Adhyaya 65
Purusha-Strī-Lakṣaṇa (Samudrika-śāstra): Marks of Kingship, Wealth, Longevity, and Conduct
হৰি সমুদ্ৰপ্ৰণীত সামুদ্ৰিক-শাস্ত্ৰৰ উপদেশ আৰম্ভ কৰি কয় যে দেহ-লক্ষণ চিনিলে পূৰ্বকৰ্ম আৰু ভৱিষ্যৎ প্ৰবৃত্তিৰ বিবেক হয়। প্ৰথমে পুৰুষ-লক্ষণ: পদ্মসদৃশ পাদতল, তাম্ৰবৰ্ণ নখ, দৃঢ় পিণ্ডলি-উৰু, সমতুল দেহ আৰু বক্ষ, শঙ্খসদৃশ গ্ৰীৱা, সুগঠিত হাত আৰু হস্তৰেখা; মুখ-নেত্ৰচিহ্নৰ পৰা ৰাজযোগ, ধন, সন্তান আৰু আয়ুৰ ইঙ্গিত দিয়া হয়। অশুভ লক্ষণ—ফাটা পা, বিকৃত দেহাকৃতি, অসম বক্ষ, অনিয়মিত ভ্ৰূ, দুৰ্গন্ধ, দোষযুক্ত নখ—দাৰিদ্ৰ্য, দাসত্ব, নিৰ্বাসন বা নৈতিক দোষৰ ফল বুলি কোৱা হৈছে। বিনয় আৰু মৃদুতা সৌভাগ্য বঢ়ায়, কুটিল আচৰণে মৰ্যাদা হ্ৰাস কৰে—কর্মকাৰণ স্পষ্ট। পাছত স্ত্ৰী-লক্ষণ: ৰাণীযোগ্য মসৃণ তাম্ৰপাদ, গভীৰ নাভি, ত্ৰিবলী কটি, পূৰ্ণ স্তন, পদ্মসদৃশ কৰতল, নীলোৎপলনয়ন, অর্ধচন্দ্ৰভ্ৰূ; হস্ত-পাদৰেখাৰ পৰা দাম্পত্যস্থিৰতা আৰু দীৰ্ঘায়ু, আৰু অশুভ লক্ষণৰ পৰা শোক, অসতীত্ব বা গৃহক্ষয়ৰ ইঙ্গিত। শেষত সুষম গঠনক গুণচিহ্ন আৰু বিকৃতিক দোষচিহ্ন বুলি পুনৰুক্তি কৰি পৰৱৰ্তী ব্যাখ্যাৰ ভূমিকা ৰচনা কৰা হয়।
Shlokas
Verse 1
स्त्रीलक्षणनिरूपणं नाम चतुः षष्टितमो ऽध्यायः हरिरुवाच / समुद्रोक्तं प्रवक्ष्यामि नरस्त्रीलक्षणं शुभम् / येन विज्ञातमात्रेण अतीतानागताप्रमा
হৰিয়ে ক’লে—সমুদ্ৰঋষিয়ে কোৱা পুৰুষ-নাৰীৰ শুভ লক্ষণসমূহ মই বৰ্ণনা কৰিম; যাক মাত্ৰ জানিলেই অতীত আৰু অনাগত বিষয়ে বিবেক-প্ৰমাণ লাভ হয়।
Verse 2
अस्वेदिनौ मृदुतलौ कमलोदरसन्निभौ / श्लेष्टाङ्गुली ताम्रनखौ पादाविष्णौ शिरोज्झितौ
তেখেতৰ পা ঘামহীন, তল কোমল আৰু পদ্মৰ ভিতৰৰ অংশৰ সদৃশ হওক; আঙুলিবোৰ সন্নিহিত, নখ তাম্ৰবৰ্ণ, আৰু পা বিষ্ণুচৰণ সদৃশ—পদ্মচিহ্নযুক্ত হওক।
Verse 3
कूर्मोन्नतौ गूढगुल्फौ सुपार्ष्णो नृपतेः स्मृतौ / शू(सर्) पाकारौ विरूक्षौ च वक्रौ पादौ शिरालकौ
কূৰ্মকৱচৰ দৰে উন্নত, গূঢ়গুল্ফ (সুগঠিত গোঁড়ালি) আৰু সুন্দৰ এড়িযুক্ত পা ৰজাৰ লক্ষণ বুলি স্মৃত; কিন্তু ফাটা-শুষ্ক, ৰুক্ষ, বাঁকা আৰু শিৰাযুক্ত পা অশুভ গণ্য।
Verse 4
संशुष्कौ पाण्डुरनखौ निः स्वस्य विरलाङ्गुली / मार्गायोत्कण्टकौ पादौ कषायसदृशौ तथा
তেওঁৰ ভৰি সম্পূৰ্ণ শুকাই গৈছে, নখ ফেঁপা-ফেঁপা ফিকা, শ্বাস কষ্টকৰ, আৰু আঙুলিবোৰ বিৰল। পথৰ কাঁইটৰ আঘাতে ভৰি ৰুক্ষ হৈ কষায়-ৰঙে ৰঞ্জিত যেন ৰঙচুৱা-বাদামি হয়।
Verse 5
विच्छित्तिदौ च वंशस्य ब्रह्मन्घौ शङ्कु (पक्र) सन्निभौ / अगम्यागमने प्रीतौ जङ्घा विरलरोमिका
তেওঁৰ উৰু বংশচ্ছেদ ঘটায়; হে ব্ৰাহ্মণ, তেওঁৰ হাঁটু খুঁটি সদৃশ (বাঁকা দণ্ডৰ দৰে)। য’ত যোৱা উচিত নহয় তাত যোৱা-আহাত আনন্দ পোৱা, তেওঁৰ পিণ্ডলি বিৰল ৰোমযুক্ত।
Verse 6
मृदुरोमा समा जङ्घा तथा करिकरप्रभा / ऊरवो जानवस्तुल्या नृपस्योपचिताः स्मृताः
তেওঁৰ দেহৰোম মৃদু; তেওঁৰ পিণ্ডলি সমান আৰু সুগঠিত, হাতীৰ শুঁড়ৰ দৰে দীপ্তিময়। তেওঁৰ উৰু সন্ধিৰ দৰে দৃঢ় আৰু পুষ্ট বুলি কোৱা হয়—ইয়াক ৰজাৰ সুবিকশিত অংগ বুলি স্মৰণ কৰা হয়।
Verse 7
निः स्वस्य सृगालजङ्घा रौमैकैकं चकूपके / नृपाणां श्रोत्रियाणां च द्वेद्वे श्रिये च धीमताम्
নিঃস্বৰ ক্ষেত্ৰত নিজৰ দেহৰ পৰা শিয়ালৰ পিণ্ডলি আৰু সৰু গাঁতত একে একে ৰোম লোৱা হয়; কিন্তু ৰজা আৰু বেদজ্ঞ শ্ৰোত্ৰিয় ব্ৰাহ্মণৰ ক্ষেত্ৰত দুটা দুটা লোৱা হয়—শ্ৰীসম্পন্ন আৰু ধীমানৰ ক্ষেত্ৰতো তেনেদৰে।
Verse 8
त्र्याद्यैर्निः स्वा मानवाः स्युर्दुः स्वभाजश्च निन्दिताः / केशाश्च वै कुञ्चिताश्च प्रवासे म्रियते नरः
এনে ত্ৰয়াদি লক্ষণে মানুহ নিঃস্ব, দুর্ভাগ্যভাজন আৰু নিন্দিত হয়। আৰু চুলি কুঞ্চিত হৈ জটিল হলে, নৰ প্ৰবাসতেই মৃত্যুবৰণ কৰে।
Verse 9
निर्मांसजानुः सौभाग्यमल्पैर्निम्नै रतिः स्त्रियाः / विकटैश्च दरिद्राः स्युः समांसै राज्यमेव च
যাৰ হাঁটু মাংসহীন, সি সৌভাগ্যবান বুলি কোৱা হয়; সৰু আৰু তলত থকা লক্ষণযুক্তা নাৰী ৰতিত প্ৰবৃত্ত। বিকট লক্ষণধাৰী দৰিদ্ৰ হয়, আৰু মাংসল লক্ষণধাৰী নিশ্চয়েই ৰাজ্য লাভ কৰে।
Verse 10
महद्भिरायुराख्यातं ह्यल्पलिङ्गो धनी नरः / अपत्यरहितश्चैव स्थूललिङ्गो घनोज्झितः
বৃদ্ধসকলে কয়—যাৰ লিঙ্গ সৰু, সি ধনী; যাৰ লিঙ্গ স্থূল, সি অপত্যহীন। আৰু যি স্থূলতা-ৰহিত (কৃশ), ধন তাক পৰিত্যাগ কৰে।
Verse 11
मेढे वामनते चैव सुतार्थरहितो भवेत् / वक्रे ऽन्यथा पुत्रवान्त्स्याद्दारिद्रयं विनतेत्वधः
মেষত যদি (লক্ষণ) তললৈ নত হয়, তেন্তে সি পুত্ৰ আৰু অৰ্থৰহিত হয়; অন্যধৰণে বক্র হলে পুত্ৰবান হ’ব পাৰে। হে বিনতাপুত্ৰ গৰুড়! অধোনতি দাৰিদ্ৰ্যৰ লক্ষণ।
Verse 12
अल्पे त्वतनयो लिङ्गेशिराले ऽथ सुखी नरः / स्थूलग्रन्थियुते लिङ्गे भवेत्पुत्रादिसंयुतः
লিঙ্গ সৰু আৰু শিৰাযুক্ত হলে পুৰুষ পুত্ৰহীন হলেও সুখী থাকে; কিন্তু লিঙ্গত স্থূল গ্ৰন্থি (গাঁঠ) থাকিলে সি পুত্ৰাদি-সহিত হয়।
Verse 13
कोशगूढे दीर्घैर्भुग्नैश्च धनवर्जितः / बलवान्युद्धशीलश्च लघुशेक्तः स एव च
যদি (লক্ষণ) কোষৰ ভিতৰত গূঢ় থাকে আৰু ৰেখা দীঘল আৰু ভুগ্ন (বাঁকা) হয়, তেন্তে সি ধনবর্জিত হয়; তথাপি সি বলবান আৰু যুদ্ধশীল, আৰু অল্প মূত্ৰ ত্যাগ কৰে।
Verse 14
दुर्बलस्त्वेकवृषणो विषमाभ्याञ्चलः स्त्रियाम् / समाभ्यां क्षितिपः प्रोक्तः प्रलम्बेन शताब्दवान्
যি পুৰুষ দুৰ্বল, একবৃষণ আৰু স্ত্ৰীৰ ওপৰত তাৰ অধোবস্ত্ৰৰ আঁচল বিষমভাৱে পৰে—আঁচল সম হ’লে তাক ‘ক্ষিতিপ’ (ৰাজস্বভাৱ) বুলি কোৱা হয়; আৰু আঁচল দীঘলকৈ লম্বৰূপে ঝুলিলে তাক শতবৰ্ষায়ু বুলি গণ্য কৰা হয়।
Verse 15
उद्वृं (द्ध) ताभ्यां च बह्वायू रूक्षैर्मणिभिरीश्वरः / पाण्डरैर्मणिभिर्निः स्वा मलिनैः सुखभागिनः
উদ্বৃদ্ধ (উত্তম) মণিৰে বহুযায়ু হয়; ৰুক্ষ-কঠিন মণিৰে ঈশ্বৰ দীঘলীয়া আয়ু দান কৰে। পাণ্ডুৰ (ধৱল) মণিৰে দাৰিদ্ৰ্য আহে, আৰু মলিন মণিৰে কেৱল কলুষিত/হীন সুখৰ ভাগ মেলে।
Verse 16
सशब्दनिः शब्दमूत्राः स्युदंरिद्राश्च मानवाः / एकद्वित्रिचतुः पञ्चषड्भिर्धाराभिरेव च
কিছুমান মানুহে শব্দসহ বা নিঃশব্দে মল-মূত্ৰ ত্যাগ কৰে, আৰু কিছুমান অজীর্ণত পীড়িত হয়। এই বিকাৰসমূহ এক, দুই, তিন, চাৰি, পাঁচ বা ছয় ধাৰাৰ ভেদে বিভিন্ন মাত্রাত দেখা যায়।
Verse 17
दक्षिणावर्तचलितमूत्रा भिश्च नृपाः स्मृताः / विकीर्णमूत्रा निः स्वाश्च प्रधानसुखदायिकाः
যিসকলৰ মূত্ৰ দক্ষিণাৱর্তে (সোঁফালে) প্ৰবাহিত হয়, তেওঁলোক নৃপ (ৰাজা) বুলি স্মৃত; আৰু যিসকলৰ মূত্ৰ বিকীৰ্ণ হয়, তেওঁলোক নিঃস্ব বুলি কোৱা হয়। এই লক্ষণসমূহ প্রধানত সুখ আৰু সমৃদ্ধিৰ সূচক বুলি মানা হয়।
Verse 18
एकधाराश्च वनिताः स्निग्धैर्मणिभिरुन्नतैः / समैः स्त्रीरत्नधनिनो मध्ये निम्नैश्च कन्यकाः
নাৰীক একধাৰা (অবিচ্ছিন্ন এক প্ৰবাহ) বুলি কোৱা হৈছে, যি স্নিগ্ধ, দীপ্ত আৰু উন্নত মণিৰে শোভিত। মধ্যভাগত সম লক্ষণযুক্তসকল স্ত্রী-ৰত্ন আৰু ধনে সমৃদ্ধ; আৰু নিম্নভাগত নিম্ন লক্ষণে কন্যাসকল দেখা যায়।
Verse 19
शुष्कैर्निश्वा विशुष्कैश्च दुर्भगाः परिकीर्तिताः / पुष्पगन्धे नृपाः शुक्रे मधुगन्धे धनं बहुः
যিসকলৰ নিশ্বাস শুকান আৰু অতিশয় ৰুক্ষ, তেওঁলোকক দুর্ভাগ্যবান বুলি কীৰ্তিত কৰা হৈছে। পুষ্পগন্ধ অনুভৱ হ’লে ৰাজত্বৰ লক্ষণ; শুক্ৰগন্ধ হ’লে সমৃদ্ধি আৰু পৌৰুষ; আৰু মধুগন্ধ হ’লে প্ৰচুৰ ধনৰ সূচক।
Verse 20
पुत्राः शुक्रे मत्स्यगन्धे तनुशुक्रे च कन्यकाः / महाभोगी मांसगन्धे यज्वा स्यान्मदगन्धिनि
শুক্ৰত মাছৰ দৰে গন্ধ থাকিলে পুত্ৰ জন্মে; আৰু শুক্ৰ পাতল হ’লে কন্যা জন্মে। মাংসগন্ধ থাকিলে সন্তান মহাভোগী হয়; আৰু মদগন্ধ থাকিলে সি যজ্ঞকর্মত নিষ্ঠ যজ্বা হয়।
Verse 21
दरिद्रः क्षारगन्धे च दीर्घायुः शीघ्रमैथुनी / अशीघ्रमैथुन्यल्पायुः स्थूलस्फिक् स्याद्धनोज्झितः
ক্ষাৰ/লবণসদৃশ দেহগন্ধ থাকিলে মানুহ দৰিদ্ৰ হয়। যি নাৰী শীঘ্ৰ মৈথুন কৰে সি দীঘলীয়া আয়ুৰ; যি শীঘ্ৰ নহয় সি অল্পায়ুৰ। স্থূল নিতম্বযুক্ত ব্যক্তি ধনবঞ্চিত বুলি কোৱা হয়।
Verse 22
मांसलस्फिक् सुखी स्याच्च सिंहस्फिक् भूपतिः स्मृतः / भवेत्सिंहकटी राजा निः स्वः कपिकटिर्नरः
যাৰ নিতম্ব মাংসল, সি সুখী হয়; ‘সিংহ-নিতম্ব’ থকা ব্যক্তি ভূপাতি বুলি স্মৃত। যাৰ কটি সিংহসম, সি ৰজা হয়; আৰু যাৰ কটি কপিসম, সি নিঃস্ব হয়।
Verse 23
सर्पोदरा दरिद्राः स्युः पिठरैश्च घटैः समैः / धनिनो विपुलैः पार्श्वैर्निः स्वा रक्तैश्च निम्नगैः
সাপৰ দৰে উদৰ থকা লোক দৰিদ্ৰ হয়, যাৰ দেহ পিঠৰ আৰু ঘটৰ দৰে। যাৰ পাৰ্শ্ব বিস্তৃত সি ধনী; আৰু যাৰ লালচে ৰং আৰু দেবে যোৱা গহ্বৰ থাকে সি নিঃস্ব বুলি কোৱা হয়।
Verse 24
समकक्षाश्च भोगाढ्या निम्नकक्षा धनोज्झिताः / नृपाश्चोन्नतकक्षाः स्युर्जिह्ना विषमकक्षकाः
সম কদ-কাঠিৰ লোক ভোগত সমৃদ্ধ; নিম্ন কদ-কাঠিৰ লোক ধনবঞ্চিত বুলি কোৱা হয়। ৰজাসকল উন্নত কদ-কাঠিৰ, আৰু কপট লোক বিষম তথা বেঁকা কদ-কাঠিৰ বুলি স্মৃত।
Verse 25
मत्स्योदरा बहुधना नाभिभिः सुखिनः स्मृताः / विस्तीर्णाभिर्बहुलाभिर्निम्नाभिः क्लेशभागिनः
মাছৰ দৰে উদৰ থকা লোক নাভি-লক্ষণৰ বাবে বহুধনী আৰু সুখী বুলি স্মৃত। যাৰ নাভি বিস্তৃত আৰু অতি বহল, সি বহু লাভ পায়; আৰু যাৰ নাভি ধসা/নিম্ন, সি ক্লেশৰ ভাগী হয়।
Verse 26
बलिमध्यगता नाभिः शूलबाधां करोति हि / वामावर्तश्च साध्यं वै मेधां दक्षिणतस्तथा
নাভি যদি বলিৰ মধ্যভাগত থাকে, তেন্তে সি নিশ্চয় শূলবেদনা ঘটায়। বামাৱর্ত ঘূৰ্ণি সাধ্যসকলৰ সৈতে সম্পর্কিত; আৰু দক্ষিণাৱর্ত ঘূৰ্ণি মেধা (বুদ্ধিশক্তি) ৰ সৈতে সম্পর্কিত বুলি কোৱা হয়।
Verse 27
पार्श्वायता चिरायुर्दा तूपविष्टा धनेश्वरम् / अधो गवाढ्यं कुर्याच्च नृपत्वं पद्मकर्णिका
পাৰ্শ্বৰ কাষেৰে দীঘল ৰেখা দীৰ্ঘায়ু দিয়ে; ওপৰলৈ উত্থিত চিহ্ন ধনাধিপত্য দিয়ে। চিহ্ন তলত থাকিলে গোধনসমৃদ্ধি হয়; আৰু পদ্মকৰ্ণিকা (পদ্মকলি সদৃশ) চিহ্নে ৰাজত্ব প্ৰদান কৰে।
Verse 28
एकबलिः शतायुः स्याच्छ्रीभोगी द्विवलिः स्मृतः / त्रिवलिः क्ष्माप आचार्य ऋजुभिर्वालिभिः सुखी
এটা ভাঁজ/ৰেখা (একবলি) থাকিলে শতায়ু হয়; দুটা ভাঁজ (দ্বিবলি) থাকিলে শ্ৰী আৰু ভোগ উপভোগী বুলি স্মৃত। তিনটা ভাঁজ (ত্রিবলি) থাকিলে পৃথিৱীৰ নৃপতি হয়; হে আচার্য, যাৰ ভাঁজবোৰ সোজা, সি সুখী থাকে।
Verse 29
अगम्यागामी जिह्मबलिर्भूपाः पार्श्वैश्च मांसलैः / मृदुभिः सुसमैश्चैव दक्षिणावर्तरोमभिः
যি ৰজা অগম্য স্থানলৈ গমন কৰে, বলি-কৰ গ্ৰহণত কুটিল আৰু যাৰ পাৰ্শ্ব মাংসল; যি মৃদুস্বভাৱী, সুসম দেহধাৰী আৰু যাৰ ৰোম দক্ষিণাৱর্ত—এই লক্ষণসমূহ তাৰ বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 30
विपरीतैः परप्रेष्या निर्द्रव्याः सुखवर्जिताः / अनुद्धतैश्चूचुकैश्च भवन्ति सुभगा नराः
বিপৰীত আচৰণে মানুহ পৰৰ দাস হয়, ধনহীন আৰু সুখবঞ্চিত হয়; কিন্তু বিনয় আৰু মৃদুতাৰে পুৰুষ সুভাগ্যবান আৰু সুদৰ্শন হয়।
Verse 31
निर्धना विषमैर्देर्घैः पीतोपचितकैर्नृपाः / समोन्नतं च हृदयमकम्पं मांसलं पृथु
যিসকল ৰজাৰ দেহ বিষম আৰু দীঘল, পীতবৰ্ণ আৰু স্ফীত—সিহঁত দৰিদ্ৰ হয়; কিন্তু তেওঁলোকৰ হৃদয় সমোন্নত, অকম্প, মাংসল আৰু প্ৰশস্ত হয়।
Verse 32
नृपाणामधमानां च खररोमशिरालकम् / अर्थवान्समवक्षाः स्यात्पीनैर्वक्षोभिरूर्जितः
ৰজাসকলৰ মাজত অধমৰ লক্ষণ—খৰ ৰোম আৰু মূৰত উভঁৰা শিৰা; আৰু যি সত্যই অৰ্থবান, তাৰ বক্ষ সম আৰু সুগঠিত, পূৰ্ণ আৰু প্ৰশস্ত বক্ষপেশীৰে বলবান হয়।
Verse 33
वक्षोभिर्विषमैर्निः स्वः शस्त्रेणनिधनास्तथा / विषमैर्जत्रुभिर्निः स्वा अस्थिनद्धैश्च मानवाः
যিসকলৰ বক্ষ বিষম, সিহঁত দৰিদ্ৰ আৰু ক্লেশভোগী হৈ জন্মে; কিছুমানে শস্ত্ৰৰ দ্বাৰা মৃত্যু পায়। তদ্ৰূপ যিসকলৰ জত্রু (হংসলী) বিষম, সিহঁত নিঃস্ব; আৰু যিসকলৰ দেহ অস্থিৰে জকড়া/বন্ধা (অস্থিবিকৃতি), সেই মানুহো দৰিদ্ৰ হয়।
Verse 34
उन्नतैर्भोगिनो निम्नैर्निः स्वाः पीनैर्धनान्विताः / निः स्वश्चिपिटकण्ठः स्याच्छिराशुष्कगलः सुखी
উন্নত পুণ্যকাৰণৰ প্ৰভাৱত মানুহ ভোগী হয়, আৰু নীচ পাপকাৰণত নিঃস্ব হয়। দেহ পুষ্ট হোৱাৰ কাৰণে ধন-সম্পদ লাভ হয়; তথাপি নিঃস্বৰ কণ্ঠ চেপেটা হ’ব পাৰে, আৰু শিৰা শুকাই গলা শুষ্ক হলেও কোনোবাই সুখী থাকিব পাৰে।
Verse 35
शूरः स्यान्महिषग्रीवः शास्त्रात्तो मृगकण्ठकः / कम्बुग्रीवश्च नृपतिर्लम्बकण्ठो ऽतिभक्षकः
বীৰ পুৰুষক ‘মহিষগ্ৰীৱ’ (মহিষৰ দৰে কণ্ঠ) বোলা হয়; শাস্ত্ৰাৰ্থত নিপুণক ‘মৃগকণ্ঠ’ বোলা হয়। নৃপতিক ‘কম্বুগ্ৰীৱ’ (শঙ্খৰ দৰে কণ্ঠ) বোলা হয়; আৰু অতিভোজীক ‘লম্বকণ্ঠ’ বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।
Verse 36
अरोमशा भुग्नपृष्ठं शुभं चाशुभमन्यथा / कक्षाश्वत्थदला श्रेष्ठा सुगन्धिर्मृगरोमिका
ৰোমহীন, ভাঙা/বাঁকা পিঠ থকা, আৰু শুভ বা অশুভ—এনে ভেদ কোৱা হৈছে। তাত ‘কক্ষা’ চিহ্ন, ‘অশ্বত্থ-পত্ৰ’ চিহ্নযুক্ত শ্ৰেষ্ঠ, ‘সুগন্ধি’, আৰু ‘মৃগৰোমিকা’ (মৃগৰ ৰোম সদৃশ) বুলিও কোৱা হয়।
Verse 37
अन्यथा त्वर्थहीनानां दारिद्रयस्य च कारणम् / संमासौ चैव भुग्नाल्पौ श्लिष्टौ च विपुलौ शुभौ
অন্যথা ই অৰ্থহীনসকলৰ বাবে দাৰিদ্ৰ্যৰ কাৰণ হয়। সেয়ে শুভ লক্ষণ এই—দুটা মাংসল অংশ যেন ভালদৰে সংলগ্ন আৰু দৃঢ় হয়; অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গ ন বাঁকা, ন সৰু, বৰং বিস্তৃত আৰু মঙ্গলময় হয়।
Verse 38
आजानुलम्बितौ बाहू वृत्तौ पीनौ नृपेश्वरे / निः स्वानां रोमशौ ह्रस्वौ श्रेष्ठौ करिकर प्रभौ
নৃপেশ্বৰৰ বাহু হাঁটু পৰ্যন্ত লম্বিত; সেয়া গোল আৰু পুষ্ট। তেওঁৰ দেহ দুৰ্গন্ধৰহিত, ৰোম মৃদু আৰু সূক্ষ্ম; উচ্চতাত সৰু হলেও তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ—হাতীৰ শুঁড়ৰ দৰে প্ৰভাৱশালী আৰু মহাবলী।
Verse 39
हस्ताङ्गुलय एव स्युवायुद्वारयुताः शुभाः / मेधाविनां च सूक्ष्माः स्युर्भृत्यानां चिपिटाः स्मृताः
হাতৰ আঙুলবোৰ প্ৰাণবায়ুৰ পথ-দ্বাৰযুক্ত হলে শুভ বুলি গণ্য। মেধাৱীৰ আঙুল সূক্ষ্ম, আৰু ভৃত্যৰ আঙুল চেপেটা (ঠেঙা) বুলি স্মৃতিত কোৱা হৈছে।
Verse 40
स्थूलाङ्गुलीभिर्निः स्वाः स्युर्नताः स्युः सुकृशैस्तदा / कपितुल्यकराः निः स्वा व्याघ्रतुल्यकरैर्बलम्
ডাঙৰ (মোটা) আঙুল থকা লোক সাধাৰণতে দৰিদ্ৰ হয়; অতি কৃশ হলে মানুহ নত (ঝুঁকে) যায়। বান্দৰৰ দৰে হাত দাৰিদ্ৰ্যৰ লক্ষণ, আৰু বাঘৰ দৰে হাত বলৰ লক্ষণ।
Verse 41
पितृवित्तविनाशश्च निम्नात्करतलान्नराः / मणिबन्धैर्निगूढैश्च सुश्लिष्टैः शुभगन्धिभिः
যিসকল পুৰুষৰ কৰতল নিম্ন (কুঁহলীয়া) হয়, তেওঁলোকৰ পিতৃসম্পদ নাশ হয় বুলি কোৱা হৈছে। তদ্ৰূপ, কব্জিত লুকাই থকা, আঁটসাঁটকৈ লাগি থকা, সুগন্ধি বালা থাকিলেও (অশুভ ফল) বৰ্ণিত।
Verse 42
नृपा हीनाः करच्छैदैः सशब्दैर्धनवर्जिताः / संवृतैश्चैव निम्नैश्च धनिनः परिकीर्तिताः
যিসকল ৰজা কৰ-সংগ্ৰহত হীন নহয় আৰু প্ৰতাপসহ ধন-অধিকাৰত বঞ্চিত নহয়, তেওঁলোক নৃপ বুলি কোৱা হয়। তদ্ৰূপ, যিসকলৰ ভঁৰাল/নিধি ভালদৰে বন্ধ আৰু সুৰক্ষিত (নিম্নস্থ) থাকে, তেওঁলোক ধনী বুলি পৰিকীৰ্তিত।
Verse 43
प्रोत्तानक रदातारो विषमैर्विषमा नराः / करैः करतलैश्चैव लाक्षाभैरीश्वरास्तलैः
বিষম পৰিস্থিতিৰে বিকৃত হোৱা কিছুমান মানুহ প্ৰসাৰিত (কঠিন) অংগেৰে দান কৰে; তেওঁলোকৰ হাত আৰু কৰতল ক্লিষ্ট থাকে, আৰু কৰ্মফলত তেওঁলোকৰ পাদতল লাক্ষাৰ দৰে ৰঙা দেখা যায়।
Verse 44
परदाररताः पीतैरूक्षैर्निः स्वा नरा मताः / तुषतुल्यनखाः क्लीबाः कुटिलैः स्फुटितैर्नराः
যিসকল পুৰুষে পৰস্ত্ৰীৰ প্ৰতি আসক্ত, তেওঁলোক শেঁতা, ৰুক্ষ আৰু ধনহীন বুলি গণ্য কৰা হয়। তেওঁলোকৰ নখবোৰ তুঁহৰ দৰে হয়; তেওঁলোক নপুংসক আৰু কুটিল তথা ফাট মেলা শৰীৰৰ অধিকাৰী হয়।
Verse 45
निः स्वाश्च कुनखैस्तद्वद्विवर्णैः परतर्ककाः / ताम्रैर्भूपा धनाढ्याश्च अङ्गुष्ठैः सयवैस्तथा
দৰিদ্ৰসকলক কদাকাৰ নখৰ দ্বাৰা আৰু তৰ্ক কৰাসকলক বিবৰ্ণ নখৰ দ্বাৰা চিনিব পাৰি। ৰজাসকলক তামবৰণীয়া নখৰ দ্বাৰা আৰু ধনীসকলক যৱৰ দৰে চিহ্ন থকা বুঢ়া আঙুলিৰ দ্বাৰা চিনিব পাৰি।
Verse 46
अङ्गुष्ठमूलजैः पुत्री स्याद्दीर्घाङ्गुलिपर्वकः / दीर्घायुः सुभगश्चैव निर्धनो विरलाङ्गुलिः
বুঢ়া আঙুলিৰ গুৰিত ৰেখা থাকিলে কন্যা সন্তান হয়। যাৰ আঙুলিৰ গাঁঠি দীঘল, তেওঁ দীৰ্ঘায়ু আৰু ভাগ্যবান হয়; কিন্তু যাৰ আঙুলিবোৰৰ মাজত ফাঁক থাকে, তেওঁ দৰিদ্ৰ হয়।
Verse 47
घनाङ्गुलिश्च सधनस्तिस्रो रेखाश्चयस्य वै / नृपतेः करतलगा मणिबन्धात्समुत्थिताः
যাৰ আঙুলিবোৰ ঘন, তেওঁ ধনী হয়। যাৰ মণিবন্ধৰ পৰা তিনিডাল ৰেখা ওলাই হাতৰ তলুৱালৈ যায়, তেনে ব্যক্তি ৰজা হোৱাৰ যোগ্য।
Verse 48
युगमीनाङ्कितनरो भवेत्सत्रप्रदो नरः / वज्राकाराश्च धनिनां मत्स्यपुच्छनिभा बुधे
যাৰ হাতত যোৰা মাছৰ চিহ্ন থাকে, তেওঁ যজ্ঞ আৰু দান কৰোঁতা হয়। হে জ্ঞানী, ধনীসকলৰ হাতত বজ্ৰৰ আকাৰৰ আৰু মাছৰ নেজৰ দৰে চিহ্ন থাকে।
Verse 49
शङ्खातपत्रशिविकागजपद्मोपमा नृपे / कुम्भाङ्कुशपताकाभा मृणालाभा निधीश्वरे
হে নৃপ! এই লক্ষণসমূহ শঙ্খ, ছত্ৰ, শিবিকা, গজ আৰু পদ্মৰ সদৃশ। নিধীশ্বৰৰ ক্ষেত্ৰত ই কুম্ভ, অঙ্কুশ আৰু পতাকাৰ দৰে; আনসকলৰ ক্ষেত্ৰত পদ্মনালৰ দৰে দেখা যায়।
Verse 50
दामाभाश्च गवाढ्यानां स्वस्तिकाभा नृपेश्वरे / चक्रासितोमरधनुः कुन्ताभा नृपतेः करे
গোধনসমৃদ্ধ লোকৰ মাজত মালাৰ দৰে চিহ্ন দেখা যায়; ৰাজাধিৰাজৰ দেহত স্বস্তিক সদৃশ চিহ্ন প্ৰকাশ পায়। আৰু নৃপতিৰ হাতত চক্ৰ, খড়্গ, তোমৰ, ধনু আৰু কুন্ত সদৃশ প্ৰতীক দেখা যায়।
Verse 51
अलूखलाभा यज्ञाढ्या वेदीभा चाग्निहोत्रिणि / वापीदेवकुल्याभास्त्रिकोणाभाश्चधार्मिके
যজ্ঞসমৃদ্ধ লোকৰ ক্ষেত্ৰত উলূখল (ওখলি) সদৃশ আকৃতি দেখা যায়; অগ্নিহোত্ৰকাৰীৰ ক্ষেত্ৰত বেদীৰ দৰে। ধৰ্মিকৰ ক্ষেত্ৰত ই কূপ আৰু দেৱকুল্যা (দিব্য নালা) সদৃশ দীপ্ত হয়, আৰু ত্ৰিকোণাকাৰ ৰূপতো প্ৰকাশ পায়।
Verse 52
अङ्गुष्ठमूलगा रेखाः पुत्राः सूक्ष्माश्च दारिकाः / प्रदेशिनीगता रेखा कनिष्ठामूलगामिनी
বুঢ়া আঙুলৰ মূলত থকা ৰেখাবোৰ পুত্ৰৰ সূচক; সূক্ষ্ম ৰেখাবোৰ কন্যাৰ সূচক। যি ৰেখা তর্জনী দিশে যায়, সি আগবাঢ়ি কনিষ্ঠাৰ মূললৈকে পৌঁছে।
Verse 53
शतायुषं च कुरुते छिन्नया तरुतो भयम् / निः स्वाश्च बहुरेखाः स्युनिर्द्रव्याश्चिबुकैः कृशैः
ৰেখা ছিন্ন হ’লে মৃত্যুভয় জন্মে; ৰেখা দীঘল হ’লে শতায়ু কৰে। নিঃস্ব লোকৰ ৰেখা বহু হয়; তেওঁলোক দ্ৰব্যহীন হয় আৰু চিবুক কৃশ-শীর্ণ হয়।
Verse 54
मांसलैश्च धनोपेता आरक्तैरधरैर्नृपाः / बिम्बोपमैश्च स्फुटितैरोष्ठैरूक्षैश्चकण्डितैः
ৰাজাসকল মাংসল আৰু ধনসম্পন্ন দেখা যায়; তেওঁলোকৰ অধৰ ৰক্তিম, বিম্ব-ফল সদৃশ, তথাপি ফাটা, শুকান আৰু ঘঁহা-লগা থাকে।
Verse 55
विषमैर्धनहीनाश्च दन्ताः स्निग्धा घनाः शुभाः / तीक्ष्णा दन्ताः समाः श्रेष्ठा जिह्वा रक्ता समा शुभा
বিষম দাঁত ধনহীনতাৰ লক্ষণ; মসৃণ, ঘন আৰু সুগঠিত দাঁত শুভ। তীক্ষ্ণ আৰু সম দাঁত শ্ৰেষ্ঠ; ৰক্তিম আৰু সম জিহ্বাও শুভ।
Verse 56
श्लक्ष्णा दीर्घा च विज्ञेया तालू श्वेते धनक्षये / कृष्णे च परुषो वक्रं समं सौम्यं च संवृतम्
তালুৰ লক্ষণ: মসৃণ আৰু দীঘল তালু শুভ। শ্বেত তালু ধনক্ষয় সূচক; কৃষ্ণ তালু ৰূক্ষ আৰু বক্র। সম, সৌম্য আৰু সুগঠিত তালু অনুকূল।
Verse 57
भूपानाममलं श्लक्ष्णं विपरीतं च दुः खिनाम् / महा दुः खं दुर्भगाणां स्त्रीमुखं पुत्रमाप्नुयात्
ৰাজাসকলৰ বাবে (সন্তানফল) নিৰ্মল আৰু কোমল হয়; দুঃখিতসকলৰ বাবে তাৰ বিপৰীত। দুর্ভাগ্যবানসকলৰ বাবে স্ত্ৰীমুখ সদৃশ পুত্ৰ মহাদুঃখ আনে।
Verse 58
आढ्यानां वर्तुलं वक्रं निर्द्रव्याणां च दीर्घकम् / भीरुवक्रः पापकर्मा धूर्तानां चतुरश्रकम्
ধনীসকলৰ (চিহ্ন) বৃত্তাকার হলেও বক্র বুলি কোৱা হৈছে; নিঃস্বসকলৰ বাবে সেয়া দীঘল হয়। ভীৰুৰ চিহ্ন বক্র; পাপকর্মীৰো তেনে বক্রতা; আৰু ধূর্তসকলৰ চিহ্ন চতুৰশ্ৰ (চৌকোণ)।
Verse 59
निम्नं वक्रमपुत्राणां कृपणानां च ह्रस्वकम् / सम्पूर्णं भोगिनां कान्तं श्मश्रु स्निग्धं शुभं मृदु
নিঃসন্তানৰ বাবে ই নিম্ন আৰু বেঁকা হয়, আৰু কৃপণৰ বাবে সৰু; কিন্তু ধৰ্মমতে ভোগ কৰা লোকৰ বাবে ই সম্পূৰ্ণ আৰু মনোহৰ—দাড়ি আৰু দেহ মসৃণ, শুভ আৰু কোমল।
Verse 60
संहतं चास्फुटिताग्रं रक्तश्मश्रुश्च चौरकः / रक्ताल्पपरुषश्मश्रुकर्णाः स्युः पापमृत्यवः
চোৰৰ চুলি জট পাকোৱা, অশুচি আৰু ফাটা আগাযুক্ত হয়, আৰু দাড়ি ৰঙা হয়। পাপমৃত্যু পোৱা লোকৰ দাড়ি আৰু কান ৰঙা, কম আৰু ৰুক্ষ-কঠিন বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 61
निर्मांसैश्चिपिटैर्भोगाः कृपणा ह्रस्वकर्णकाः / शङ्कुकर्णाश्च राजानो रोमकर्णा गतायुषः
কৃপণ লোক ‘মাংসহীন’ আৰু চেপেটা (নিরস) ভোগ পায়; কিছুমানৰ কান সৰু হয়। ৰজাসকলৰ মাজতো কিছুমানৰ কান সূচালো বা লোমশ হয়, আৰু কিছুমান অল্পায়ু হয়।
Verse 62
बृहत्कर्णाश्च धनिनोराजानः परिकीर्तिताः / कर्णैः स्निग्धावनद्धैश्च व्यालम्बैर्मांसलैर्नृपाः
ডাঙৰ কান থকা ৰজাসকল ধনী বুলি কীৰ্তিত—যাৰ কান মসৃণ, সুগঠিত, তললৈ ঝুলা আৰু মাংসল।
Verse 63
भोगी वै निम्नगण्डः स्यान्मत्री सम्पूर्णगण्डकः / शुकनासः सुखी स्याच्च शुष्कनासो ऽतिजीवनः
যাৰ গাল দেবে যায় সি ভোগী বুলি কোৱা হয়, আৰু যাৰ গাল পূৰ্ণ সি মন্ত্রী-যোগ্য। টিয়া সদৃশ নাসিকা থকা সুখী; আৰু শুষ্ক (ৱাঁহি) নাসিকা থকা দীঘলীয়া আয়ুৰ।
Verse 64
छिन्नाग्रकूपनासः स्यादगम्यागमने रतः / दीर्घनासे च सौभाग्यं चौरश्चाकुञ्चितेन्द्रियः
যাৰ নাসাৰ আগভাগ ছিন্ন বা নাসাত গাঁত থাকে, সি নিষিদ্ধ গমনত (পৰস্ত্ৰীগমনত) আসক্ত বুলি কোৱা হয়। দীঘল নাসযুক্ত ব্যক্তি সৌভাগ্যবান; আৰু যাৰ ইন্দ্ৰিয় সংকুচিত, সি চোৰ বুলি গণ্য।
Verse 65
मृत्युश्चिपिटनासे स्याद्धीनो भाग्यवतां भवेत् / स्वल्पच्छिद्रौ सुपुटौ च अवक्रौ च नृपेश्वरे
চপটা নাসিকাত মৃত্যুলক্ষণ বুলিয়া কোৱা হয়; কিন্তু ভাগ্যবানসকলৰ ক্ষেত্ৰত সেয়াই দীনতা/বিনয়ৰ অৱস্থা সূচায়। ৰজাৰ নাসাৰন্ধ্ৰ সৰু, সুগঠিত আৰু অবক্র হ’লে সেয়া শুভ লক্ষণ।
Verse 66
क्रूरे दक्षिणवक्रा स्याद्वलिनां च क्षुतं सकृत् / स्याद्विनिष्पिण्डितं ह्रादि सानुनादं च जीवकृत्
ক্ৰূৰ ব্যক্তিত দেহ/মুখৰ দক্ষিণ ভাগ বিকৃত হয়; আৰু যিসকলৰ দেহত ভাঁজ (ৱলি) থাকে, তেওঁলোকৰ হাঁচি কেৱল এবাৰ হয়। হৃদয়দেশত যেন চেপি ধৰা গাঁঠৰ দৰে অনুভৱ আৰু লগত নাদ—ইয়াক জীৱকৃত বুলি মানা হয়।
Verse 67
वक्रान्तैः पद्मपत्राभैर्लोचनैः सुखभागिनः / मार्जारलोचनैः पाप्मा दुरात्मा मधुपिङ्गलैः
যাৰ চকু পদ্মপত্ৰৰ দৰে কোমল বক্র আৰু সুন্দৰ, সি সুখভাগী। কিন্তু পাপী দুষ্টচিত্তৰ চকু মাৰ্জাৰ (বিড়াল) সদৃশ, মধুপিঙ্গল (হলদে-বাদামি) হয়।
Verse 68
क्रूराः केकरनेत्राश्च हरिताक्षाः सकल्मषाः / जिह्यैश्च लोचनैः शूराः सेनान्यो गजलोचनाः
কেকৰ (ভেঙা) চকু, হৰিতাক্ষ আৰু কল্মষযুক্ত লোক ক্ৰূৰ হয়। যাৰ জিহ্বা আৰু দৃষ্টি ভয়ংকৰ, সি শূৰ সেনানায়ক; আৰু গজলোচন (হাতীৰ দৰে চকু) থকা লোক নেতা বুলি গণ্য।
Verse 69
गम्भीराक्षा ईश्वराः स्युर्मन्त्रिणः स्थूलचक्षुषः / नीलोत्प लाक्षा विद्वांसः सौभाग्यं श्यामचक्षुषाम्
যাৰ চকু গভীৰ আৰু স্থিৰ, তেওঁলোক শাসক হোৱাৰ যোগ্য; যাৰ চকু ডাঙৰ, তেওঁলোক মন্ত্ৰী হয়। নীলা পদ্মৰ দৰে চকু থকা লোকসকল বিদ্বান আৰু ক’লা চকু থকা লোকসকল সৌভাগ্যৱান।
Verse 70
स्यात्कृष्णतारकाक्षाणामक्ष्णामुत्पाटनं किल / मण्डलाक्षाश्च पापाः स्युर्निः स्वाः स्युर्देनलोचनाः
কোৱা হয় যে যাৰ চকুৰ মণি ক’লা, তেওঁলোকৰ চকু নষ্ট হোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে। ঘূৰণীয়া চকু থকা লোকসকলক পাপী বুলি গণ্য কৰা হয়; আৰু ভেকুলীৰ দৰে চকু থকা লোকসকল দৰিদ্ৰ হয়।
Verse 71
दृक् स्निग्धा विपुला भोगे अल्पायुरधिकोन्नता / विशालोन्नता सुखिनी दरिद्रा विषमभ्रुवः
যদি চকু স্নিগ্ধ আৰু বিশাল হয়, তেন্তে মানুহে প্ৰচুৰ সুখ-ভোগ লাভ কৰে; যদি চকু অত্যধিক ওলাই থাকে, তেন্তে আয়ুস কম হয়। বিশাল আৰু উন্নত চকুৱে সুখ দিয়ে, কিন্তু অসমান ভ্ৰূৱে দৰিদ্ৰতা কঢ়িয়াই আনে।
Verse 72
घनदीर्घासुसक्तभ्रूर्बालेन्दून्नतसुभ्रुवः / आढ्यो निः स्वश्च खण्डभ्रृर्मध्ये च विनतभ्रुवः
যাৰ ভ্ৰূ ঘন, দীঘল আৰু লগলগা, তেওঁ ভাগ্যবান; জোনবাইৰ দৰে ভ্ৰূ থকা লোক উন্নত। ভঙা ভ্ৰূ থকা লোক ধনী হয়, আনহাতে ভ্ৰূ নথকা লোক দৰিদ্ৰ হয়; আৰু মাজত হালি থকা ভ্ৰূ অশুভ বুলি গণ্য কৰা হয়।
Verse 73
स्त्रीषु गम्यासु सक्ताः स्युः सुतार्थे परिवर्जिताः / अन्नतैर्विपुलैः शङ्खैर्ललाटैर्विषमैस्तथा
তেওঁলোক নিষিদ্ধ নাৰীৰ প্ৰতি আসক্ত হয় আৰু পুত্ৰ সন্তানৰ পৰা বঞ্চিত হয়। তেওঁলোকৰ কাণৰ কাষ (শংখ) ওখ আৰু বিশাল হয় আৰু কপাল অসমান হয়।
Verse 74
निर्धना धनवन्तश्च अर्धेन्दुसदृशैर्नराः / आचार्याः शुक्तिविशालैः शिरालैः पापकारिणः
তাত দৰিদ্ৰ আৰু ধনী—দুয়ো অর্ধচন্দ্ৰ সদৃশ চিহ্নযুক্ত মানুহৰূপে দেখা যায়; আৰু আচার্যও যদি পাপকাৰী হয়, তেন্তে শুক্তিৰ দৰে বিস্তৃত মুখ আৰু উঁচু শিৰাযুক্ত ৰূপে দৃষ্ট হয়।
Verse 75
अन्नताभैः शिराभिश्च स्वस्तिकाभिर्धनेश्वराः / निम्नैर्ललाटैर्बन्धार्हाः क्रूरकर्मरतास्तथा
যিসকলৰ শিৰা অন্নকণ সদৃশ আৰু স্বস্তিক সদৃশ শুভচিহ্ন থাকে, তেওঁলোক ধনৰ অধিপতি হয়; যিসকলৰ কপাল নিম্ন, তেওঁলোক বন্ধনৰ যোগ্য, আৰু তেওঁলোক নিষ্ঠুৰ কৰ্মত আসক্ত।
Verse 76
संवृतैश्च ललाटैश्च कृपणा उन्नतैर्नृपाः / अनश्रु स्निग्धरुदितमदीनं शुभदं नृणाम्
সংকুচিত কপালযুক্তসকল কৃপণ, আৰু উঁচু কপালযুক্তসকল ৰাজস্বভাৱৰ; কিন্তু গৰ্বে ফুলি থকা তেওঁলোকে অশ্ৰু নঝৰায়। মানুহৰ বাবে কোমল, বিলাপহীন, দীনতামুক্ত ৰোদন মঙ্গলদায়ক।
Verse 77
प्रचुराश्रुदीनं रूक्षं च रुदितं च सुखावहम् / अकम्पं हसितं श्रेष्ठं मीलिताक्षमघावहम्
অতি অধিক অশ্ৰুসিক্ত দীন ৰোদন আৰু ৰূক্ষ কান্দোনো সুখাৱহ বুলি কোৱা হয়; কিন্তু শ্ৰেষ্ঠ হৈছে অকম্প স্থিৰ হাঁহি, আৰু চকু মুদাই দিয়া পাপহৰ।
Verse 78
असकृद्धसितं दुष्टं सोन्मादस्य ह्यनेकधा / ललाटोपसृतास्तिस्रो रेखाः स्युः शतवर्षिणाम्
বাৰে বাৰে অনুচিত হাঁহি আৰু দুষ্ট স্বভাৱ বহু প্ৰকাৰ উন্মাদৰ লক্ষণ; আৰু যিসকল শতবৰ্ষ জীয়াই থাকে, তেওঁলোকৰ কপালত ওপৰলৈ উঠা তিনিটা ৰেখা দেখা যায় বুলি কোৱা হয়।
Verse 79
नृपत्वं स्याच्चतसृभिरायुः पञ्चनवत्यथ / अरेखेणायुर्नवतिर्विच्छिन्नाभिश्च पुंश्ललाः
চাৰিটা স্পষ্ট ৰেখা থাকিলে ৰাজত্ব লাভ হয়; তেতিয়া আয়ু পঁচানব্বই বছৰ বুলি কোৱা হয়। ৰেখা নাথাকিলে নব্বই বছৰ; আৰু ভঙা ৰেখাৰে পুৰুষত্ব মিশ্ৰ আৰু অস্থিৰ গণ্য হয়।
Verse 80
केशान्तोपगताभिश्च अशीत्यायुर्नरो भवेत् / पञ्चभिः सप्तभिः षड्भिः पञ्चाशद्वहुभिस्तथा
কেশৰ অন্তলৈ পোৱা (বাৰ্ধক্যৰ) লক্ষণৰ দ্বাৰা মানুহৰ আয়ু আশি বছৰ বুলি কোৱা হয়। তদ্ৰূপ পাঁচ, সাত, ছয়, পঞ্চাশ বছৰ আদি অন্য গণনাৰ দ্বাৰাও আয়ু নিৰ্দেশ কৰা হয়।
Verse 81
चत्वारिंशच्च वक्राभिस्त्रिंशद्भ्रूलग्नगामिभिः / विंशतिर्वामवक्रा भिरायुः क्षुद्राभिरल्पकम्
চল্লিশটা বেঁকা ৰেখা, ত্ৰিশটা ভ্ৰূলৈ গৈ লেগি থকা, আৰু বিশটা বাঁওফালে বেঁকা—এনে ৰেখাৰে আয়ু ক্ষুদ্ৰ আৰু অল্প বুলি কোৱা হয়।
Verse 82
छत्राकारैः शिरोभिस्तु नृपा निम्नशिरा धनी / चिपिटैश्च पितुर्मृत्युर्गवाद्याः परिमण्डलैः
ছত্ৰাকাৰ মূৰ থকা লোক ৰজা হয়; নিম্ন (ঢালু) মূৰ থকা লোক ধনী হয়। চেপেটা মূৰে পিতৃমৃত্যুৰ যোগ কোৱা হৈছে; আৰু গোল মূৰ থকা লোক গবাদি জীৱিকাৰ উপযুক্ত।
Verse 83
घटमूर्धा पापरुचिर्धनाद्यैः परिवर्जितः / कृष्णैराकुञ्चितैः केशैः स्निग्धैरेकैकसम्भवैः
ঘটমূৰ থকা লোক পাপত ৰুচি ৰাখে আৰু ধনাদি পৰা বঞ্চিত হয়। তাৰ চুলি ক’লা, কুঞ্চিত, স্নিগ্ধ আৰু বিৰল—যেন একে একে গুচ্ছত জন্মিছে—এনে হয়।
Verse 84
अभिन्नाग्रैश्च मृदुभिर्न चातिबहुभिर्नृपाः / बहुमूलैश्च विषमैः स्थूलाग्रैः कपिलैस्तथा
হে নৃপসকল, কুশ তৃণ কোমল হ’ব, আগবোৰ অখণ্ড হ’ব আৰু অতিধিক ঘন নহ’ব; বহু মূলযুক্ত, কিছু অসম, স্থূল আগবিশিষ্ট আৰু কাপিল (তাম্ৰাভ) বৰ্ণৰো হ’ব।
Verse 85
निः स्वाश्चैवातिकुचिलैर्घनैरसित (धिक) मूर्धजैः / यद्यद्गात्रं महारूक्षं शिरालं मांसवर्जितम्
তেওঁলোক নিঃশ্বাসহীন, আৰু মস্তকত অতিশয় জটিল, ঘন, ক’লা (মলিন) কেশে আচ্ছাদিত; তেওঁলোকৰ যি যি অঙ্গ আছে সেয়া অতি ৰূক্ষ, শিৰা উভৰা আৰু মাংসহীন।
Verse 86
तत्तत्स्या दशुभं सर्वं ततो ऽन्यथा / विपुलस्त्रिषु गम्भीरो दीर्घः सूक्ष्मश्च पञ्चसु
যথাযথভাৱে সেয়া সকলো দহগুণ শুভ হয়—অথবা তাৰ বিপৰীতও হয়। তিনত বিপুল, তিনত গম্ভীৰ, আৰু পাঁচত দীঘল আৰু সূক্ষ্ম বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 87
षडुन्नतश्चतुर्ह्रस्वो रक्तः सप्तस्वसौ नृपः / नाभिः स्वरश्च ससत्त्वं च त्रयं गम्भीरमीरितम्
ছয়টা লক্ষণ উন্নত (উঁচু), চাৰিটা হ্ৰস্ব (সৰু), বৰ্ণ ৰক্তিম; আৰু নৃপ-প্ৰকৃতি সাত ‘স্বসা’ (সহায়ক গুণ) সহিত বুলি কোৱা হৈছে। নাভি, স্বৰ আৰু সত্ত্ব—এই তিনিটা গম্ভীৰ (গভীৰ) লক্ষণ বুলি কীৰ্তিত।
Verse 88
पुंसः स्यादतिविस्तीर्णं ललाटं वदनं ह्युरः / चक्षुः कक्षा नासिका च षट् स्युर् नृपकृकाटिकाः
পুৰুষৰ ক্ষেত্ৰত অতিবিস্তৃত ললাট, মুখ আৰু উৰ, আৰু লগতে চকু, কক্ষ (বগল) আৰু নাসিকা—এই ছয়টা ‘নৃপচিহ্ন’ (ৰাজলক্ষণ) বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 89
उन्नतानि च ह्रस्वनि जङ्घा ग्रीवा च लिङ्गकम् / पृष्ठं चत्वारि रक्तानि करताल्वधरा नखाः
কিছুমান অংগ উন্নত আৰু কিছুমান হ্ৰস্ব বুলি কোৱা হৈছে—জঙ্ঘা, গ্ৰীৱা আৰু লিঙ্গ। পিঠ, ৰক্তাভ চাৰিটা অংশ, কৰতল, পদতল, অধৰ-ওষ্ঠ আৰু নখো বৰ্ণিত।
Verse 90
नेत्रान्तपादजिह्वौष्ठाः पञ्च सूक्ष्माणि सन्ति वै / दशनाङ्गुलिपर्वाणि नखकेशत्वचः शुभाः
চকুৰ কোণ, পাদ, জিহ্বা আৰু ওষ্ঠ—এই পাঁচটা সঁচাকৈ সূক্ষ্ম (কোমল) অংশ। দহ আঙুলিৰ পৰ্ব, লগতে নখ, কেশ আৰু ত্বকো শুভ বুলি মানা হয়।
Verse 91
दीर्घाः स्तनान्तरं बाहुदन्तलोचननासिकाः / नराणां लक्षणं प्रोक्तं वदामि स्त्रीषु लक्षणम्
পুৰুষৰ লক্ষণ—অংগৰ দীঘলতা, স্তনান্তৰ, বাহু, দাঁত, চকু আৰু নাসিকা—কোৱা হৈছে। এতিয়া মই স্ত্ৰীসকলৰ বিশেষ লক্ষণ ক’ম।
Verse 92
राज्ञ्याः स्निग्धौ समौ पादौ तलौ ताम्रौ नखौ तथा / श्लिष्टाङ्गुली चोन्नताग्रौ तां पाप्य नृपतिर्भवेत्
ৰাণীৰ পাদ দুটা স্নিগ্ধ আৰু সম হ’লে, পদতল আৰু নখ তাম্ৰাভ হ’লে, আৰু আঙুলিবোৰ ঘনিষ্ঠভাৱে জোৰা আৰু অগ্ৰভাগ অলপ উন্নত হ’লে—তাঁক প্ৰাপ্ত কৰা পুৰুষ ৰজা হয়।
Verse 93
निगूढगुल्फोपचितौ पद्मकान्तितलौ शुभौ / अस्वेदिनौ मृदुतलौ मत्स्याङ्कुशघ्वजाञ्चितौ
গুল্ফ (গোৰালি) গূঢ় আৰু পুষ্ট হ’ব; পদতল পদ্মকান্তিৰ দৰে দীপ্ত আৰু শুভ হ’ব। সেয়া ন ঘামিব, ন ৰুক্ষ—মৃদু; আৰু মৎস্য, অঙ্কুশ আৰু ধ্বজচিহ্নে অঙ্কিত হ’ব।
Verse 94
वज्राब्जहलचिह्नौ च दास्याः पादौ ततो ऽन्यथा / जङ्घे च रोमरहिते सुवृत्ते विशिरे शुभे
দাসীৰ পদযুগলত বজ্ৰ, পদ্ম আৰু হালৰ চিহ্ন থাকে; তাইৰ জঙ্ঘা ৰোমহীন, সুগোল, মসৃণ আৰু শুভদৰ্শন।
Verse 95
अनुल्बणं सन्धिदेशं समं जानुद्वयं शुभम् / ऊरू करिकराकारावरोमौ च समौ शुभौ
সন্ধিবোৰ অতিশয় উঁচু নহ’ব; সন্ধিস্থান সম আৰু শুভ হ’ব। দুয়োটা হাঁটু সমান আৰু মঙ্গলময়। উৰু হাতীৰ শুঁড়ৰ দৰে, ৰোমহীন, সম আৰু সৰ্বতোভাবে শুভ।
Verse 96
अश्वत्थपत्रसदृशं विपुलं गुह्यमुत्तमम् / श्रोणीललाटकं स्त्रीणामूरु कूर्मोन्नतं शुभम्
তাইৰ গুহ্যাংশ অশ্বত্থপাতাৰ সদৃশ, বিস্তৃত আৰু উৎকৃষ্ট। নাৰীৰ শ্ৰোণি-প্ৰদেশ উন্নত হয়; কচ্ছপ-পৃষ্ঠৰ দৰে উঁচা উৰু শুভ বুলি গণ্য।
Verse 97
गूढो मणिश्च शुभदो नितम्बश्च गुरुः शुभः / विस्तीर्णमांसोपचिता गम्भीरा विपुला शुभा
তাইৰ নাভি গভীৰ আৰু শুভফলদায়িনী; নিতম্ব গধুৰ, সুগঠিত আৰু মঙ্গলময়। তাই বিস্তৃত, মাংসল, গম্ভীৰ, প্ৰচুৰ আৰু সৰ্বতোভাবে শুভ।
Verse 98
नाभिः प्रदक्षिणावर्ता मध्यं त्रिबलिशोभितम् / अरोमशौ स्तनौ पीनौ घनावविषमौ शुभौ
নাভি প্ৰদক্ষিণাৱর্ত (সোঁফালে ঘূৰ্ণিত) হ’ব আৰু মধ্যদেশ তিনিটা সুন্দৰ ভাঁজে শোভিত হ’ব। স্তন ৰোমহীন, পূৰ্ণ, দৃঢ়, সমান আৰু শুভদৰ্শন।
Verse 99
कठिनौ रोमशा शस्ता मृदुग्रीवा च कम्बुभा / आरक्तावधरौ श्रेष्ठौ मांसलं वर्तुलं मुखम्
দেহ দৃঢ় আৰু ৰোমশ, সুগঠিত হওক; গ্ৰীৱা কোমল আৰু শঙ্খসদৃশ কণ্ঠ হওক। অধৰ শ্ৰেষ্ঠ আৰু ৰক্তিম; মুখ মাংসল আৰু বৃত্তাকাৰ হওক।
Verse 100
कुन्दपुष्पसमा दन्ता भाषितं कोकिलासमम् / दाक्षिण्ययुक्तमशठं हंसशब्दसुखावहम्
দাঁত কুন্দপুষ্পৰ দৰে শ্বেত হওক; বাক্য কোকিলৰ গীতৰ দৰে মধুৰ হওক। সেয়া দাক্ষিণ্যযুক্ত, কপটৰহিত, আৰু হংসধ্বনিৰ দৰে সুখদায়ক হওক।
Verse 101
नासा समा समपुटा स्त्रीणां तु रुचिरा शुभा / नीलोत्पलनिभं चक्षुर्नासालग्नं न लम्बकम्
স্ত্ৰীৰ নাসিকা সম আৰু সুগঠিত হলে সেয়া ৰুচিৰ আৰু শুভ বুলি গণ্য। চকু নীল পদ্মসদৃশ, নাসিকাৰ ওচৰত স্থিত, আৰু লম্বিত নহয়।
Verse 102
न पृथू बालेन्दुनिभे भ्रुवौ चाथ ललाटकम् / शुभमर्धेन्दुसंस्थानमतुङ्गं स्यादलोमशम्
ভ্ৰূ বহল নহয়; সেয়া কোমল বালচন্দ্ৰৰ দৰে হওক। ললাট শুভ—অৰ্ধচন্দ্ৰাকৃতি; অতিউচ্চ নহয় আৰু ৰোমহীন হওক।
Verse 103
सुमांसलं कर्णयुग्मं समं मृदु समाहितम् / स्निग्धा नीलाश्च मृदवो मूर्धजाः कुञ्चिताः कचाः
কাণযুগল সুমাংসল, সম, কোমল আৰু সুস্থিত হওক। কেশ স্নিগ্ধ, নীল-শ্যাম, কোমল আৰু স্বাভাৱিকভাৱে কুঞ্চিত হওক।
Verse 104
स्त्रीणां समं शिरः श्रेष्ठं पादे पाणितले ऽथ वा / वाजिकुञ्जरश्रीवृक्षयूपेषुयवतोमरैः
স্ত্ৰীসকলৰ বাবে শিৰ (মস্তক) প্ৰধান বুলি গণ্য; তেনেদৰে পা আৰু হাতৰ তালুও। ঘোঁৰা‑হাতীৰ অঙ্কুশ, শুভ বৃক্ষ, যূপ, যৱৰ ডাঁটা আৰু তোমৰ আদি বস্তুৰে আঘাত কৰি কষ্ট দিয়া হয়।
Verse 105
ध्वजचामरमालाभिः शैलकुण्डलवेदिभिः / शङ्खातपत्रपद्मैश्च मत्स्यस्वस्तिकसद्रथैः
ধ্বজ, চামৰ আৰু মালাৰে; শিলাৰে গঢ়া কুণ্ডল আৰু বেদীৰে; লগতে শঙ্খ, ৰাজছত্ৰ আৰু পদ্মেৰে—মৎস্য, স্বস্তিক আদি শুভচিহ্ন আৰু সুসজ্জিত ৰথসহ—(এনে লক্ষণ দেখা যায়)।
Verse 106
लक्षणैरङ्कुशाद्यैश्च स्त्रियः स्यू राजवल्लभाः / निगूढमणिबन्धौ च पद्मगर्भोपमौ करौ
অঙ্কুশ আদি শুভ লক্ষণযুক্ত স্ত্ৰীসকলক ৰজাৰ প্ৰিয় বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকৰ হাতৰ মণিবন্ধ (কবজি) সূক্ষ্ম আৰু সুগঠিত, আৰু তালু পদ্মগৰ্ভৰ দৰে কোমল।
Verse 107
न निम्नं नोन्नतं स्त्रीणां भवेत्करतलं शुभम् / रेखान्वितं त्वविधवां कुर्यात्संभोगिनीं स्त्रियम् / रेखा या मणिबन्धोत्था गता मध्याङ्गुलिं करे
স্ত্ৰীৰ শুভ তালু ন অতিমাত্ৰা নিম্ন, ন অতিমাত্ৰা উন্নত হওয়া উচিত। স্পষ্ট ৰেখাযুক্ত তালু তেওঁক অবিধবা আৰু দাম্পত্যসুখভোগিনী কৰে। বিশেষকৈ কবজি পৰা উঠি হাতত মধ্যমা আঙুলিৰ ফালে যোৱা ৰেখা তেনে শুভ লক্ষণ।
Verse 108
गता पाणितले या च योर्ध्वपादतले स्थिता / स्त्रीणां पुंसां तथा सा स्याद्राज्याय च सुखाय च
যি ৰেখা হাতৰ তালুলৈ গৈ পায়, আৰু যি ৰেখা পায়ৰ ওপৰৰ তলাত থাকে—স্ত্ৰী বা পুৰুষ উভয়ৰ ক্ষেত্ৰতে—সেয়া ৰাজ্যলাভ আৰু সুখৰ বাবে শুভ নিমিত্ত হয়।
Verse 109
कनिष्ठिकामूलभवा रेखा कुर्याच्छतायुषम् / प्रदेशिनीमध्यमाभ्यामन्तरालगता सती
কনিষ্ঠাৰ মূলৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা ৰেখাই শতায়ু প্ৰদান কৰে বুলি কোৱা হৈছে; তদুপৰি তর্জনী আৰু মধ্যমাৰ মাজৰ অন্তৰালত থকা ৰেখাও শুভ বুলি গণ্য।
Verse 110
ऊना ऊनायुषं कुर्याद्रेखाश्चाङ्गुष्ठमूलगाः / बृहत्यः पुत्रास्तन्व्यस्तु प्रमदाः परिकीर्तिताः
যদি বৃদ্ধাঙ্গুষ্ঠৰ ৰেখাবোৰ কম হৈ কেৱল বৃদ্ধাঙ্গুষ্ঠৰ মূললৈকে যায়, তেন্তে সেয়া অল্পায়ুৰ লক্ষণ বুলি কোৱা হৈছে। ৰেখা ডাঙৰ আৰু সু-বিকশিত হ’লে পুত্ৰ-লক্ষণ, আৰু পাতল আৰু সুকুমাৰ হ’লে স্ত্ৰী-লক্ষণ বুলি কীৰ্তিত।
Verse 111
स्वल्पायुषो बहु (लघु) च्छिन्ना दीर्घाछिन्ना महायुषम् / शुभं तु लक्षणं स्त्रीणां प्रोक्तं त्वशुभमन्यथा
যি স্ত্ৰীৰ ৰেখা সৰু, বহু বা ছিন্ন হয়, তাক অল্পায়ু বুলি কোৱা হৈছে; আৰু যাৰ ৰেখা দীঘল আৰু অখণ্ড, তাক দীঘলীয়া আয়ুৰ বুলি কোৱা হৈছে। এইবোৰ স্ত্ৰীৰ বাবে শুভ লক্ষণ; নতুবা অশুভ।
Verse 112
कनिष्ठिकानामिका वा यस्या न स्पृशते महीम् / अङ्गुष्ठं वा गतातीत्य तर्जनी कुलटा च सा
যি স্ত্ৰীৰ কনিষ্ঠা বা অনামিকা মাটি স্পৰ্শ নকৰে, অথবা যাৰ তর্জনী বৃদ্ধাঙ্গুষ্ঠক অতিক্ৰম কৰে—তাক ‘কুলটা’ বুলি গণ্য কৰা হয়।
Verse 113
ऊर्ध्वं द्वाभ्यां पिण्डिकाभ्यां जङ्घे चातिशिरालके / रोमशेचातिमांसे च कुम्भाकारं तथोदरम्
দুটা পিণ্ডলিৰ ওপৰত জঙ্ঘা অতিশয় শিৰাযুক্ত হয়; সেয়া অতিৰিক্ত ৰোমশ আৰু অতিমাংসল হয়, আৰু উদৰো কুম্ভাকাৰ হৈ পৰে।
Verse 114
वामावर्तं निम्नमल्पं दुः खितानां च गुह्यकम् / ग्रीवया ह्रस्वया निः स्वा दीर्घया च कुलक्षयः
যদি গুহ্যাঙ্গৰ আবর্ত বাঁওফালে হয়, আৰু সি নিম্ন বা সৰু হয়, তেন্তে তাক দুখময় জীৱনৰ লক্ষণ বোলা হয়। গ্ৰীৱা হ্ৰস্ব হলে নিঃস্বতা, আৰু গ্ৰীৱা দীঘল হলে কুলক্ষয় ঘটে।
Verse 115
पृथुलया प्रचण्डाश्च स्त्रियः स्युर्नात्र संशयः / केकरे पिङ्गले नेत्रे श्यामे लोलेक्षणा सती
পৃথুল (ভৰপূৰ) দেহৰ নাৰী প্ৰচণ্ড স্বভাৱৰ হয়—ইয়াত সন্দেহ নাই। যদি তাইৰ চকু কেকৰ আৰু পিঙ্গল হয়, আৰু বৰ্ণ শ্যাম হয়, তেন্তে তাক চঞ্চল দৃষ্টিযুক্ত বোলা হয়।
Verse 116
स्मिते कूपे गण्डयोश्च सा ध्रुवं व्यभिचारिणी / प्रलम्बिनी ललाटे तु देवरं हन्ति चाङ्गना
হাঁহিলে যাৰ গালত গাঁত বা খোল দেখা যায়, তাই নিশ্চিতভাৱে ব্যভিচাৰিণী বোলা হৈছে। আৰু যাৰ কপাল দীঘল আৰু ঝুলন্ত, সেই নাৰী দেৱৰলৈকে অনর্থ আনে।
Verse 117
उदरे श्वशुरं हन्ति पतिं हन्ति स्फिचोर्द्वयोः / या तु रोमोत्तरौष्ठी स्यान्न शुभा भर्तुरेव हि
উদৰত থকা লক্ষণ শ্বশুৰৰ মৃত্যুৰ কাৰণ বোলা হয়; দুয়ো নিতম্বত থকা লক্ষণ পতি-মৃত্যুৰ কাৰণ। আৰু যাৰ ওপৰৰ ওঁঠত ৰোম থাকে, সি স্বামীৰ বাবে অশুভ।
Verse 118
स्तनौ सरोमावशुभौ कर्णौ च विषमौ तथा / कराला विषमा दन्ताः क्लेशाय च भवन्ति ते
ৰোমযুক্ত আৰু অশুভ স্তন, অসমান কাণ, আৰু বিকট, বেঁকা-চুৰা, অসমান দাঁত—এইবোৰে সেই ব্যক্তিৰ ক্লেশৰ কাৰণ হয়।
Verse 119
चौर्याय कृष्णमांसाश्च दीर्घा भुर्तुश्च मृत्यवे / क्रव्यादरूपैर्हस्तैश्च वृककाकादिसन्निभैः
চৌৰ্য্যপাপৰ ফলত পাপীৰ দেহ কৃষ্ণমাংস আৰু দীঘল অংগযুক্ত হয়; তাক মৃত্যুৰ অধীন কৰা হয়, আৰু মাংসভোজী নেকড়া‑কাক সদৃশ হাতে ধৰি লোৱা হয়।
Verse 120
शिरालैर्विषमैः शुष्कैर्वित्तहीना भवन्ति हि / समुन्नतोत्तरेष्ठी या कलहे रूक्षभाषिणी
যাৰ শিৰা অসমভাৱে উঁচু হৈ উঠে, দেহ শুষ্ক হয় আৰু সি ধনহীন হয়—যাৰ ওপৰৰ ওঁঠ উঠি বাহিৰলৈ ওলাই থাকে আৰু যি কলহত ৰূক্ষ ভাষা কয়।
Verse 121
स्त्रीषु दोषा विरूपासु पत्राकारो गुणास्ततः / नरस्त्रीलक्षणं प्रोक्तं वक्ष्ये तज्ज्ञानदायकम्
স্ত্ৰীসকলৰ ক্ষেত্ৰত বিকৃত গঠনত দোষ প্ৰকাশ পায়, আৰু সুগঠিত সমমিত ৰূপে গুণৰ লক্ষণ ধৰা পৰে। নৰ‑নাৰীৰ লক্ষণ কোৱা হ’ল; এতিয়া বিবেকদায়ক সেই জ্ঞান মই ব্যাখ্যা কৰিম।
Frequently Asked Questions
Repeated royal indicators include lotus-like soles and coppery nails; well-knit, firm limbs; arms reaching the knees; a broad, well-proportioned chest; conch-like neck; deep steady eyes; and emblematic marks such as svastika, discus-like or weapon-like signs on the hand, and lotus-bud–shaped (padmakarṇikā) marks.
It states that perverse conduct leads to servitude, loss of wealth, and deprivation of happiness, whereas humility and gentleness lead to good fortune and favorable regard—presenting bodily signs as outward correlates of inner disposition and karmic maturation.
Long, unbroken lines are associated with long life, while short, many, or broken lines indicate shorter life. A clear rising line from the wrist-joint toward the middle finger is described as a sign linked to stable marital union (i.e., not becoming a widow), and auspicious lines on the palm/upper sole are said to support sovereignty and happiness.