Adhyaya 37
Cintāmaṇi-gṛha Antara-kathana (Account of the Inner Chambers of the Cintāmaṇi Palace) — Lalitopākhyāna Context
এই অধ্যায়ত ললিতোপাখ্যান-ধাৰাত হয়গ্ৰীৱ–অগস্ত্য সংলাপৰূপে বশিনী আদি শক্তিদেৱীৰ সৈতে সম্পৃক্ত চিন্তামণি-গৃহৰ ‘অন্তৰ অঞ্চল’ক মাপজোখ-কৃত, সীমাবদ্ধ আৰু কাৰ্যনামযুক্ত পবিত্ৰ স্থাপত্যৰূপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ‘সৰ্বৰোগহৰ’ নামে প্ৰসিদ্ধ এক চক্র নিৰ্দেশ কৰি তাত অধিষ্ঠিত দেবীসকলক দিশ/ক্ৰম অনুসাৰে গণনা কৰা হয় আৰু ক/চ/ট/ত/প-বৰ্গ আদি বৰ্ণবৰ্গৰ সৈতে মন্ত্র-সম্পৰ্কো সূচিত। তাৰ পিছত চক্রৰ ৰক্ষিকা খেচৰীৰ নাম আৰু কামেশ্বৰী–শ্ৰী-মহেশ-সম্পর্কিত অস্ত্ৰ-আয়ুধ—বাণ, অঙ্কুশ, ধনু, পাশ আদি—তালিকাভুক্ত হয়। ভণ্ডাসুৰ-যুদ্ধ প্ৰসঙ্গই দেখুৱায় যে এই প্ৰাসাদ-চক্র মানচিত্ৰণ অলংকাৰ নহয়, শক্তি-ৰক্ষা আৰু ধ্যান-দৰ্শনৰ গূঢ় কাৰ্য-নকশা।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने चिन्तामणिगृहान्तरकथनं नाम षट्त्रिंशो ऽध्यायः हयग्रीव उवाच सर्वज्ञद्यन्तरालस्योपरिष्टात्कलशोद्भव / हस्तविंशतिरुन्नम्रं चतुर्नल्वप्रविस्तरम्
এইদৰে শ্ৰীব্ৰহ্মাণ্ড মহাপুৰাণৰ উত্তৰভাগত হয়গ্ৰীৱ–অগস্ত্য সংবাদৰ ললিতোপাখ্যানত ‘চিন্তামণি-গৃহান্তৰকথন’ নাম ছত্রিংশ অধ্যায়। হয়গ্ৰীৱ ক’লে— হে কলশোদ্ভৱ! সৰ্বজ্ঞাদি অন্তৰালৰ ওপৰত বিশ হস্ত উচ্চ আৰু চাৰি নল্ব বিস্তৃত এক দিৱ্য মণ্ডপ আছে।
Verse 2
वशिन्याद्यन्तरं ज्ञेयं प्राग्वत्सोपानमन्दिरम् / सर्वरोगहरं नाम्ना तच्चक्रमिति विश्रुतम्
বশিনী আদি দেৱীৰ অন্তৰভাগটো পূৰ্বৱৎ সোপানযুক্ত মন্দিৰৰূপে জানিব লাগে। সেয়া ‘সৰ্বৰোগহৰ’ নামে প্ৰসিদ্ধ, আৰু সেয়াই চক্র বুলি খ্যাত।
Verse 3
वशिन्याद्यास्तत्र देव्यः पूर्वादिदिगनुक्रमात् / स्वरैस्तु रहितास्तत्र प्रथमा वशिनीश्वरी
তাত পূৰ্ব আদি দিশাৰ ক্ৰম অনুসাৰে বশিনী আদি দেৱীসকল অৱস্থিত। তাত স্বৰবৰ্ণবিহীন প্ৰথমা দেৱী ‘বশিনীশ্বৰি’।
Verse 4
कवर्गसहिता पश्चात्कामेश्वर्याख्यवाह्मयी / चवर्गजुष्टा वागीशी मोदिनी स्यात्तृतीयका
তাৰ পাছত ক-বৰ্গসহিত ‘কামেশ্বৰি’ নামৰ বাগ্ময়ী দেৱী আছে। চ-বৰ্গযুক্ত ‘বাগীশী’ আৰু ‘মোদিনী’ তৃতীয়া বুলি কোৱা হয়।
Verse 5
टवर्गमण्डिताकारा विमलाख्या सरस्वती / तवर्गेण तथोपेता पञ्चमी वाक्प्रधारणा
ট-বৰ্গে মণ্ডিত আকাৰবিশিষ্ট ‘বিমলা’ নামৰ সৰস্বতী আছে। আৰু ত-বৰ্গসহ পঞ্চমী ‘বাক্প্ৰধাৰণা’।
Verse 6
पवर्गेण परिस्फीता षष्ठी तु जयिनी मता / यादिवर्णचतुष्कोणे सर्वैश्वर्यादिवाङ्मयी
প-বৰ্গে পৰিপুষ্ট ষষ্ঠী দেৱী ‘জয়িনী’ বুলি মতা। ‘য়া’ আদি বৰ্ণৰ চতুষ্কোণত স্থিতা হৈ সৰ্বৈশ্বৰ্যাদি-বাণীময়ী।
Verse 7
साधिकाक्षरषट्केन कौलिनी त्वष्टमी मता / एता देव्यो जपरता मुक्ताभरणमण्डिताः
সাধিক অক্ষৰৰ ষট্কসহ অষ্টমী দেৱী ‘কৌলিনী’ বুলি মতা। এই দেৱীগণ জপত ৰতা আৰু মুক্তাৰ অলংকাৰৰে মণ্ডিতা।
Verse 8
सदा स्फुरद्गद्यपद्यलहरीलालिता मताः / काव्यैश्च नाटकैश्चैव मधुरैः कर्णहारिभिः / विनोदयन्त्यः श्रीदेवीं वर्तन्ते कुम्भसम्भवः
তেওঁলোক সদা স্ফুৰিত গদ্য-পদ্য লহৰীৰে লালিতা বুলি স্মৃত। মধুৰ, কৰ্ণহাৰী কাব্য আৰু নাটকে শ্ৰীদেৱীক বিনোদিত কৰি—হে কুম্ভসম্ভৱ—তেওঁলোক ৰত থাকে।
Verse 9
एता रहस्यनाम्नैव ख्याता वातापितापन / नायिका स्वस्य चक्रस्य सिद्धानाम्ना प्रकीर्तिता
হে বাতাপিতাপন! এই দেৱীগণ ‘ৰহস্য’ নামেই খ্যাত। নিজৰ চক্ৰৰ নায়িকা ‘সিদ্ধা’ নামৰে প্ৰকীৰ্তিত।
Verse 10
अस्य चक्रस्य संरक्षाकारिणी खेचरी मता / वशिन्याद्यन्तरालस्योपरिष्टाद्विन्ध्यमर्दन
হে বিন্ধ্যমৰ্দন! এই চক্ৰৰ সংৰক্ষাকাৰিণী ‘খেচৰী’ বুলি মতা; আৰু বশিনী আদি দেৱীৰ অন্তৰালৰ ওপৰত তাই স্থিতা।
Verse 11
हस्तविंशतिरुन्नम्रं चतुर्नल्वप्रविस्तरम् / अस्त्रं चक्रमितिज्ञेयं तत्र बाणादिदेवताः
বিশ হাত উচ্চ আৰু চাৰি নল্ব বিস্তৃত সেই দিব্য অস্ত্ৰ ‘চক্ৰ’ বুলি জনা যায়; তাত বাণ আদি অস্ত্ৰৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱতাসকল বিরাজ কৰে।
Verse 12
पञ्च बाणेश्वरीदेव्यः पञ्च कामेश्वराशुगाः / अङ्कुशद्वितयं दीप्तमादिस्त्रीपुंसयोर्द्वयोः
পাঁচ বাণেশ্বৰী দেৱী আৰু কামেশ্বৰৰ পাঁচ তীক্ষ্ণ বাণ আছে; আদ্য স্ত্ৰী-পুৰুষ এই দুয়োৰ বাবে দুটা দীপ্ত অঙ্কুশো আছে।
Verse 13
धनुर्द्वयं च विन्ध्यारे नव पुण्ड्रेषु कल्पितम् / पाशद्वयं च दीप्ताभं चत्वार्यस्त्राणि कुम्भज
হে কুম্ভজ! বিন্ধ্য অঞ্চলৰ নব পুণ্ড্ৰত দুটা ধনু কল্পিত; আৰু দুটা দীপ্ত পাশ—এইদৰে চাৰিটা অস্ত্ৰ আছে।
Verse 14
कामेश्वर्यास्तु चत्वारि चत्वारि श्रीमहेशितुः / आहत्याष्टायुधानीति प्रज्वलन्ति विभान्ति च
কামেশ্বৰীৰ চাৰিটা আৰু শ্ৰীমহেশ্বৰৰো চাৰিটা—মুঠ আঠটা আয়ুধ; সিহঁত জ্বলি উঠি দীপ্তিময় হৈ উজ্বলায়।
Verse 15
भण्डासुरमहायुद्धे दुष्टदानवशोणितैः / पीतैरतीव तृप्तानिदिव्यास्त्राण्यति जाग्रति
ভণ্ডাসুৰৰ মহাযুদ্ধত দুষ্ট দানৱৰ ৰক্ত পান কৰি সেই দিব্য অস্ত্ৰসমূহ অতিশয় তৃপ্ত হয় আৰু অতি জাগ্ৰত থাকে।
Verse 16
एतेषामायुधानां तु परिवारायुधान्यलम् / वर्तन्ते ऽस्त्रान्तरे तत्र तेषां संख्या तु कोटिशः
এই আয়ুধসমূহৰ চাৰিওফালে পৰিবাৰ-আয়ুধো যথেষ্টভাৱে বিদ্যমান; সেই অস্ত্ৰান্তৰত সিহঁতৰ সংখ্যা কোটি কোটি।
Verse 17
वज्रशक्तिः शतघ्नी च भुशुण्डी मुसलं तथा / कृपाणः पट्टिशं चैव मुद्गरं भिन्दिपालकम्
বজ্ৰশক্তি, শতঘ্নী, ভুশুণ্ডী আৰু মুসল; লগতে কৃপাণ, পট্টিশ, মুদ্গৰ আৰু ভিন্দিপালক—এই সকলো।
Verse 18
एवमादीनि शस्त्राणि सहस्राणां सहस्रशः / अष्टायुधमहाशक्तीः सेवन्ते मदविह्वलाः
এনেদৰে আদি শস্ত্ৰসমূহ হাজাৰ হাজাৰকৈ আছে; মদত বিহ্বল হৈ সিহঁতে অষ্ট-আয়ুধ মহাশক্তিসকলক সেৱা কৰে।
Verse 19
अथ शस्त्रान्तरालस्योपरि वातापितापन / हस्तविंशतिरुन्नम्रं चतुर्नल्वप्रविस्तरम् / धिष्ण्यं तु समयेशीनां स्थानं च तिसृणां मतम्
তাৰ পিছত সেই শস্ত্ৰ-অন্তৰালৰ ওপৰত ‘বাতাপিতাপন’ নামৰ ধিষ্ণ্য আছিল—বিশ হস্ত উঁচু আৰু চাৰি নল্ব বিস্তৃত; সেয়াই সময়েশীসকলৰ ধাম আৰু তিন দেবীৰ স্থান বুলি মত।
Verse 20
कामेशाद्यास्तत्र देव्यस्तिस्रो ऽन्या तु चतुर्थिका / सैव निःशेषविश्वानां सवित्री ललितेश्वरी
তাত কামেশ্বৰী আদি তিন দেবী আছিল, আৰু আন এক চতুৰ্থীও; তেৱেঁই নিঃশেষ বিশ্বসমূহৰ সাৱিত্ৰী—ললিতেশ্বৰী।
Verse 21
तिसृणां शृणु नामानि कामेशी प्रथमा मता / वज्रेशी भगमाला च ताः सेवन्ते सहस्रशः
সেই তিনগৰাকী দেৱীৰ নাম শুনা—কামেশী প্ৰথমা বুলি মান্য; বজ্ৰেশী আৰু ভগমালাও—তাঁহলোকক সহস্ৰভাবে সেৱা কৰা হয়।
Verse 22
सर्वेषां दर्शनानां च या देव्यो विविधाः स्मृताः / ताः सर्वास्तत्र सेवन्ते कामेशादिमहोदयाः
সকলো দৰ্শনত যিসকল বিভিন্ন দেৱীৰ স্মৃতি আছে, সেই সকলোয়ে তাত কামেশী আদি মহোদয়াসকলৰ সেৱা কৰে।
Verse 23
एतासांच प्रसंगेषु नित्यानां च प्रसञ्जने / चक्रिणीनां योगिनीनां श्रीदेवी पूरणात्मिका
ইহঁতৰ প্ৰসঙ্গত আৰু নিত্যা দেৱীসকলৰ সংযোগত, চক্ৰিণী যোগিনীসকলৰ মাজত শ্ৰীদেৱীয়েই পূৰণাত্মিকা ৰূপে বিদ্যমান।
Verse 24
या कामेश्वरदेवाङ्कशायिनी ललितांबिका / कामेश्यादिचतुर्थी सा नित्यानां षोडशी मता
যি কামেশ্বৰ দেৱৰ অঙ্কত শয়ন কৰে, সেই ললিতাম্বিকা—নিত্যাসকলৰ মাজত কামেশী আদি-চতুৰ্থী, আৰু ষোড়শী বুলি মান্য।
Verse 25
योगिनी चक्रदेवीनां नवमी परिकीर्तिता / समयेश्यन्तरालस्योपरिष्टादिल्वलान्तक
যোগিনী-চক্ৰদেৱীসকলৰ মাজত তেওঁ নবমী বুলি পৰিকীৰ্তিত; আৰু সময়েশীৰ অন্তৰালৰ ওপৰত ‘ইল্বলান্তক’ অৱস্থিত।
Verse 26
नाथान्तरमिति प्रोक्तं हस्तविंशतिरुन्नतम् / चतुर्नल्वप्रविस्तारं प्राग्वत्सोपानमण्डितम्
ইয়াক “নাথান্তৰ” বুলি কোৱা হৈছে; ইয়াৰ উচ্চতা বিশ হস্ত, প্ৰসাৰ চাৰি নল্ব, আৰু পূব দিশত সোপানৰে সুশোভিত।
Verse 27
तत्र नाथामहादेव्या योगशास्त्रप्रवर्त्तकाः / सर्वेषां मन्त्रगुरवः सर्वविद्यामहार्णवाः
তাত নাথা-মহাদেৱীৰ যোগশাস্ত্ৰৰ প্ৰৱৰ্তকসকল, সকলোৰে মন্ত্রগুরু, আৰু সৰ্ববিদ্যাৰ মহাৰ্ণৱস্বৰূপে বিরাজমান।
Verse 28
चत्वारो यागनाथाश्च लोकानामिह गुप्तये / सृष्टाः कामंशदेवेन तेषां नामानि मे शृणु
লোকসমূহৰ গোপন ৰক্ষাৰ বাবে ইয়াত চাৰিজন যাগনাথ কামংশদেৱে সৃষ্টি কৰিলে; তেওঁলোকৰ নাম মোৰ পৰা শুনা।
Verse 29
मित्री च शोडिशश्चैव चर्याख्यः कुम्भसम्भव / तैः सृष्टा बहवो लोकारक्षार्थं पादुकात्मकाः
মিত্ৰী, শোডিশ, চৰ্যাখ্য আৰু কুম্ভসম্ভৱ—তেওঁলোকৰ দ্বাৰা লোকৰক্ষাৰ্থে পাদুকাস্বৰূপ বহু ৰক্ষক সৃষ্টি কৰা হ’ল।
Verse 30
दिव्यविद्या मानवौघसिद्धौघाः सुरतापसाः / प्राप्तसालोक्यसारूप्यसायुज्यादिकसिद्धयः
তেওঁলোক দিব্যবিদ্যাৰে যুক্ত, মানবসমূহ আৰু সিদ্ধসমূহৰ ঘনসমষ্টি, দেৱতুল্য তপস্বী; যিসকলে সালোক্য, সাৰূপ্য, সাযুজ্য আদি সিদ্ধি লাভ কৰিছে।
Verse 31
महान्तो गुरवस्तांस्तु सेवन्ते प्रचुरा गुरून् / अथ नाथान्तरालस्योपरिष्टाद्धिष्ण्यमुत्तमम्
সেই মহান গুৰুসকলে বহু গুৰুজনৰ সেৱা কৰে। তাৰ পাছত নাথৰ অন্তৰালৰ ওপৰত পৰম উত্তম ধাম অৱস্থিত।
Verse 32
हस्तविंशतिरुन्नमं चतुर्नल्वप्रविस्तरम् / नित्यान्तरमिति प्रोक्तं नित्याः पञ्चदशात्र वै
ইয়াৰ উচ্চতা বিশ হস্ত আৰু বিস্তাৰ চাৰি নল্ব বুলি কোৱা হৈছে। একে ‘নিত্যান্তৰ’ বোলা হয়; ইয়াত নিত্যা পন্ধৰজন।
Verse 33
अथ कामेश्वरी नित्या नित्या च भगमालिनी / नित्यक्लिन्ना अपि तथा भेरुण्डा वह्निवासिनी
তাৰ পাছত কামেশ্বৰী নিত্যা, আৰু ভগমালিনী নিত্যা; তদ্ৰূপ নিত্যক্লিন্না, ভেৰুণ্ডা আৰু বহ্নিবাসিনী।
Verse 34
महावज्रेश्वरी दूती त्वरिता कुलसुन्दरी / नित्या नीलपताका च विजया सर्वमङ्गला
মহাবজ্ৰেশ্বৰী, দূতী, ত্বৰিতা, কুলসুন্দৰী; লগতে নিত্যা নীলপতাকা, বিজয়া আৰু সৰ্বমঙ্গল।
Verse 35
ज्वालामालिनिका चित्रेत्येताः पञ्चदशोदिताः / एता देवीस्वरूपाः स्युर्महाबलपराक्रमाः
জ্বালামালিনিকা আৰু চিত্ৰা—এইদৰে এই পন্ধৰটা উক্ত হৈছে। এইসকল দেৱীৰ স্বৰূপ, মহাবল আৰু পৰাক্ৰমে সমৃদ্ধ।
Verse 36
प्रथमा मुख्यतिथितां प्राप्ता व्याप्य जगत्त्रयाः / कालत्रितयरूपाश्च कालग्रासविचक्षणाः
সেই ‘প্ৰথমা’ নিত্যাই মুখ্য তিথিৰ পদ লাভ কৰি ত্ৰিলোক জুৰি ব্যাপ্ত; কাল-ত্ৰয়ৰূপিণী আৰু কাল-গ্ৰাসত বিচক্ষণ।
Verse 37
ब्रह्मादीनामशेषाणां चिरकालमुपेयुषाम् / तत्तत्कालशतायुष्यरूपा देव्याज्ञया स्थिताः
ব্ৰহ্মা আদি সকলোৰে দীৰ্ঘকাল স্থিতিৰ বাবে, দেৱীৰ আজ্ঞাত তেওঁলোকে সেই-সেই কালৰ শতায়ুষ্যৰূপ ধৰি স্থিৰ থাকে।
Verse 38
नित्योद्यता निरान्तकाः श्रीपराङ्गसमुद्भवाः / सेवन्ते जगतामृद्ध्यै ललितां चित्स्वरूपिणीम्
তেওঁলোকে সদা উদ্যত, অন্তহীন, শ্ৰী-পরাঙ্গৰ পৰা উদ্ভূত; জগতৰ সমৃদ্ধিৰ বাবে চিত্স্বৰূপিণী ললিতা দেৱীক সেৱা-উপাসনা কৰে।
Verse 39
तासां भवनतां प्राप्ता दीप्ताः पञ्चदशेश्वराः / विसृष्टिबिन्दुचक्रे तु षोडश्या भवनं मतम्
তেওঁলোকৰ ভৱনতত্ত্বত পঞ্চদশ দীপ্ত ঈশ্বৰ অধিষ্ঠিত; কিন্তু বিসৃষ্টি-বিন্দু-চক্ৰত ষোড়শীৰ ভৱনেই মান্য।
Verse 40
अथ नित्यान्तरालस्योपरिष्टात्कुम्भसम्भव / अङ्गदेव्यन्तरं प्रोक्तं हस्तविंशातिरुन्नतम्
হে কুম্ভসম্ভৱ! এতিয়া নিত্যান্তৰালৰ ওপৰত অঙ্গদেৱীৰ এক অন্তৰ (স্থান) কোৱা হৈছে; সেয়া বিশ হস্ত উচ্চ।
Verse 41
चतुर्नल्वप्रविस्तारं प्राग्वत्सोपानमन्दिरम् / तस्मिन्हृदयदेव्याद्याः शक्तयः संति वै मुने
হে মুনি! পূৰ্বমুখ সোপানযুক্ত, চতুৰ্নল্ব বিস্তাৰযুক্ত সেই মন্দিৰত হৃদয়দেৱী আদি শক্তিসকল অৱস্থিত।
Verse 42
हृद्देवी च शिरोदेवी शिखादेवी तथैव च / वर्मदेवी दृष्टिदेवी शस्त्रदेवी षडीरिताः
হৃদ্দেৱী, শিৰোদেৱী, শিখাদেৱী, বৰ্মদেৱী, দৃষ্টিদেৱী আৰু শস্ত্ৰদেৱী—এই ছয়গৰাকী দেৱী উক্ত হৈছে।
Verse 43
अत्यन्तसन्निकृष्टास्ताः श्रीकामेश्वरसुभ्रुवः / नवलावण्यपूर्णाङ्ग्यः सावधाना धृतायुधाः
শ্ৰীকামেশ্বৰৰ সুভ্ৰূ সেই দেৱীসকল অতি সন্নিকটত আছে; নব লাবণ্যপূৰ্ণাঙ্গা, সাৱধান আৰু আয়ুধধাৰিণী।
Verse 44
परितो बिन्दुपीठे च भ्राम्यन्तो दृप्तमूर्तयः / ललिताज्ञाप्रवर्तिन्यो वशीनां पीठवर्तिकाः
সিহঁত দৰ্পিত মূৰ্তিৰূপে বিন্দুপীঠৰ চাৰিওফালে ভ্ৰমণ কৰে; ললিতাৰ আজ্ঞাত প্ৰৱৰ্তিত হৈ, বশিনীশক্তিসকলৰ পীঠত অৱস্থিত।
Verse 45
अथाङ्गदेव्यन्तरस्योपरिष्टान्मण्डलाकृति / बिन्दुनाद महापीठं दशहस्तसमुन्नतम्
তাৰ পাছত অঙ্গদেৱীসকলৰ অন্তৰ্ভাগৰ ওপৰত মণ্ডলাকৃতি বিন্দুনাদ মহাপীঠ আছে; ই দহ হাত উচ্চতালৈ উন্নত।
Verse 46
नल्वाष्टकप्रविस्तारमुद्यदादित्यसंनिभम् / बिन्दुपीठमिदं ज्ञेयं श्रीपीठमपि चेष्यते
ই নল্বাষ্টক-বিস্তাৰযুক্ত, উদীয়মান সূৰ্যৰ ন্যায় দীপ্তিময়। ইয়াক বিন্দুপীঠ বুলি জানিব লাগে; ই শ্ৰীপীঠ বুলিও স্বীকৃত।
Verse 47
महापीठमिति ज्ञेयं विद्यापीठमपीष्यते / आनन्दपीठमपि च पञ्चाशत्पीठरूपधृक्
ইয়াক মহাপীঠ বুলি জানিব লাগে; ই বিদ্যাপীঠ বুলিও মান্য। ই আনন্দপীঠো আৰু পঞ্চাশ পীঠৰ ৰূপ ধাৰণকাৰী।
Verse 48
तत्र श्रीललितादेव्याः पञ्चब्रह्ममये महत् / जागर्ति मञ्चरत्नं तु प्रपञ्चत्रयमूलकम्
তাত শ্ৰীললিতা দেৱীৰ পঞ্চব্ৰহ্মময় মহৎ মঞ্চৰত্ন জাগ্ৰত থাকে; ই ত্ৰিপ্ৰপঞ্চৰ মূল।
Verse 49
तस्य मञ्चस्य पादास्तु चत्वारः परिकीर्तिताः / दशहस्तसमुन्नम्रा हस्तत्रितयविष्ठिताः
সেই মঞ্চৰ পাদ চাৰি বুলি কোৱা হৈছে; সেয়া দহ হাত উঁচু আৰু তিন হাতৰ আধাৰত স্থিত।
Verse 50
ब्रह्मविष्णुमहेशानेश्वररूपत्वमागताः / शक्तिभावमनुप्राप्ताः सदा श्रीध्यानयोगतः
তেওঁলোকে ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু, মহেশ আৰু ঈশ্বৰ ৰূপত্ব লাভ কৰি, সদা শ্ৰী-ধ্যানযোগে শক্তিভাৱ প্ৰাপ্ত হৈছে।
Verse 51
एकस्तु पञ्चपादः स्याज्जपाकुसुमसन्निभः / ब्रह्मात्मकः स विज्ञेयो वह्निदिग्भागमाश्रितः
এটা পাদ পঞ্চপাদযুক্ত, জবা-কুসুম সদৃশ বৰ্ণৰ। তেওঁ ব্ৰহ্মাত্মক বুলি জ্ঞেয়, অগ্নিদিক্-ভাগত আশ্ৰিত।
Verse 52
चतुर्थो मञ्चपादस्तु कर्णिकारकसाररुक् / ईश्वरात्मा स विज्ञेय ईशदिग्भागमाश्रितः
চতুৰ্থ মঞ্চপাদ কণিকাৰ-সাৰৰ দৰে দীপ্ত। তেওঁ ঈশ্বৰাত্মক বুলি জ্ঞেয়, ঈশদিক্-ভাগত আশ্ৰিত।
Verse 53
एते सर्वे सायुधाश्च सर्वालङ्कारभूषिताः / उपर्यधःस्तंभरूपा मध्ये पुरुषरूपिणः
এওঁ সকলেই অস্ত্ৰধাৰী আৰু সকলো অলংকাৰৰে ভূষিত। ওপৰ-তলত স্তম্ভৰূপ, আৰু মাজত পুৰুষৰূপধাৰী।
Verse 54
श्रीध्यानमीलिताक्षाश्च श्रीध्यानान्निश्चलाङ्गकाः / तेषामुपरि मञ्चस्य फलकस्तु सदाशिवः
তেওঁলোকে শ্ৰীধ্যানত চকু নিমীলিত কৰি আছে, শ্ৰীধ্যানৰ ফলত অংগ নিশ্চল। তেওঁলোকৰ ওপৰত মঞ্চৰ ফলক স্বয়ং সদাশিৱ।
Verse 55
विकासिदाडिमच्छायश्चतुर्नल्वप्रविस्तरः / नल्वषट्कायामवांश्च सदाभास्वरमूर्तिमान्
তেওঁ বিকশিত ডালিমৰ দৰে ঔজ্জ্বল্যযুক্ত, চাৰি নল্ব পৰিমাপে বিস্তৃত। নল্ব-ষট্ক আয়ামবিশিষ্ট আৰু সদা ভাস্বৰ মূর্তিমান।
Verse 56
अङ्गदेव्यन्तरारंभान्मञ्चस्य फलकावधि / चिन्तामणिमयाङ्गानि तत्त्वरूपाणि तापस
হে তাপস! অঙ্গদেৱীৰ অন্তৰাৰম্ভৰ পৰা মঞ্চৰ ফলক-পৰ্যন্ত যি অঙ্গসমূহ, সিহঁত চিন্তামণিময় আৰু তত্ত্বৰূপ।
Verse 57
सोपानानि विभासंते षट्त्रिंशद्वै निवेशनैः / आरोहस्य क्रमेणैव सोपानान्यभिदध्महे
ছত্রিশটা নিবেশন-ভেদে সেই সোপানসমূহ দীপ্ত হয়; আৰোহণৰ ক্ৰম অনুসাৰে আমি সেই সোপানসমূহ বৰ্ণনা কৰোঁ।
Verse 58
भूमिरापो ऽनलो वायुराकाशो गन्ध एव च / रसो रूपं स्पर्शसंब्दोपस्थपायुपदानि च
পৃথিৱী, জল, অগ্নি, বায়ু, আকাশ; লগতে গন্ধ, ৰস, ৰূপ, স্পৰ্শ, শব্দ; আৰু উপস্থ, পায়ু আৰু পাদ—এইবোৰো।
Verse 59
पाणिवाग्घ्राणजिह्वाश्चत्वक् चक्षुः श्रोत्रमेव च / अहङ्कारश्च बुद्धिश्च मनः प्रकृतिपूरुषौ
হাত, বাক্, ঘ্ৰাণ, জিহ্বা; ত্বক, চক্ষু আৰু শ্ৰোত্ৰ; লগতে অহংকাৰ, বুদ্ধি, মন, প্ৰকৃতি আৰু পুৰুষ।
Verse 60
नियतिः कालरागौ च कला विद्ये च मायया / शुद्धाविद्येश्वरसदाशिवशक्तिः शिवा इति
নিয়তি, কাল আৰু ৰাগ; লগতে কলা, বিদ্যা আৰু মায়া; তাৰপিছত শুদ্ধাবিদ্যা, ঈশ্বৰ, সদাশিৱ, শক্তি—আৰু ‘শিৱ’—এনেদৰে কোৱা হয়।
Verse 61
एताः षट्त्रिंशदाख्यातास्तत्त्वसोपानपङ्क्तयः / पूषा सोपानपङ्क्तिश्च मञ्चपूर्वदिशंश्रिताः
এই ছত্রিশটা তত্ত্বৰূপ সোপান-শাৰী বৰ্ণিত হৈছে; আৰু ‘পূষা’ নামৰ সোপান-শাৰীও মঞ্চৰ পূব দিশত স্থাপিত আছিল।
Verse 62
अथ मञ्चस्योपरिष्टाद्धंसतूलिकतल्पकः / हस्तमात्रं समुन्नम्रं चतुर्नल्वप्रविस्तरम्
তাৰ পাছত মঞ্চৰ ওপৰত হংস-তূলিকাৰ শয্যা-তল্প স্থাপিত আছিল; সি এক হাত পৰিমাণ উঁচু আৰু চাৰি নল্ব পৰিমাণে বিস্তৃত আছিল।
Verse 63
पादोपधानमूर्धोपधान दन्द्वविराजितम् / गड्डकानां चतुः षष्टिशोभितं पाटलत्विषा
তাত পাদ-উপধান আৰু মূৰ্ধ-উপধানৰ যুগল শোভিত আছিল; আৰু পাটল আভাৰে দীপ্ত চৌষট্টি গড্ডকেৰে সি অলংকৃত হৈছিল।
Verse 64
तस्योपरिष्टात्कौसुंभवसनेनोत्तरच्छदः / शुचिना मृदुना कॢप्तः पद्मरागमणित्विषा
তাৰ ওপৰত কৌসুম্ভ বসনৰ উত্তৰীয় আচ্ছাদন আছিল; সি শুচি, মৃদু আৰু পদ্মৰাগ মণিৰ দীপ্তিত উজ্জ্বল আছিল।
Verse 65
तस्योपरि वसन्पूर्वदिङ्मुखो दययान्वितः / शृङ्गारवेषरुचिरस्सदा षोडशवार्षिकः
তাৰ ওপৰত তেওঁ পূব দিশলৈ মুখ কৰি, দয়াৰে সমন্বিত হৈ অধিষ্ঠিত আছিল; শৃঙ্গাৰ-বেশে মনোহৰ, সদা ষোল বছৰীয়া যুবকৰ দৰে প্ৰতীয়মান।
Verse 66
उद्यद्भास्करबिंबाभश्चतुर्हस्तस्त्रिलोचनः / हारकेयूरमुकुटकटकाद्यैरलङ्कृतः
উদীয়মান সূৰ্যবিম্বৰ দৰে দীপ্তিমান, তেওঁ চতুৰ্ভুজ আৰু ত্ৰিনয়ন। হাৰ, কেয়ূৰ, মুকুট, কটক আদি অলংকাৰৰে অলংকৃত॥
Verse 67
कमनीयस्मितज्योत्स्नामरिपूर्णकपोलभूः / जागर्ति भगवानादिदेवः कामेश्वरः शिवः
মনোহৰ হাঁহিৰ জ্যোৎস্নাৰে যাঁৰ কপোল পৰিপূৰ্ণ, সেই ভগৱান আদিদেৱ কামেশ্বৰ শিৱ জাগ্ৰত আছে॥
Verse 68
तस्योत्संगे समासीना तरुणादित्यपाटला / सदा षोडशवर्षा च नवयौवनदर्पिता
তেওঁৰ উৎসঙ্গত উপবিষ্টা, তৰুণ সূৰ্যৰ দৰে পাটল অৰুণিমাৱতী; সদায় ষোলো বছৰৰ, নবযৌৱনৰ দৰ্পে দীপ্ত॥
Verse 69
अमृष्टपद्मरागाभा चन्दनाब्जनखच्छटा / यावकश्रीर्निर्व्यपेक्षा पादलौहित्यवाहिनी
অমৃষ্ট পদ্মৰাগৰ দৰে আভা, চন্দনলেপিত নখৰ ছটা; যাৱক-শ্ৰীলৈ নিৰপেক্ষ, পদৰ লোহিত্য নিজেই বহনকাৰিণী॥
Verse 70
कलनिस्वानमञ्जीरपतत्कङ्कणमोहना / अनङ्गवरतूणीरदर्पोन्मथनजङ्घिका
মধুৰ নিস্বান কৰা মঞ্জীৰ আৰু ঝংকাৰ কৰা কঙ্কণেৰে মোহিনী; অনঙ্গৰ শ্ৰেষ্ঠ তূণীৰৰ দৰ্পও মথি পেলোৱা জঙ্ঘাযুক্তা॥
Verse 71
करिशुण्डदोः कदलिकाकान्तितुल्योरुशोभिनी / अरुणेन दुकूलेन सुस्पर्शेन तनीयसा / अलङ्कृतनितंबाढ्या जघनाभोगभासुरा
হাতীৰ শুঁড় সদৃশ বাহুযুক্তা, কদলীকাণ্ডৰ দৰে কান্তিময় ঊৰু-শোভাৰে উজ্জ্বল। অৰুণ বৰ্ণৰ কোমল-স্পৰ্শী সূক্ষ্ম দুকূল পৰিধান কৰি; অলংকৃত নিতম্ব-সমৃদ্ধা, জঘন-ৱৈভৱে দীপ্তিমতী।
Verse 72
अर्धोरुकग्रन्थिमती रत्नकाञ्चीविराजिता / नतनाभिमहावर्तत्रि वल्यूर्मिप्रभासरित्
অর্ধ-ঊৰুত গ্ৰন্থিবন্ধনযুক্তা, ৰত্নখচিত কাঁচীৰে বিরাজিতা। নত নাভিৰ মহা-আৱৰ্ত আৰু ত্ৰিবলীৰ তৰংগ-প্ৰভাৰে দীপ্ত।
Verse 73
स्तनकुड्मलहिन्दोलमुक्तादामशतावृता / अतिपीवरवक्षोजभारभङ्गुरमध्यभूः
স্তন-কুঁড়িৰ হিন্দোলাৰ দৰে ঝুলন্ত মুক্তাদামৰ শতকে আৱৃত। অতিপীৱৰ বক্ষোজৰ ভাৰে মধ্যদেশ কোমলভাৱে নত।
Verse 74
शिरीषदाममृदुलच्छदाभांश्चतुरो भुजान्
শিৰীষমালাৰ দৰে মৃদু, কোমল পল্লৱৰ আভাযুক্ত তাইৰ চাৰিখন বাহু আছিল।
Verse 75
केयूरकङ्कणश्रेणीमण्डितान्सोर्मिकाङ्गुलीन् / वहन्ती पतिसंसृष्टशङ्खसुन्दरकन्धरा
কেয়ূৰ আৰু কঙ্কণশ্ৰেণীৰে মণ্ডিত, আঙুলিত আংটি ধাৰণ কৰা। পতিস্পৰ্শে শোভিত, শঙ্খসদৃশ সুন্দৰ কণ্ঠদেশযুক্তা তাই বিরাজিতা।
Verse 76
मुखदर्पण वृत्ताभचिबुका पाटलाधरा / शुचिभिः पङ्क्तिशुद्धैस्च विद्यारूपैर्विभास्वरैः / कुन्दकुड्मललक्ष्मीकैर्दन्तैर्दर्शितचन्द्रिका
তেওঁৰ চিবুক মুখ-দৰ্পণৰ দৰে গোল আৰু দীপ্ত, অধৰ পাটল-লাল। শাৰীশাৰী অতি শুচি, বিদ্যাৰূপে জ্যোতিৰ্ময় কুন্দ-কুঁড়িৰ শোভাযুক্ত দাঁতে চন্দ্ৰিকাৰ দৰে কান্তি প্ৰকাশ কৰিছিল।
Verse 77
स्थूलमौक्तिकसनद्धनानाभरणभासुरा / केतकान्तर्दलश्रोणी दीर्घदीर्घविलोचना
স্থূল মুক্তাৰে গাঁথা নানাবিধ অলংকাৰত তেওঁ দীপ্তিময়। তেওঁৰ শ্ৰোণী কেতকীৰ অন্তৰ্দলৰ দৰে কোমল, আৰু নয়ন অতি দীঘল-দীঘল আছিল।
Verse 78
अर्धेन्दुललिते भाले सम्यक्कॢप्तालकच्छटा / पालीवतं समाणिक्यकुण्डलामण्डितश्रुतिः
তেওঁৰ ভালে অৰ্ধচন্দ্ৰৰ দৰে ললিত শোভা, আৰু আলক-ছটা সুন্দৰকৈ সজোৱা। তেওঁৰ কৰ্ণ পালীৱৎ শোভিত, মাণিক্য-কুণ্ডলে অলংকৃত আছিল।
Verse 79
नवकर्पूरकस्तूरीसदामोदितवीटिका / शरच्चञ्चन्निशानाथमण्डलीमधुरानना
নৱ কৰ্পূৰ আৰু কস্তুৰীৰ সুগন্ধে তেওঁৰ বীটিকা (তাম্বূল) সদা পৰিমলিত। তেওঁৰ মধুৰ মুখ শৰৎকালৰ চঞ্চল চন্দ্ৰমণ্ডলৰ দৰে মনোহৰ আছিল।
Verse 80
चिन्तामणीनां सारेण कॢप्तचारुकिरीटिका / स्फुरत्तिलकरत्नाभभालनेत्रविराजिता
চিন্তামণিৰ সাৰেৰে তেওঁৰ সুন্দৰ কিৰীট গঢ়া হৈছিল। স্ফুৰিত তিলক-ৰত্নৰ দৰে তেওঁৰ ভাল-নয়ন (ললাট-নয়ন) শোভিত আছিল।
Verse 81
गाढान्धकारनिबिडक्षामकुन्तलसंहतिः / सीमन्तरेशाविन्यस्तकिन्दूरश्रेणिभासुरा
তাঁৰ কেশসমূহ গাঢ় অন্ধকাৰৰ দৰে ক’লা আৰু ঘন; আৰু সিঁথিত স্থাপিত সিন্দুৰৰ ৰেখাসমূহ দিৱ্য দীপ্তিত উজ্জ্বল।
Verse 82
स्फुरच्चन्द्रकलोत्तंसमदलोलविलोचना / सर्वशृङ्गारवेषाढ्या सर्वाभरणभूषिता
মস্তকত স্ফুৰিত চন্দ্ৰকলাক শিৰোভূষণৰূপে ধৰি, তেওঁৰ নয়ন মধুৰ মদত চঞ্চল; তেওঁ সৰ্ব শৃঙ্গাৰ-বেশে সমৃদ্ধ আৰু সৰ্ব অলংকাৰৰে ভূষিতা।
Verse 83
समस्तलोकमाता च सदानन्दविवर्धिनी / ब्रह्मविष्णुगिरीशेशसदाशिवनिदानभूः
তেওঁ সমস্ত লোকৰ মাতৃ, যিয়ে সদা আনন্দ বৃদ্ধি কৰে; ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু, গিৰীশ-ঈশ আৰু সদাশিৱ—এই সকলোৰে কাৰণভূতা তেওঁৱেই।
Verse 84
अपाङ्गरिङ्खत्करुणानिर्झरीतर्पिताखिला / भासते सा भगवती पापघ्नी ललितांबिका
তেওঁৰ আপাংগ কটাক্ষৰ পৰা বৈ যোৱা কৰুণাৰ নিৰ্ঝৰীয়ে সকলোকে তৃপ্ত কৰে; সেই ভগৱতী ললিতাম্বিকা পাপহন্ত্ৰী ৰূপে দীপ্তিমান।
Verse 85
अन्यदैवतपूजानां यस्याः पूजाफलं विदुः / यस्याः पूजाफलं प्राहुयस्या एव हि पूजनम्
অন্য দেৱতাৰ পূজাৰ যি ফল বুলি জনা যায়, সেয়া তেওঁৰেই পূজাৰ ফল; আৰু যাক তেওঁৰ পূজাফল বুলি কোৱা হয়, সেয়াও প্ৰকৃততে তেওঁৰেই পূজন।
Verse 86
तस्याश्च ललितादेव्या वर्णयामि कथं पुनः / वर्षकोटिसहस्रेणाप्येकांशो वर्ण्यते न हि
সেই শ্ৰীললিতাদেৱীৰ মহিমা মই পুনৰ কেনেকৈ বৰ্ণনা কৰোঁ? কোটি-সহস্ৰ বছৰোও তেওঁৰ মহিমাৰ একাংশো বৰ্ণিত নহয়।
Verse 87
वर्ण्यमाना ह्यवाग्रूपा वाचस्तस्यां कुतो गतिः / यतो वाचो निवर्तन्ते अप्राप्य मनसा सह
বৰ্ণনা কৰিলেও তেওঁ বাক্যৰ অতীত; তাত বাক্যৰ গতি ক’ত? য’ত মনসহ বাক্যও তেওঁক নাপাই উভতি আহে।
Verse 88
बहुना किमिहोक्तेन तत्त्वभूतमिदं शृणु / न पक्षपातान्न स्नेहान्न मोहाद्वा मयोच्यते
ইয়াত বেছি ক’লে কি লাভ? এই তত্ত্বৰূপ সত্য শুনা; মই এই কথা পক্ষপাত, স্নেহ বা মোহৰ পৰা কোৱা নহয়।
Verse 89
संतु कल्पतरोः शाखा लेखिन्यस्तपसां निधे / मषीपात्राणि सर्वे ऽपि सप्त संतु महार्णवाः
হে তপোনিধি! কল্পতৰুৰ শাখাবোৰ লেখনী হওক, আৰু সাত মহাসাগৰেই হওক সকলোৰে মসীৰ পাত্ৰ।
Verse 90
पञ्चाशत्कोटिविस्तीर्णा भूमिः पत्रत्वमृच्छतु / तस्य लेखनकालो ऽस्तु परार्ध्याधिकवत्सरैः
পঞ্চাশ কোটি বিস্তৃত এই পৃথিৱী পত্র হওক, আৰু তাক লিখাৰ কাল পৰাৰ্ধতকৈও অধিক বছৰৰ হওক।
Verse 91
लिखन्तु सर्वे लोकाश्च प्रत्येकं कोटिबाहवः / सर्वे बृहस्पतिसमा वक्तारो यदि कुंभज
হে কুম্ভজ! যদি সকলো লোকৰ সকলোয়ে প্ৰত্যেকে কোটি বাহু ধৰি আৰু সকলেই বৃহস্পতিসম বক্তা হয়, তথাপিও (তাঁৰ মহিমা) সম্পূৰ্ণ বৰ্ণনা নহয়।
Verse 92
अथापि तस्याः श्रीदेव्याः पादाब्जैकाङ्गुलिद्युतेः / सहस्रांशेष्वेकैकांशवर्णना न हि जायते / अथ वा वृत्तिरखिला निष्फला तद्गुणस्तुतौ
তথাপিও সেই শ্ৰীদেৱীৰ পদপদ্মৰ এক আঙুলিৰ দ্যুতিৰো সহস্ৰাংশৰ একাংশ বৰ্ণনা জন্মে নাহে; বৰং তেওঁৰ গুণস্তুতিত সমগ্ৰ বাক্প্ৰবৃত্তি নিষ্ফল হয়।
Verse 93
बिन्दुपीठस्य परितश्चतुरस्रवया स्थिता / महामायाजवनिका लंबते मेचकप्रभा
বিন্দুপীঠৰ চাৰিওফালে চতুৰস্ৰভাৱে স্থিত মহামায়াৰ সেই জৱনিকা মেঘশ্যাম (মেচক) প্ৰভাৰে লম্বিত হৈ আছে।
Verse 94
देव्या उपरि हस्तानां विंशतिद्वितयोर्ध्वतः / इन्द्रगोपवितानं तु बद्धं त्रैलोक्यदुर्लभम्
দেৱীৰ ওপৰত, হস্তমাপে বিশ-দ্বয় (চল্লিশ) ঊৰ্ধ্বত, ইন্দ্ৰগোপসদৃশ ৰক্তবৰ্ণ বিতান বাঁধা আছে; ই ত্ৰিলোকতো দুষ্প্ৰাপ্য।
Verse 95
तत्रालङ्कारजालं तु वर्तमानं सुदुर्लभम् / मद्वाणी वर्णयिष्यन्ती कण्ठ एव ह्रिया हता
তাত বিদ্যমান অলংকাৰজাল অতি দুষ্প্ৰাপ্য; তাক বৰ্ণনা কৰিবলৈ উদ্যত মোৰ বাক্ লজ্জাত কণ্ঠতেই স্তব্ধ হয়।
Verse 96
सैव जानाति तत्सर्वं तत्रत्यमखिलं गुणम् / मनसो ऽपि हि दूरे तत्सौभाग्यं केनवर्ण्यते
সেই দেৱীয়ে তাত থকা সকলো গুণ সম্পূৰ্ণকৈ জানে। সেই সৌভাগ্য মনৰো অগম্য; তাক কোনে বৰ্ণনা কৰিব পাৰে?
Verse 97
इत्थं भण्डमहादैत्यवधाय ललितांबिका / प्रादुर्भुता चिदनलाद्दग्धनिःशेषदानवा
এইদৰে ভণ্ড মহাদৈত্য বধৰ বাবে ললিতাম্বিকা প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল; চিত্-অগ্নিত সকলো দানৱ নিঃশেষে দগ্ধ হ’ল।
Verse 98
दिव्यशिल्पिजनैः कॢप्तं षोडशक्षेत्रवेशनम् / अधिष्ठाय श्रीनगरं सदा रक्षति विष्टपम्
দিব্য শিল্পীসকলে নিৰ্মাণ কৰা, ষোলো ক্ষেত্ৰযুক্ত সেই নিবাস অধিষ্ঠান কৰি, শ্রীনগৰত বিরাজি তেওঁ সদা লোকসমূহক ৰক্ষা কৰে।
Verse 99
इत्थमेव प्रकारेण श्रीपुराण्यन्यकान्यपि / न भेदको ऽपि विन्यासो नाममात्रं पुरां भिदा
এইদৰে আন আন শ্রীপুৰো আছে; বিন্যাসত কোনো ভেদ নাই, পুৰসমূহৰ ভিন্নতা কেৱল নামমাত্ৰ।
Verse 100
नानावृक्षमहोद्यानमारभ्येतिक्रमेण ये / वदन्ति श्रीपुरकथां ते यान्ति परमां गतिम्
যিসকলে নানাবিধ বৃক্ষসমৃদ্ধ মহোদ্যানৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ক্ৰমে শ্রীপুৰকথা কয়, তেওঁলোকে পৰম গতি লাভ কৰে।
Verse 101
आकर्णयन्ति पृच्छन्ति विचिन्वन्ति च ये नराः / ये पुस्तके धारयन्ति ते यान्ति परमां गतिम्
যিসকল মানুহে শ্ৰৱণ কৰে, প্ৰশ্ন কৰে আৰু বিচাৰ কৰে, আৰু যিসকলে ইয়াক পুথিত ধাৰণ কৰে—তেওঁলোকে পৰম গতি লাভ কৰে।
Verse 102
ये श्रीपुरप्रकारेण तत्तत्स्थानविभेदतः / कृत्वा शिल्पिजनैः सर्वं श्रीदेव्यायतनं महत् / संपादयन्ति ये भक्तास्ते यान्ति परमां गतिम्
শ্ৰীপুৰৰ বিধি অনুসাৰে, স্থানভেদমতে শিল্পীসকলৰ দ্বাৰা সকলো নিৰ্মাণ কৰাই শ্ৰীদেৱীৰ মহৎ আয়তন (মন্দিৰ) সম্পন্ন কৰা ভক্তসকল—পৰম গতি লাভ কৰে।
Frequently Asked Questions
No royal or r̥ṣi-vaṃśa list is foregrounded in the sampled passage; instead, the chapter catalogs a “divine roster” (Śakti-deities and functionaries) as an esoteric lineage of powers within Lalitā’s palace-cakra system.
The excerpt presents architectural-style measurements for the sacred interior (height/extent given in hasta-based dimensions) rather than planetary distances; the effect is a microcosmic ‘bhuvana-kośa’ rendered as palace geometry.
The Sarvarogahara Cakra functions as a ritual-visualization yantra: its deity-seating is indexed by phonemic groups (varṇa-vargas), guarded by Khecarī, and armed with astras—linking healing (sarva-roga-hara) with protection and the metaphysical conquest dramatized in the Bhaṇḍāsura conflict.