Shloka 8
Cintāmaṇi-gṛha Antara-kathana (Account of the Inner Chambers of the Cintāmaṇi Palace) — Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
सदा स्फुरद्गद्यपद्यलहरीलालिता मताः / काव्यैश्च नाटकैश्चैव मधुरैः कर्णहारिभिः / विनोदयन्त्यः श्रीदेवीं वर्तन्ते कुम्भसम्भवः
Transliteration
sadā sphuradgadyapadyalaharīlālitā matāḥ / kāvyaiśca nāṭakaiścaiva madhuraiḥ karṇahāribhiḥ / vinodayantyaḥ śrīdevīṃ vartante kumbhasambhavaḥ
Translation
তেওঁলোক সদা স্ফুৰিত গদ্য-পদ্য লহৰীৰে লালিতা বুলি স্মৃত। মধুৰ, কৰ্ণহাৰী কাব্য আৰু নাটকে শ্ৰীদেৱীক বিনোদিত কৰি—হে কুম্ভসম্ভৱ—তেওঁলোক ৰত থাকে।
Word by Word
सदाalways
सदा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time)
स्फुरत्flashing, manifesting
स्फुरत्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Root√स्फुर् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले; here as पूर्वपद in compound, indeclinable stem-like usage; 'shining/manifesting'
गद्य-पद्य-लहरी-लालिताःdelighted by waves of prose and poetry
गद्य-पद्य-लहरी-लालिताः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootगद्य (प्रातिपदिक) + पद्य (प्रातिपदिक) + लहरी (प्रातिपदिक) + लालित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; Nominative plural; समासः—तत्पुरुष (गद्यपद्यलहरीभिः लालिताः = caressed/delighted by waves of prose and verse)
मताःare considered
मताः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√मन् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त; predicative passive sense = 'are considered'
काव्यैःwith poems
काव्यैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootकाव्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, बहुवचन; Instrumental plural
चand
च:
Sambandha/Avyaya (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
नाटकैःwith dramas
नाटकैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootनाटक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, बहुवचन; Instrumental plural
चand
च:
Sambandha/Avyaya (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
एवindeed, just
एव:
Sambandha/Avyaya (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (particle of emphasis)
मधुरैःsweet, pleasant
मधुरैः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमधुर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, बहुवचन; Instrumental plural; agrees with काव्यैः/नाटकैः (understood)
कर्ण-हारिभिःear-captivating
कर्ण-हारिभिः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकर्ण (प्रातिपदिक) + हारिन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, बहुवचन; Instrumental plural; समासः—तत्पुरुष (कर्णं हरन्ति इति = ear-captivating)
विनोदयन्त्यःdelighting, entertaining
विनोदयन्त्यः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootवि√नुद्/√नुद् (धातु) + णिच् + शतृ (कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; वर्तमानकालिक शतृ-प्रत्ययान्त; active participle = 'delighting/amusing'
श्रीदेवींŚrī-devī (the goddess Śrī)
श्रीदेवीं:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootश्रीदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; Accusative singular; समासः—कर्मधारय (श्रीः एव देवी)
वर्तन्तेthey remain/abide, they engage
वर्तन्ते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√वृत् (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद; Present indicative, 3rd person plural (Ātmanepada)
कुम्भ-सम्भवःO Kumbha-sambhava (Agastya)
कुम्भ-सम्भवः:
Sambodhana/Address (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootकुम्भ (प्रातिपदिक) + सम्भव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; Nominative singular; समासः—तत्पुरुष (कुम्भात् सम्भवः = born from a pot; epithet of Agastya)