Adhyaya 37
Anushanga PadaAdhyaya 3733 Verses

Adhyaya 37

Agastyopadeśa: Viṣṇupada-stava-sādhanā and Paraśurāma’s Darśana of Hari

এই অধ্যায়ত বসিষ্ঠৰ বৰ্ণনা অনুসাৰে পৰশুৰাম শিকাৰ-প্ৰসঙ্গত শুনা এক বিস্ময়কৰ ঘটনা জনাই কুম্ভসম্ভৱ ঋষি অগস্ত্যৰ সন্মুখত উপস্থিত হয়। অগস্ত্য তেখেতৰ মঙ্গলাৰ্থে উপদেশ দিয়ে—দূৰত অতি দুৰ্লভ ‘বিষ্ণুৰ মহাস্থান’ আছে, য’ত ভগৱানৰ পদচিহ্ন (বিষ্ণুপদ) আছে; বলিক দমন কৰিবলৈ ত্ৰিবিক্ৰম পদক্ষেপৰ সময়ত মহাত্মাৰ বাম পাদপ্ৰদেশৰ পৰা তাতেই গঙ্গাৰ উদ্ভৱ হোৱা বুলি কোৱা হয়। অগস্ত্য এক মাহ ‘দিব্য স্তৱ’ নিয়মসহ জপ, আচাৰ-আহাৰ সংযমৰ সৈতে, আৰু পূৰ্বে আয়ত্ত শত্রুনিগ্ৰহ কবচ-সাধনাৰ সৈতে যুক্ত কৰি কৰিলে সিদ্ধি লাভ হয় বুলি নিৰ্দেশ দিয়ে। পৰশুৰাম আশ্ৰম ত্যাগ কৰি সেই পদতীৰ্থত বাস কৰি নিৰন্তৰ জপ কৰে। শেষত হৰি প্ৰসন্ন হৈ সাক্ষাৎ দৰ্শন দিয়ে—কৃষ্ণ চতুৰ্ব্যূহাধিপ, কিৰীট-কুণ্ডল-কৌস্তুভ-পিৎবাসধাৰী মনোহৰ ৰূপে জামদগ্ন্যৰ আগত প্ৰকট হয়। পৰশুৰাম উঠি সাষ্টাঙ্গ প্ৰণাম কৰি ব্ৰহ্মা আদি দেৱে স্তৱ কৰা পৰমেশ্বৰক শৰণাগতি-স্তৱেৰে স্তুতি কৰে; এইদৰে তীৰ্থমাহাত্ম্য আৰু স্তোত্রসাধনাৰ ফলস্বৰূপ ভগৱদ্দৰ্শনৰ আদৰ্শ দেখুওৱা হৈছে।

Shlokas

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते षट्त्रिंशत्तमो ऽध्यायः // ३६// वसिष्ठ उवाच दृष्ट्वा परशुरामस्तु तदाश्चर्यं महाद्भुतम् / जगाद सर्ववृत्तान्तं मृगयोस्तु यथाश्रुतम्

এইদৰে শ্ৰীব্ৰহ্মাণ্ড মহাপুৰাণৰ বায়ুপ্ৰোক্ত মধ্যভাগৰ তৃতীয় উপোদ্ধাতপাদ, ভাৰ্গৱচৰিতৰ ছত্রিশতম অধ্যায়। বসিষ্ঠ ক’লে—পৰশুৰামে সেই মহা-অদ্ভুত আশ্চৰ্য দেখি, হৰিণদ্বয় বিষয়ে যেনেকৈ শুনিছিল তেনেকৈ সকলো বৃত্তান্ত ক’লে।

Verse 2

तच्छ्रुत्वा भगवान्साक्षादगस्त्यः कुंभसंभवः / मोदमान उवाचेदं भार्गवं पुरतः स्थितम्

সেয়া শুনি কুম্ভসম্ভৱ সাক্ষাৎ ভগৱান অগস্ত্য আনন্দিত হৈ সন্মুখত থকা ভাৰ্গৱক এই কথা ক’লে।

Verse 3

अगस्त्य उवाच शृणु राम महाभाग कार्याकार्विशारद / हितं वदामि यत्ते ऽद्य तत्कुरुष्व समाहितः

অগস্ত্য ক’লে—হে মহাভাগ ৰাম, কাৰ্য-অকাৰ্যত নিপুণ, শুনা; আজি মই তোমাৰ হিতৰ কথা কওঁ, একাগ্ৰচিত্তে সেয়া কৰা।

Verse 4

इतो विदूरे सुमहत्स्थानं विष्णोः सुदुर्लभम् / पदानि यत्र दृश्यन्ते न्यस्तानि सुमाहात्मना

ইয়াৰ পৰা দূৰত বিষ্ণুৰ এক অতি মহান আৰু দুৰ্লভ স্থান আছে, য’ত সেই মহাত্মাৰ স্থাপিত পদচিহ্ন দেখা যায়।

Verse 5

यत्र गङ्गा समुद्भूता वामस्य महात्मनः / पदाग्रात्क्रमतो लोकांस्तद्बलेस्तु विनिग्रहे

য’ত সেই মহাত্মাৰ বাওঁ পাৱৰ আগফালৰ পৰা গংগা উদ্ভৱ হৈছিল, যেতিয়া তেওঁ বলিক দমন কৰিবলৈ লোকসমূহ ক্ৰমে ক্ৰমে পদক্ষেপে মাপি গৈছিল।

Verse 6

तत्र गत्वा स्तवं चेदं मासमैकमनन्यधीः / पठस्व नियमेनैव नियतो नियताशनः

তাত গৈ এক মাহ ধৰি, মন অন্যফালে নেদি, নিয়মমতে এই স্তৱ পাঠ কৰা; সংযমী হোৱা আৰু নিয়ত আহাৰ গ্ৰহণ কৰা।

Verse 7

यत्त्वया कवचं पूर्वमभ्यस्तं सिद्धिमिच्छता / शत्रूणां निग्रहार्थाय तच्च ते सिद्धिदं भवेत्

হে সাধক! সিদ্ধি কামনাৰে তুমি পূৰ্বে যি কবচ অভ্যাস কৰিছিলা, শত্রু দমনাৰ্থে সেয়াই তোমাক সিদ্ধিদায়ক হওক।

Verse 8

वसिष्ठ उवाच एव मुक्तो ह्यगस्त्येन रामः शत्रुनिबर्हणः / नमस्कृत्य मुनीं शान्तं निर्जगामाश्रमाद्बहिः

বসিষ্ঠ ক’লে—এদৰে অগস্ত্যৰ দ্বাৰা মুক্ত হৈ শত্রুনাশক ৰামে শান্ত মুনিক নমস্কাৰ কৰি আশ্ৰমৰ বাহিৰলৈ ওলাই গ’ল।

Verse 9

पुनस्तेनैव मार्गेण संप्राप्तस्तत्र सत्वरम् / यत्रोत्तरात्पदन्यासान्निर्गता स्वर्णदी नृप

হে নৃপ! তেওঁ পুনৰ সেই একে পথেদি সত্বৰে তাত উপস্থিত হ’ল, য’ত উত্তৰ দিশত পদন্যাসৰ পৰা স্বৰ্ণদী নদী ওলাইছিল।

Verse 10

तत्र वासं प्रकल्प्यासावकृतव्रणसंयुतः / समभ्यस्यत्स्तवं दिव्यं कृष्मप्रेमामृताभिधम्

তাত বাসৰ ব্যৱস্থা কৰি, ঘাঁ-আঘাতসহ থাকিলেও, তেওঁ ‘কৃষ্ণপ্ৰেমামৃত’ নামৰ দিব্য স্তৱটো অভ্যাস কৰিলে।

Verse 11

नित्यं व्रजपतेस्तस्य स्तोत्रं तुष्टो ऽभवद्धरिः / जगाम दर्शनं तस्य जामदग्न्यस्य भूपते

হে ভূপতে! ব্ৰজপতিৰ সেই নিত্য স্তোত্ৰে হৰি সন্তুষ্ট হ’ল আৰু জামদগ্ন্য (পৰশুৰাম)ক দৰ্শন দিবলৈ আহিল।

Verse 12

चतुर्व्यूहाधिपः साक्षात्कृष्णः कमललोचनः / किरीटंनार्कवर्णेन कुण्डलाभ्यां च राजितः

চতুৰ্ব্যূহৰ অধিপতি, স্বয়ং কমললোচন শ্ৰীকৃষ্ণ; সূৰ্যবৰ্ণ কিৰীট আৰু যুগল কুণ্ডলে তেওঁ দীপ্তিমান আছিল।

Verse 13

कौस्तुभोद्भासितोरस्कः पीतवासा धनप्रभः / मुरलीवादनपरः साक्षान्मोहनरूपधृक्

কৌস্তুভ মণিয়ে তেওঁৰ বক্ষস্থল দীপ্ত; পীতবাস পৰিধান কৰি ধনসম প্ৰভাময়; মুৰলী বাজনত নিবিষ্ট, স্বয়ং মোহনৰূপধাৰী।

Verse 14

तं दृष्ट्वा सहसोत्थाय जामदग्न्यो मुदान्वितः / प्रणम्य दण्डवद्भमौ तुष्टाव प्रयतो विभुम्

তেওঁক দেখি জামদগ্ন্য (পৰশুৰাম) আনন্দে তৎক্ষণাৎ উঠিল; ভূমিত দণ্ডৱৎ প্ৰণাম কৰি, একাগ্ৰচিত্তে সেই বিভুক স্তৱ কৰিলে।

Verse 15

परशुराम् उवाच नमो नमः कारणविग्रहाय प्रपन्नपालाय सुरार्त्तिहारिणे / ब्रह्मेशविष्ण्विद्रमुखस्तुताय नतो ऽस्मि नित्यं परमेश्वराय

পৰশুৰাম ক’লে— কাৰণস্বৰূপ দেহধাৰী, শৰণাগত-পালক, দেৱলোকৰ আৰ্তি হৰণকাৰী; ব্ৰহ্মা, ঈশ, বিষ্ণু, ইন্দ্ৰ আদি যাঁহে স্তৱ কৰে সেই পৰমেশ্বৰক নমো নমঃ—মই নিত্য প্ৰণত।

Verse 16

यं वेदवादैर्विविधप्रकारैर्निर्णेतुमीशानमुखा न शक्नुयुः / तं त्वामनिर्देश्यमचं पुराममनन्तमीडे भव मे दयापरः

যাক বেদবাক্যৰ নানাবিধ প্ৰকাৰেও ঈশান আদি নিৰ্ণয় কৰিব নোৱাৰে; সেই অনিৰ্দেশ্য, অজ, প্ৰাচীন, অনন্ত তোমাকেই মই স্তৱ কৰোঁ—হে প্ৰভু, মোৰ প্ৰতি দয়াপৰ হোৱা।

Verse 17

यस्त्वेक ईशो निजवाञ्च्छितप्रदो धत्ते तनूर्लोकविहार रक्षणे / नाना विधा देवमनुष्यतिर्यग्यादः सु भूमेर्भरवारणाय

যি একমাত্ৰ পৰমেশ্বৰ স্বইচ্ছিত ফলদাতা, তেওঁ লোকবিহাৰ আৰু ৰক্ষাৰ বাবে নানাবিধ দেহ ধাৰণ কৰে; দেৱ-মানৱ-তির্যক আদি ৰূপে পৃথিৱীৰ ভাৰ নিবারণ কৰে।

Verse 18

तं त्वामहं भक्तजनानुरक्तं विरक्तमत्यन्तमपीन्दिरादिषु / स्वयं समक्षंव्यभिचारदुष्टचित्तास्वपि प्रेमनिबद्धमानसम्

মই তোমাকেই প্ৰণাম কৰোঁ—ভক্তজনৰ প্ৰতি অনুৰক্ত, ইন্দিৰা (লক্ষ্মী) আদি বিষয়তো অত্যন্ত বিরক্ত; আৰু স্বয়ং সমক্ষ হৈও ব্যভিচাৰে দুষ্টচিত্ত লোকৰ প্ৰতিও প্ৰেমে বাঁধ খোৱা মন যাঁৰ।

Verse 19

यं वै प्रसन्ना असुराः सुरा नराः सकिन्नरास्तिर्यकेयोनयो ऽपि हि / गताः स्वरूपं निखलं विहाय ते देहस्त्र्यपत्यार्थममत्वमीश्वर

হে ঈশ্বৰ! যাঁৰ প্ৰতি প্ৰসন্ন হৈ অসুৰ, সুৰ, নৰ, কিন্নৰ আৰু তিৰ্যক্-যোনিৰ লোকেও নিজৰ সমগ্ৰ স্বৰূপ ত্যাগ কৰি তোমাৰ শৰণলৈ যায়; কিন্তু দেহ, স্ত্ৰী আৰু সন্তানাৰ্থে ‘মমত্ব’ত আবদ্ধ হয়।

Verse 20

तं देवदेवं भजतामभीप्सितप्रदं निरीहं गुणवर्जितं च / अचिन्त्यमव्यक्तमघौघनाशनं प्राप्तो ऽरणं प्रेमनिधानमादरात्

সেই দেৱদেৱক আদৰে শৰণৰূপে প্ৰাপ্ত কৰা—ভজনকাৰীক অভীষ্ট ফল দানকাৰী, নিৰীহ আৰু গুণাতীত। অচিন্ত্য, অব্যক্ত, পাপঘৌঘনাশক আৰু প্ৰেমৰ নিধি তেওঁ।

Verse 21

तपन्ति तापैर्विविधैः स्वदेहमन्ये तु यज्ञैर्विविधैर्यजन्ति / स्वप्ने ऽपि ते रूपमलौकिकंविभो पश्यन्ति नैवार्थनिबद्धवासनाः

কিছুমানে নানাবিধ তপস্যাৰে নিজৰ দেহ তপায়, আন কিছুমানে নানাবিধ যজ্ঞেৰে যজন কৰে; হে বিভো! যিসকলৰ বাসনা অৰ্থত আবদ্ধ নহয়, তেওঁলোকে সপোনতো তোমাৰ অলৌকিক ৰূপ দেখে।

Verse 22

ये वै त्वदीयं चरणं भवश्रमान्निर्विण्मचित्ता विधिवत्स्मरन्ति / नमन्ति भक्त्याथ समर्चयन्ति वै परस्परं संसदि वर्णयन्ति

যিসকলে সংসাৰৰ ক্লান্তিত নিৰ্বিণ্ণচিত্ত হৈ বিধিপূৰ্বক তোমাৰ চৰণ স্মৰণ কৰে, ভক্তিৰে নমস্কাৰ কৰি পূজা কৰে, তেওঁলোকে সভাত পৰস্পৰে তোমাৰ মহিমা বৰ্ণনা কৰে।

Verse 23

तेनैकजन्मोद्भवपङ्कभेदनप्रसक्तचित्ता भवतोंऽघ्रिपद्मे / तरन्ति चान्यानपि तारयन्ति हि भवौषधं नाम सुधा तवेश

সেইদৰে একে জন্মত উদ্ভৱ হোৱা পাপৰ কাদাক ভেদ কৰিবলৈ আসক্তচিত্ত হৈ তেওঁলোকে তোমাৰ চৰণপদ্মত আশ্ৰয় লয়; তেওঁলোকে নিজে পাৰ হয় আৰু আনকো পাৰ কৰায়, হে ঈশ, কিয়নো তোমাৰ নামেই ভৱ-ৰোগৰ ঔষধ, অমৃত।

Verse 24

अहं प्रभो कामनिबद्धचित्तो भवन्तमार्यं विविधप्रयत्नैः / आराधयं नाथ भवानभिज्ञः किं ते ह विज्ञाप्यमिहास्ति लोके

হে প্ৰভু, মোৰ চিত্ত কামনাত আবদ্ধ; নানা প্ৰচেষ্টাতো, হে আৰ্য, মই তোমাক যথাবিধি আৰাধনা কৰিব নোৱাৰোঁ। হে নাথ, তুমি সৰ্বজ্ঞ—এই লোকত তোমাক মই কি নিবেদন কৰিম?

Verse 25

वसिष्ठ उवाच इत्येवं जामदग्न्यं तु स्तुवन्तं प्रणतं पुरः / उवाचागाधया वाचा मोहयन्निव मायया

বসিষ্ঠ ক’লে—এইদৰে সন্মুখত স্তৱ কৰি প্ৰণত জামদগ্ন্যক দেখি, তেওঁ অগাধ বাণীৰে ক’লে, যেন মায়াৰে মোহিত কৰিছে।

Verse 26

कृष्ण उवाच हन्त राम महाभाग सिद्धं ते कार्यमुत्तमम् / कवचस्य स्तवस्यापि प्रभावादवधारय

কৃষ্ণ ক’লে—হে মহাভাগ ৰাম, তোমাৰ উত্তম কাৰ্য সিদ্ধ হৈছে। এই কবচ-স্তৱৰ প্ৰভাৱো বুজি দৃঢ় হওক।

Verse 27

हत्वा तं कार्त्तवीर्यं हि राजानं दृप्तमानसम् / साधयित्वा पितुर्वैरं कुरु निःक्षत्रियां महीम्

দম্ভিতচিত্ত ৰজা কাৰ্ত্তবীৰ্যক বধ কৰি, পিতৃবৈৰ প্ৰতিশোধ সম্পন্ন কৰি, এই পৃথিৱীক ক্ষত্ৰিয়শূন্য কৰা।

Verse 28

मम चक्रावतारो हि कार्त्तवीर्यो धरातले / कृतकार्यो द्विजश्रेष्ट तं समापय मानद

ধৰাতলত কাৰ্ত্তবীৰ্য মোৰ চক্ৰাৱতাৰ; হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, তাৰ কাৰ্য সম্পন্ন হৈছে—হে মানদ, তাক সমাপ্ত কৰা।

Verse 29

अद्य प्रभृति लोके ऽस्मिन्नंशावेशेन मे भवान् / चरिष्यति यथा कालं कर्त्ता हर्त्ता स्वयं प्रभुः

আজিৰ পৰা এই লোকত তুমি মোৰ অংশাৱেশে, কালানুসাৰে, স্বয়ং প্ৰভুৰ দৰে কৰ্তা আৰু হৰ্তা হৈ বিচৰণ কৰিবা।

Verse 30

चतुर्विशे युगे वत्स त्रेतायां रघुवंशजः / रामो नाम भविष्यामि चतुर्व्यूहः सनातनः

হে বৎস, চতুৰ্বিংশ যুগত, ত্ৰেতাযুগত, মই ৰঘুবংশজাত ‘ৰাম’ নামে, সনাতন চতুৰ্ব্যূহ ৰূপে অৱতীৰ্ণ হ’ম।

Verse 31

कौसल्यानन्दजनको राज्ञो दशरथादहम् / तदा कौशिकयज्ञं तु साधयित्वा सलक्ष्मणः

মই ৰজা দশৰথৰ পৰা জন্ম লৈ কৌশল্যাৰ আনন্দৰ কাৰণ হ’ম; তেতিয়া লক্ষ্মণসহ কৌশিকৰ যজ্ঞ সম্পন্ন কৰিম।

Verse 32

गमिष्यामि महाभाग जनकस्य पुर महत् / तत्रेशचापं निर्भज्य परिणीय विदेहजाम्

হে মহাভাগ! মই জনকৰ মহান নগৰলৈ যাম; তাত শিৱধনু ভাঙি বিদেহ-কন্যা সীতাক বিবাহ কৰিম।

Verse 33

तदा यास्यन्नयोध्यां ते हरिष्ये तेज उन्मदम् / वसिष्ठ उवाच कृष्ण एवं समदिश्य जामदग्न्यं तपोनिधिम् / पश्यतोंऽतर्दधे तत्र रामस्य मुमहात्मनः

তেতিয়া তুমি অযোধ্যালৈ যাই থাকোঁতে, মই তোমাৰ উন্মত্ত তেজ হৰণ কৰিম। বসিষ্ঠ ক’লে—হে কৃষ্ণ! এইদৰে তপোনিধি জামদগ্ন্যক আদেশ দি, মহাত্মা ৰাম চাই থাকোঁতেই তেওঁ তাতেই অন্তৰ্ধান হ’ল।

Frequently Asked Questions

Agastya prescribes going to the rare Viṣṇu-site marked by divine footprints and performing a month-long, rule-bound recitation of a divine stava with controlled conduct and diet, presented as siddhi-producing and complementary to Paraśurāma’s earlier kavaca practice.

It maps a cosmological event onto a physical locus: Viṣṇu’s Trivikrama stride (used to subdue Bali) leaves footprints that become a tīrtha, and Gaṅgā is said to arise there—turning mythic time into navigable devotional space.

The epithet frames the appearing deity as the supreme organizer of the fourfold emanational theology (vyūha) associated with Vaiṣṇava metaphysics; the darśana functions as the narrative proof-of-result (phala) for disciplined stotra-sādhanā and surrender.