যোজন; সেই অক্ষতেই চক্ৰ দৃঢ়ভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত।
Verse 29
त्रिनाभिमति पञ्चारे षष्णेमिन्यक्षयात्मके / संवत्सरमेय कृत्स्नं कालचक्रं प्रतिष्ठितम्
তিন নাভি, পাঁচ পৰিক্ৰমা আৰু ছয় নেমিযুক্ত, অক্ষয় স্বৰূপ এই কালচক্ৰ সংৱৎসৰ-প্ৰমাণ হিচাপে সম্পূৰ্ণৰূপে প্ৰতিষ্ঠিত।
Verse 30
चत्कारिंशत् सहस्त्राणि द्वितीयो ऽक्षो विवस्वतः / पञ्चान्यानि तु सार्धानि स्यन्दनस्य द्विजोत्तमाः
হে দ্বিজোত্তমসকল! বিবস্বান সূৰ্যদেৱৰ দ্বিতীয় অক্ষ চল্লিশ হাজাৰ পৰিমাপৰ; আৰু ৰথত তাৰ উপৰিও সাড়ে পাঁচ হাজাৰ অধিক আছে।
Verse 31
अक्षप्रमाणमुभयोः प्रमाणं तद्युगार्धयोः / ह्रस्वो ऽक्षस्तद्युगार्धेन ध्रुवाधारे रथस्य तु
দুয়োফালে অক্ষৰ পৰিমাপ দুটা অর্ধ-যুগ (অর্ধ-যোক) ৰ পৰিমাপৰ সমান ধৰা হয়। অক্ষটো এটা অর্ধ-যুগ কম; আৰু তাক ৰথৰ ধ্ৰুৱাধাৰত স্থাপন কৰিব লাগে।
Verse 32
द्वितीये ऽक्षे तु तच्चक्रं संस्थितं मानसाचले / हयाश्च सप्त छन्दांसि तन्नामानि निबोधत
দ্বিতীয় অক্ষত সেই চক্ৰ মানসাচল পৰ্বতত স্থিত। আৰু সাতটা অশ্ব আছে—সেইবোৰ সাত ছন্দ; সিহঁতৰ নাম জানি লোৱা।
Verse 33
गायत्री च बृहत्युष्णिक् जगती पङ्क्तिरेव च / अनष्टुप् त्रिष्टुबित्युक्ताश्छन्दांसि हरयो हरेः
গায়ত্ৰী, বৃহতী, উষ্ণিক্, জগতী আৰু পঙ্ক্তি; লগতে অনুষ্টুপ্ আৰু ত্ৰিষ্টুপ্—এই ছন্দসমূহক হৰি (বিষ্ণু) ৰ ‘হৰয়’ বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 34
मानसोपरि माहेन्द्री प्राच्यां दिशि महापुरी / दक्षिणे न यमस्याथ वरुणस्य तु पश्चिमे
মানস সৰোবৰৰ ওপৰত পূৰ্ব দিশত ‘মাহেন্দ্ৰী’ নামৰ মহাপুৰী আছে; দক্ষিণত যমপুৰী আৰু পশ্চিমত বৰুণৰ নগৰী।
Verse 35
उत्तरेण तु सोमस्य तन्नामानि निबोधत / अमरावती संयमनी सुखा चैव विभा क्रमात्
এতিয়া সোম (চন্দ্ৰ)ৰ উত্তৰত থকা নগৰসমূহৰ নাম ক্ৰমে জানি লোৱা—অমৰাৱতী, সংযমনী, সুখা আৰু বিভা।
Verse 36
काष्ठां गतो दक्षिणतः क्षिप्तेषुरिव सर्पति / ज्योतिषां चक्रमादाय देवदेवः प्रजापतिः
দক্ষিণ দিশাৰ সীমালৈ গৈ তেওঁ নিক্ষিপ্ত বাণৰ দৰে দ্ৰুতগতিত সৰি যায়; জ্যোতিষসমূহৰ চক্ৰ ধৰি দেৱদেৱ প্ৰজাপতি দিৱ্য চক্রগতি আগবঢ়াই নিয়ে।
Verse 37
दिवसस्य रविर्मध्ये सर्वकालं व्यवस्थितः / सप्तद्वीपेषु विप्रेन्द्रा निशामध्यस्य संमुखम्
হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ! সূৰ্য সদায় দিনৰ মধ্যভাগত স্থিত থাকে; আৰু সপ্তদ্বীপৰ বাবে তেওঁ নিশামধ্যবিন্দুৰ সন্মুখে থাকি কালমান নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।
Verse 38
उदयास्तमने चैव सर्वकालं तु संमुखे / अशेषासु दिशास्वेव तथैव विदिशासु च
উদয়-অস্তৰ সময়তেই নহয়, সৰ্বকালেই তেওঁ সন্মুখে প্ৰত্যক্ষ থাকে; সকলো দিশাত, আৰু তেনেদৰে প্ৰতিটো উপদিশাতো।
Verse 39
कुलालचक्रपर्यन्तो भ्रमन्नेष यथेश्वरः / करोत्यहस्तथा रात्रिं विमुञ्चन् मेदिनीं द्विजाः
হে দ্বিজ মুনিসকল, যেনেকৈ কুমাৰৰ চক্ৰ ঘূৰি থাকে, তেনেকৈ ঈশ্বৰৰ অধীন এই জগত পৰিভ্ৰমণ কৰে; তেওঁ পৃথিৱীক গতি দিয়া দ্বাৰা দিন আৰু তদ্ৰূপ ৰাতি উৎপন্ন কৰে।
Verse 40
दिवाकरकरैरेतत् पूरितं भुवनत्रयम् / त्रैलोक्यं कथितं सद्भिर्लोकानां मुनिपुङ्गवाः
সূৰ্যৰ কিৰণৰে এই সমগ্ৰ ভুবনত্রয় পূৰ্ণ হৈ সৰ্বত্র ব্যাপ্ত; সেয়ে হে মুনিপুঙ্গৱসকল, সৎলোকসকলে লোকসমূহৰ মাজত ইয়াক ‘ত্রৈলোক্য’ বুলি কৈছে।
Verse 41
आदित्यमूलमखिलं त्रिलोकं नात्र संशयः / भवत्यस्मात् जगत् कृत्स्नं सदेवासुरमानुषम्
সমগ্ৰ ত্ৰিলোকৰ মূল আদিত্য—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই; তেওঁৰ পৰাই দেৱ-অসুৰ-মানৱসহ এই সমগ্ৰ জগত উদ্ভৱ হয়।
Verse 42
रुद्रेन्द्रोपेन्द्रचन्द्राणां विप्रेन्द्राणां दिवौकसाम् / द्युतिर्द्युतिमतां कृत्स्नं यत्तेजः सार्वलौकिकम्
যি সাৰ্বলৌকিক তেজ সকলো দ্যুতিমানৰ সম্পূৰ্ণ দ্যুতি, সেই তেজে ৰুদ্ৰ, ইন্দ্ৰ, উপেন্দ্ৰ (বিষ্ণু) আৰু চন্দ্ৰ, লগতে বিপ্ৰশ্ৰেষ্ঠ আৰু দিৱৌকসসকল দীপ্ত হয়।
Verse 43
सर्वात्मा सर्वलोकेशो महादेवः प्रजापतिः / सूर्य एव त्रिलोकस्य मूलं परमदैवतम्
তেওঁ সৰ্বাত্মা, সৰ্বলোকেশ্বৰ, মহাদেৱ আৰু প্ৰজাপতি; নিশ্চয় সূৰ্যই ত্ৰিলোকৰ মূল আৰু পৰম দেৱতা।
Verse 44
द्वादशान्ये तथादित्या देवास्ते ये ऽधिकारिणः / निर्वहन्ति पदं तस्य तदंशा विष्णुमूर्तयः
এইদৰে আন বাৰজন আদিত্য আছে—যিসকল দেৱ বিশ্ব-কাৰ্যৰ অধিকাৰী। তেওঁলোকে সেই পদৰ কৰ্তব্য সম্পাদন কৰে; তেওঁলোক তেওঁৰেই অংশ, বিষ্ণুমূৰ্তি।
Verse 45
सर्वे नमस्यन्ति सहस्त्रभानुं गन्धर्वदेवोरगकिन्वन्नराद्याः / यजन्ति यज्ञैर्विविधैर्द्विजेन्द्रा- श्छन्दोमयं ब्रह्ममयं पुराणम्
গন্ধৰ্ব, দেৱ, উৰগ (নাগ), কিন্নৰ আৰু মানুহৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ—সকলোৱে সহস্ৰকিৰণ সূৰ্যক নমস্কাৰ কৰে। আৰু দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকলে নানাবিধ যজ্ঞেৰে ছন্দোময়, ব্রহ্মময় সেই পুরাণক আৰাধনা কৰে।
Frequently Asked Questions
Bhūrloka extends as far as the illumination of the Sun and Moon reaches; Bhuvarloka is said to extend with the same breadth as Bhūrloka, measured with reference to the Sun’s orb (maṇḍala).
Dhruva is the fixed pivot (acala-kīla) of the entire wheel of luminaries; above the Saptarṣi-maṇḍala it stands as the stabilizing axis, where Nārāyaṇa abides established as Dharma.
The identification links cosmic motion to Vedic revelation: the Sun’s chariot is sustained by chandas (metres), implying that time, order, and worship are coordinated through the Veda’s sonic structure.
It presents Surya as the root and radiance sustaining trailokya, while also integrating him into a unified divinity: the Adityas are described as portions and office-bearers, and Dhruva is explicitly associated with Vishnu-Narayana—supporting the Purāṇa’s samanvaya.