Adhyaya 12
Agnibheda–Vaṃśa: Forms of Agni, Their Functions, and Progeny (अग्निभेद-वंशः)
এই অধ্যায়ত অগ্নিৰ তাত্ত্বিক আৰু বংশানুক্ৰমীয় বিৱৰণ দিয়া হৈছে। স্বায়ম্ভুৱ মন্বন্তৰত ব্ৰহ্মাৰ মানসপুত্ৰ অভিমানীক উল্লেখ কৰি তেওঁক স্বাহাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়। তেওঁলোকৰ পৰা পাৱক, পৱমান আৰু শুচি—এই তিনিটা মুখ্য অগ্নিৰ উৎপত্তি হয়; ইয়াক ক্ৰমে বৈদ্যুত (বিদ্যুৎ), নির্মথ্য (মন্থনজন্য) আৰু সৌৰ (সূৰ্য) ৰূপৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছে। তাৰ পিছত কাৰ্যভেদে দেৱতাসকলৰ হব্যবাহন অগ্নি আৰু পিতৃসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কব্যবাহন অগ্নিৰ কথা কোৱা হয়, লগতে তেওঁলোকৰ সন্ততি আৰু উপভেদসমূহ (গাৰ্হপত্য/আহৱনীয় আদি) নামসহ উল্লেখ কৰা হয়। পুৰাণীয় গণনাশৈলীত নাম, ভূমিকা আৰু পিতা–পুত্ৰ সম্পৰ্ক সজাই এক স্পষ্ট মানচিত্ৰ গঢ়ি উঠে; শেষত অগ্নিবংশক নদীৰ সৈতে সংক্ষিপ্তভাৱে জড়াই যজ্ঞাগ্নিক পৱিত্ৰ ভূদৃশ্যত স্থাপন কৰা হৈছে।
Shlokas
Verse 1
विस्तरेणानुपूर्व्याच्च अग्नेर्वक्ष्याम्यतः परम् / इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे ऋषिसर्गवर्णनं नामैकादशो ऽध्यायः सूत उवाच यो ऽसावग्ने रभिमानी स्मृतः स्वायंभुवे ऽन्तरे / ब्रह्मणो मानसः पुत्रस्तस्मात्स्वाहा व्यजायत
এতিয়া মই অগ্নিৰ বিস্তৃত আৰু ক্ৰমবদ্ধ বৰ্ণনা আগলৈ ক’ম। সূত ক’লে—স্বায়ম্ভুৱ মন্বন্তৰত ‘অভিমানী’ নামে স্মৃত অগ্নি ব্ৰহ্মাৰ মানসপুত্ৰ; তেওঁৰ পৰা স্বাহা জন্মিল।
Verse 2
पावकं पवमानं च शुचिरग्निश्च यः स्मृतः / निर्मथ्यः पवमानस्तु वैद्युतः पावकः स्मृतः
অগ্নিৰ তিন নাম—পাৱক, পৱমান আৰু শুচি—বুলি স্মৃত। মন্থনজাত অগ্নি ‘পৱমান’ আৰু বিদ্যুৎজাত অগ্নি ‘পাৱক’ বুলি কোৱা হয়।
Verse 3
शुचिः सौरस्तु विज्ञेयः स्वाहापुत्रास्तु ते त्रयः / निर्मथ्यः पवमानस्तु शुचिः सौरस्तु यः स्मृतः
‘শুচি’ক সৌৰ (সূৰ্য-সম্পৰ্কীয়) বুলি জানিব লাগে; সেই তিনিও স্বাহাৰ পুত্ৰ। মন্থনজাত ‘পৱমান’, আৰু ‘শুচি’ বুলি স্মৃতজন সৌৰ।
Verse 4
अब्योनिर्वैद्युतश्चैव तेषां स्थानानि तानि वै / पवमानात्मजश्चैव कव्यवाहन उच्यते
অব্যোনি আৰু বৈদ্যুত—এইবোৰেই তেওঁলোকৰ নিজ নিজ স্থান; আৰু পৱমানৰ পুত্ৰক ‘কব্যবাহন’ বুলি কোৱা হয়।
Verse 5
पावकिः सहरक्षस्तु हव्यवाहः शुचेः सुतः / देवानां हव्यवाहो ऽग्निः पितॄणां कव्यवाहनः
পাৱকি, সহ-ৰক্ষস্ আৰু হব্যবাহ—এইসকল শুচিৰ পুত্ৰ। দেৱসকলৰ বাবে অগ্নি ‘হব্যবাহ’; পিতৃসকলৰ বাবে ‘কব্যবাহন’।
Verse 6
सह रक्षो ऽसुराणां तु त्रयाणां तु त्रयो ऽग्नयः / एतेषां पुत्रपौत्रास्तु चत्वारिंशन्न वैव तु
ৰক্ষস আৰু অসুৰসহ সেই তিনিজনৰ তিনিটা অগ্নি আছে; আৰু তেওঁলোকৰ পুত্ৰ-পৌত্ৰ মিলাই নিশ্চিতভাৱে চল্লিশ।
Verse 7
वक्ष्यामि नामभिस्तेषां प्रविभागं पृथक्पृथक् / विश्रुप्तो लौकिको ऽग्निस्तु प्रथमो ब्रह्मणः सुतः
এতিয়া মই তেওঁলোকৰ বিভাগ নামসহ পৃথক পৃথককৈ ক’ম। ‘বিশ্ৰুপ্ত’ নামৰ লৌকিক অগ্নি ব্ৰহ্মাৰ প্ৰথম পুত্ৰ।
Verse 8
ब्रह्मो दत्ताग्निस त्पुत्रो भरतो नाम विश्रुतः / वैश्वानरः सुतस्तस्य वहन् हव्यं समाः शतम्
ব্ৰহ্মাৰ পুত্ৰ দত্তাগ্নি ‘ভৰত’ নামে বিশ্ৰুত। তেওঁৰ পুত্ৰ বৈশ্বানৰ এশ বছৰ ধৰি হব্য বহন কৰিছিল।
Verse 9
संभृतो ऽथर्वणा पूर्वमेधितिः पुष्करोदधौ / सोथर्वा लौकिको ऽग्निस्तु दर्पहाथर्वणः स्मृतः
অথৰ্বণ ঋষি পূৰ্বমেধিতিয়ে পুষ্কৰোদধৌত অগ্নি সংভৃত কৰিলে। সেই অথৰ্বাই লোকিক অগ্নি; ‘দৰ্পহা’ অথৰ্বণ বুলি স্মৃত।
Verse 10
अथर्वा तु भृगुर्जज्ञे ह्यग्निराथर्वणः स्मृतः / तस्मात्स लौकिको ऽग्निस्तु दध्यङ्ङाथर्वणो मतः
অথৰ্বাৰ পৰা ভৃগু জন্মিল; তেওঁ ‘আথৰ্বণ অগ্নি’ বুলি স্মৃত। সেয়ে সেই লোকিক অগ্নি ‘দধ্যঙ্’ আথৰ্বণ বুলি মত।
Verse 11
आथर्वः पवमानस्तु निर्मथ्यः कविभिः स्मृतः / स ज्ञेयो गार्हपत्यो ऽग्निस्तस्य पुत्रद्वयं स्मृतम्
আথৰ্ব পৱমানক কবিসকলে ‘নিৰ্মথ্য’—মথনজাত—বুলি স্মৰে। তেওঁেই গাৰ্হপত্য অগ্নি; তেওঁৰ দুজন পুত্ৰ স্মৃত।
Verse 12
शंस्यस्त्वाह वनीयो ऽग्नेः स्मृतो यो हव्यवाहनः / द्वितीयस्तु सुतः प्रोक्तः शुको ऽग्निर्यः प्रणीयते
শংস্য অগ্নিৰ ‘ৱনীয়’ ৰূপ বুলি স্মৃত, যি হব্যবাহন। দ্বিতীয় পুত্ৰ ‘শুক’ অগ্নি বুলি প্ৰোক্ত, যাক যজ্ঞত প্ৰণীত কৰা হয়।
Verse 13
तथा सव्यापसव्यौ च शंस्यस्याग्नेः सुतावुभौ / शंस्यस्तु षोडश नदीश्चकमे हव्यवाहनः
তথা শংস্য অগ্নিৰ ‘সব্য’ আৰু ‘অপসব্য’ নামৰ দুজন পুত্ৰ আছে। হব্যবাহন শংস্যই ষোলখন নদীক বৰণ কৰিলে।
Verse 14
यो सावाहवनीयो ऽग्निरभिमानी द्विजैः स्मृतः / कावेरीं कृष्णवेणां च नर्मदां यमुनां तथा
যাক দ্বিজসকলে ‘আহৱনীয় অগ্নি’ৰ অধিষ্ঠাতা (অভিমানী) দেৱ বুলি স্মৰণ কৰে, সেয়াই কাবেৰী, কৃষ্ণৱেণা, নৰ্মদা আৰু যমুনা নদীত বিৰাজ কৰে।
Verse 15
गोदावरीं वितस्तां च चन्द्रभागामिरावतीम् / विपाशां कौशिकीञ्चैव शतद्रूं सरयूं तथा
তদ্ৰূপে গোদাৱৰী, বিতস্তা, চন্দ্ৰভাগা, ইৰাৱতী, বিপাশা, কৌশিকী, শতদ্ৰু আৰু সৰযূ নদীতেও সেয়াই বিৰাজ কৰে।
Verse 16
सीतां सरस्वतीं चैव ह्रादिनीं पावनीन्तथा / तासु षोडशधामानं प्रविभज्य पृथक्पृथक्
আৰু সীতা, সৰস্বতী, হ্ৰাদিনী আৰু পাবনী নদীতেও, ষোল ধাম পৃথক পৃথককৈ বিভাজন কৰি স্থাপন কৰিলে।
Verse 17
आत्मानं व्यदधात्तासु धिष्णीष्वथ बभूव सः / कृत्तिकाचारिणी धिष्णी जज्ञिरे ताश्च धिष्णयः
তাৰ পাছত সেয়াই সেই ধিষ্ণিসকলত নিজৰ আত্মস্বৰূপ স্থাপন কৰি তাতেই প্ৰকাশিত হ’ল; কৃত্তিকাচাৰিণী ধিষ্ণিৰ পৰা সেই ধিষ্ণিসকল জন্মিল।
Verse 18
धिष्णीषु जज्ञिरे यस्माद् धिष्णयस्तेन कीर्त्तिताः / इत्येते वै नदीपुत्रा धिष्णीष्वेवं विजज्ञिरे
ধিষ্ণিসকলত যিহেতু তেওঁলোকে জন্মিলে, সেয়েহে ‘ধিষ্ণয়’ বুলি কীৰ্তিত; এইদৰে এই নদীপুত্ৰসকল ধিষ্ণিসকলতেই উৎপন্ন হ’ল।
Verse 19
तेषां विहरणीया ये उपस्थेयाश्च ये ऽग्नयः / ताञ्शृणुध्वं समासेन कीर्त्यमानान्यथातथम्
তেওঁলোকৰ যিসকল অগ্নি বিচৰণীয় আৰু যিসকল উপাস্য, সিহঁতৰ সংক্ষিপ্তভাৱে যথাযথ কীৰ্তন শুনা।
Verse 20
विभुः प्रवाहणो ग्नीध्रस्तत्रस्था धिष्णयो ऽपरे / विधीयन्ते यथास्थानं सूत्याहे सवने क्रमात्
বিভু, প্ৰৱাহণ, গ্নীধ্ৰ আৰু তাত থকা আন ধিষ্ণ্যসমূহ—সূত্যাহ সৱনত ক্ৰমে ক্ৰমে যথাস্থানে স্থাপন কৰা হয়।
Verse 21
अनुद्देश्य निवास्यानामग्नीनां शृणुत क्रमम् / सम्राडग्नि कृशानुर्यो द्वितीयोंऽतरवेदिकः
এতিয়া অনুদ্দেশ্য-নিবাস্য অগ্নিসকলৰ ক্ৰম শুনা—সম্ৰাডগ্নি ‘কৃশানু’; দ্বিতীয়টো ‘অন্তৰবেদিক’।
Verse 22
सम्राडग्नमुखानष्टौ उपतिष्ठन्ति तान् द्विजान् / परिषत्पवमानस्तु द्वितीय सो ऽनुदिश्यते
সম্ৰাডগ্নিৰ মুখত আঠটা অগ্নি সেই দ্বিজসকলক উপস্থান কৰি সেৱা কৰে; ‘পৰিষৎপৱমান’ দ্বিতীয় অনুদিশ্য বুলি নিৰ্দেশ কৰা হয়।
Verse 23
प्रतल्कान्यो नभोनाम चत्वरेसौ विभाव्यते / हव्यस्ततो ह्यसंमृष्टः शामित्रे ऽग्नौ विभाव्यते
‘প্ৰতল্কান্য’ নামৰ ‘নভো’ এই চত্বৰত স্থাপিত বুলি ধৰা হয়; তাৰ পিছত ‘হব্য’ নামৰ অসংমৃষ্ট অগ্নি শামিত্র অগ্নিত স্থাপিত বুলি বিবেচিত।
Verse 24
ऋतुधामा च सुज्योतिरौदुंबर्यः प्रकीर्त्यते / विश्वव्यचाः समुद्रो ऽग्निर्ब्रह्मस्थाने स कीर्त्यते
তেওঁক ‘ঋতুধামা’ আৰু ‘সুজ্যোতি-ঔদুম্বৰ্য’ বুলি প্ৰকীৰ্তিত কৰা হয়। ‘বিশ্বব্যচা’ নামৰ সমুদ্ৰ-স্বৰূপ অগ্নি ব্ৰহ্মস্থানত কীৰ্তিত।
Verse 25
ब्रह्मज्योतिर्वसुर्धामा ब्रह्मस्थाने स उच्यते / अचौकपादुपस्थो यः स वै शालासुखीयकः
ব্ৰহ্মস্থানত তেওঁক ‘ব্ৰহ্মজ্যোতি’ আৰু ‘বসুৰ্ধামা’ বুলি কোৱা হয়। যি চৌকোৰ পাদসমীপে অৱস্থিত, সেয়াই ‘শালাসুখীয়ক’।
Verse 26
अनुहेश्यो ह्यहिर्बुध्न्यो सो ऽग्रिर्गृहपतिः स्मृतः / शंस्यस्यैते सुताः सर्वे उपस्थेया द्विजैः स्मृताः
‘অনুহেশ্য’ আৰু ‘অহিৰ্বুধ্ন্য’—এই অগ্নিক ‘গৃহপতি’ বুলি স্মৰণ কৰা হয়। ‘শংস্য়’ৰ এই সকলো পুত্ৰ দ্বিজসকলে উপাস্য বুলি কৈছে।
Verse 27
ततो विहरणीयांश्च वक्ष्याम्यष्टौ च तत्सुतान् / विभुः प्रवाहणो ऽग्नीध्रस्तेषां धिष्ण्यस्तथा परे
তাৰ পিছত মই ‘বিহৰণীয়’ আৰু তাৰ আঠ পুত্ৰৰ কথা ক’ম। তেওঁলোকৰ মাজত ‘বিভু’, ‘প্ৰবাহণ’ আৰু ‘অগ্নীধ্ৰ’ আছে; আৰু আনসকলেও তেওঁলোকৰ ধিষ্ণ্য (আসন/স্থান) বুলি কোৱা হয়।
Verse 28
विधीयन्ते यथास्थानं सौत्ये ऽह्नि सवने क्रमात् / होत्रीयस्तु स्मृते ह्यग्निर्वह्निर्यो हव्यवाहनः
সৌত্য দিনত সৱনৰ ক্ৰম অনুসাৰে তেওঁলোকক যথাস্থান বিধান কৰা হয়। হোত্ৰীয় অগ্নি বুলি ‘বহ্নি’—হব্যবাহনকেই স্মৰণ কৰা হয়।
Verse 29
प्रशान्तो ऽग्निः प्रचेतास्तु द्वितीयश्चात्र नामकः / ततो ऽग्निर्वैश्वदेवस्तु ब्राह्मणाच्छंसिरुच्यते
ইয়াত দ্বিতীয় অগ্নিৰ নাম ‘প্ৰচেতাঃ’, আৰু ‘প্ৰশান্ত’ বুলিও কোৱা হয়। তাৰ পাছত ‘বৈশ্বদেৱ’ অগ্নিক ‘ব্ৰাহ্মণাচ্ছংসী’ নামে উচ্য।
Verse 30
उशिगग्निः कविर्यस्तु पोतो ऽग्निः स विभाव्यते / आवारिरग्निर्वाभारिर्वैष्ठीयः स विभाव्यते
‘উশিগ্’ অগ্নি ‘কবি’ বুলি খ্যাত, আৰু ‘পোত’ নামৰ অগ্নিও স্মৰণীয়। ‘আৱাৰি’ আৰু ‘আভাৰি’ অগ্নিক ‘বৈষ্ঠীয়’ বুলিও ধৰা হয়।
Verse 31
अवस्फूर्जो विवस्वांस्तु आस्थांश्चैव स उच्यते / अष्टमः सुध्युरग्निर्योमार्जालीयः स उच्यन्ते
‘অৱস্ফূর্জ’ অগ্নিক ‘বিবস্বান্’ আৰু ‘আস্থাংশ্চ’ বুলিও কোৱা হয়। অষ্টম অগ্নি ‘সুধ্যুঃ’ নামে আৰু ‘যোমাৰ্জালীয়’ বুলিও কথিত।
Verse 32
धिष्ण्यावाहरणा ह्येते सौत्येह्नीज्यन्त वै द्विजैः / अपां योनिः स्मृतो ऽसौ स ह्यप्सुनामा विभाव्यते
এই ‘ধিষ্ণ্যাৱাহৰণ’ অগ্নিসকল সৌত্য-দিনত দ্বিজসকলে পূজা কৰে। তেওঁ ‘অপাং যোনি’ বুলি স্মৃত আৰু ‘অপ্সুনামা’ বুলিও বিবেচিত।
Verse 33
ततो यः पावको नाम्ना अब्जो यो गर्भ उच्यते / अग्निः सो ऽवभृथे ज्ञेयो वरुणेन सहेज्यते
তাৰ পাছত ‘পাৱক’ নামৰ অগ্নি ‘অব্জ-গৰ্ভ’ বুলিও কথিত। তেওঁ ‘অৱভৃথ’ কৰ্মত জ্ঞেয় আৰু বৰুণৰ সৈতে একেলগে পূজিত।
Verse 34
त्दृच्छयस्तत्सुतो ह्यग्निर्जठरे यो नृणां पचन् / मृत्युमाञ् जाठरस्याग्नेर्विद्वानाग्निः सुतः स्मृतः
সংযোগবশতঃ তেওঁৰ পুত্ৰ সেই অগ্নি, যি মানুহৰ জঠৰত থাকি আহাৰ পচায়। সেই জাঠৰাগ্নিক ‘মৃত্যুমান’ বোলা হয়; আৰু ‘বিদ্বান্-অগ্নি’ তেওঁৰ পুত্ৰ বুলি স্মৃত।
Verse 35
परस्परोत्थितः सो ऽग्निर्भूतानीह विनिर्दहेत् / पुत्रस्त्वग्नेर्मन्युमतो घोरः संवर्तकः स्मृतः
পৰস্পৰৰ পৰা উৎপন্ন সেই অগ্নিয়ে ইয়াত সকলো ভূতক দগ্ধ কৰে। ক্ৰোধময় অগ্নিৰ পুত্ৰ ‘সংৱৰ্তক’ অতি ঘোৰ বুলি স্মৃত।
Verse 36
पिबन्नवः स वसति समुद्रे वडवामुखः / समुद्रवासिनः पुत्रः साहरक्षो विभाव्यते
সেই বডৱামুখ অগ্নি সাগৰত বাস কৰি জল পান কৰি থাকে। সাগৰবাসীৰ পুত্ৰ ‘সাহৰক্ষ’ বুলি বিবেচিত।
Verse 37
सहरक्षसुतः क्षामो गृहाणां दहते नृणाम् / क्रव्यादग्निः सुतस्तस्य पुरुषानत्ति यो मृतान्
সাহৰক্ষৰ পুত্ৰ ‘ক্ষাম’ মানুহৰ ঘৰ দহে। তাৰ পুত্ৰ ‘ক্ৰব্যাদ-অগ্নি’, যি মৃত মানুহৰ মাংস ভক্ষণ কৰে।
Verse 38
इत्येते पावकस्याग्नेः पुत्रा एव प्रकीर्त्तिताः / ततः शुचिस्तु वै सौरो गन्धर्वैरायुराहुतः
এইদৰে পাৱক অগ্নিৰ এই পুত্ৰসকলেই কীৰ্তিত হ’ল। তাৰ পাছত সৌৰ ‘শুচি’ আছে; গন্ধৰ্বসকলে তেওঁক ‘আয়ু’ নামে আহ্বান কৰে।
Verse 39
मथितो यस्त्वरण्यां च सो ऽग्निरग्निं समिन्धति / आयुर्नाम्ना तु भगवानसौ यस्तु प्रणीयते
অৰণ্যত মথন কৰি যি অগ্নি উৎপন্ন হয়, সেই অগ্নিয়েই অগ্নিক প্ৰজ্বলিত কৰে। বিধিপূৰ্বক আগলৈ নিয়া হোৱা সেই ভগৱান ‘আয়ু’ নামে প্ৰসিদ্ধ।
Verse 40
आयुषो महिषः पुत्रः सहसो नाम तत्सुतः / पाकयज्ञेष्वभीमानी सोग्निस्तु सहसः स्मृतः
আয়ুৰ পুত্ৰ মহিষ; তেওঁৰ পুত্ৰৰ নাম ‘সহস’। পাকযজ্ঞসমূহত অধিষ্ঠাতা-অভিমানী যি অগ্নি, তেওঁ ‘সহস’ বুলি স্মৃত।
Verse 41
पुत्रश्च सहसस्याग्नेरद्भुतः स महायशाः / विविधिश्चाद्भुतस्यापि पुत्रो ऽग्नेस्तुमाहान्स्मृतः
‘সহস’ নামৰ অগ্নিৰ পুত্ৰ ‘অদ্ভুত’—তেওঁ মহাযশস্বী। আৰু ‘অদ্ভুত’ৰো পুত্ৰ ‘বিবিধি’; তেওঁ অগ্নিৰ মহান পুত্ৰ বুলি স্মৃত।
Verse 42
प्रायश्चित्तेष्वभीमानी हुतं भुङ्क्ते हविः सदा / विविधेस्तु सुतो ह्यर्क्क स्तस्य चाग्नेः सुता इमे
প্ৰায়শ্চিত্ত কৰ্মত অধিষ্ঠাতা-অভিমানী হৈ তেওঁ সদায় আহুত হৱিষ ভোগ কৰে। আৰু ‘বিবিধি’ৰ পুত্ৰ ‘অৰ্ক’; সেই অগ্নিৰ এই পুত্ৰসকল।
Verse 43
अनीकवान् वाजसृक् च रक्षोहा चष्टिकृत्तथा / सुरभिर्वसुरन्नादो प्रविष्टो यः स रुकमराट्
অনীকবান, বাজসৃক, ৰক্ষোহা আৰু চষ্টিকৃত; লগতে সুৰভি, বসুৰ, অন্নাদ—ইহঁতৰ মাজত যি প্ৰৱিষ্ট, তেওঁ ‘ৰুকমৰাট্’ নামে পৰিচিত।
Verse 44
शुचेरग्नेः प्रजा ह्येषा वह्नयश्च चतुर्द्दश / इत्येते चाग्नयः प्रोक्ताः प्रणीयन्तेध्वरेषु वै
শুচি অগ্নিৰ এই প্ৰজাই চৌদ্দটা বহ্নি; এই অগ্নিসকল এইদৰে কোৱা হৈছে আৰু যজ্ঞত বিধিপূৰ্বক স্থাপন কৰা হয়।
Verse 45
आदिसर्गे व्यतीता वै यामैः सह सुरोत्तमैः / स्वायंभुवे ऽन्तरे पूर्वमग्नयस्तेभिमानिनः
আদি সৃষ্টিত তেওঁলোকে যামসকলৰ সৈতে আৰু শ্ৰেষ্ঠ দেৱসকলৰ সৈতে কাল অতিবাহিত কৰিলে; স্বায়ম্ভুৱ মন্বন্তৰৰ পূৰ্বে সেই অগ্নিসকল নিজ নিজ স্থানাভিমানী আছিল।
Verse 46
एते विहरणीयेषु चेतनाचेतनेषु वै / स्थानाभिमानिनो लोके प्रागासन्हव्यवाहनाः
চেতন-অচেতন, চৰ-অচৰ সকলো বিচৰণযোগ্য স্থানত তেওঁলোক আছিল; পূৰ্বে এই হব্যবাহন অগ্নিসকল লোকে নিজ নিজ স্থানাভিমানী আছিল।
Verse 47
काम्यनै मित्तिका यज्ञेष्वेते कर्मस्ववस्थिताः / पूर्वमन्वतंरे ऽतीताः शुकैर्यागैश्च तैः सह
কাম্য আৰু নৈমিত্তিক যজ্ঞত তেওঁলোক নিজ নিজ কৰ্মত স্থিত আছিল; পূৰ্ব মন্বন্তৰত তেওঁলোক শুদ্ধ যাগসমূহৰ সৈতে অতীত হৈ গ’ল।
Verse 48
देवैर्महात्मभिः पुण्यैः प्रथमस्यान्तरे मनोः / इत्येतानि मजोक्तानि स्थानानि स्थानिनश्च ह
প্ৰথম মনুৰ অন্তৰত পুণ্য মহাত্মা দেৱসকলৰ দ্বাৰা—এই স্থানসমূহ আৰু স্থানীসকল—এইদৰে মই কৈছোঁ।
Verse 49
तैरेव तु प्रसंख्यातमतीतानागतेष्विह / सन्वन्तरेषु सर्वेषु लक्षणं जातवेदसाम्
এইসকলৰ দ্বাৰাই ইয়াত অতীত আৰু অনাগত সকলো মন্বন্তৰত জাতবেদস (অগ্নিসকল)ৰ লক্ষণ গণনা কৰা হৈছে।
Verse 50
सर्वे तपस्विनो ह्येते सर्वे ब्रह्मभृतस्तथा / प्रजानां पतयः सर्वे ज्योतिष्मन्तश्च ते स्मृताः
এইসকলেই তপস্বী, এইসকলেই ব্ৰহ্মধাৰী; এইসকলেই প্ৰজাসকলৰ অধিপতি আৰু তেজস্বী বুলি স্মৃত।
Verse 51
स्वारोचिषादिषु ज्ञेयाः सावर्ण्यं तेषु सप्तसु / मन्वन्तरेषु सर्वेषु नामरूपप्रयोजनैः
স্বাৰোচিষ আদি সেই সাত মন্বন্তৰত, নাম-ৰূপ আৰু প্ৰয়োজন অনুসাৰে তেওঁলোকক ‘সাৱৰ্ণ্য’ বুলি জানিব লাগে।
Verse 52
वर्त्तन्ते वर्त्तमानैश्च यामैदेवैः सहाग्नयः / अनागतैः सुरैः सार्द्धं वर्त्स्यन्ते ऽनागताग्नयः
বৰ্তমান যাম-দেৱসকলৰ সৈতে এই অগ্নিসকল বৰ্তমানতে প্ৰৱৰ্তমান; আৰু অনাগত সুৰসকলৰ সৈতে অনাগত অগ্নিসকল প্ৰৱৰ্তিব।
Verse 53
इत्येष निचयो ऽग्नीनामनुक्रान्तो यथाक्रमम् / विस्तरेणानुपुर्व्या च पितॄणां वक्ष्यते पुनः
এইদৰে অগ্নিসকলৰ এই সমষ্টি ক্ৰমে বৰ্ণিত হ’ল; এতিয়া পিতৃসকলৰ কথাও বিস্তাৰে আৰু অনুক্ৰমে পুনৰ কোৱা হ’ব।
Frequently Asked Questions
A genealogical chain centered on Agni: Abhimānī (as Brahmā’s mind-born son in the Svāyaṃbhuva Manvantara) linked with Svāhā, producing the triad Pāvaka–Pavamāna–Śuci, followed by further named descendants and specialized fires aligned to ritual functions.
Havyavāha is identified as the fire that conveys offerings (havya) to the Devas, while Kavyavāhana is associated with offerings (kavya) for the Pitṛs, expressing a cosmological division of sacrificial transmission by recipient domain.
No. The sampled content is a ritual-cosmological and genealogical taxonomy of Agni and related fires; Lalitopākhyāna themes (vidyā/yantra, Śrīvidyā theology, Bhaṇḍāsura narrative) belong to later sections of the Brahmāṇḍa Purāṇa’s overall structure.