Adhyaya 14
Śrāddha-kalpa: Dāna-phala, Medhya/Amedhya Dravya, and Uparāga (Eclipse) Observances (श्राद्धकल्पः—दानफल-मेध्यामेध्य-उपरागविधिः)
এই অধ্যায়ত বৃহস্পতিৰ উপদেশৰূপে শ্রাদ্ধ-কল্প বৰ্ণিত। প্ৰথমে সৰ্বদান-ফলৰ মহিমা কোৱা হৈছে, তাৰ পাছত শ্রাদ্ধকর্মৰ বিধি—বিশেষকৈ সময়-সংক্রান্ত বিধি—দিয়া হৈছে: সাধাৰণতে ৰাত্ৰিশ্রাদ্ধ বর্জনীয়, কিন্তু ৰাহুদৰ্শন/উপৰাগ (গ্ৰহণ) সময়ত তৎক্ষণাৎ কৰা শ্রাদ্ধ মহাফলদায়ক বুলি কোৱা হৈছে। অগ্নিহোত্ৰ শুদ্ধিকৰ আৰু দীঘলীয়া আয়ু দানকাৰী বুলি প্ৰশংসিত। পিতৃকৰ্মত ধান্য, ডাল, উদ্ভিজ্জ দ্ৰব্যৰ মেধ্য-অমেধ্য বিভাগ—শ্যামাক আৰু আখ প্ৰশস্ত; কিছুমান ধান্য/ডাল গৰ্হ্য বা বর্জনীয়। ইন্দ্ৰ-শচীপতিৰ সোমপান আদি দৃষ্টান্ত আৰু শস্যৰ উৎপত্তি-ফলশ্ৰুতিৰে বিধিসমূহ স্থাপন কৰি, অধ্যায়টো শ্রাদ্ধৰ সিদ্ধান্ত-সহায়িকা ৰূপে দেখা যায়।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे श्राद्धकल्पे पुण्यदेशानुकीर्त्तनं नाम त्रयोदशो ऽध्यायः // १३// बृहस्पतिरुवाच अतः परं प्रवक्ष्यामि सर्वदानफलानि च / श्राद्धकर्मणि मेध्यानि वर्जनीयानि यानि च
এইদৰে শ্ৰীব্ৰহ্মাণ্ড মহাপুৰাণত, বায়ুপ্ৰোক্ত মধ্যভাগৰ তৃতীয় উপোদ্ধাতপাদত, শ্ৰাদ্ধকল্পত ‘পুণ্যদেশানুকীৰ্তন’ নামৰ ত্ৰয়োদশ অধ্যায়। বৃহস্পতিয়ে ক’লে—এতিয়া মই সকলো দানৰ ফল আৰু শ্ৰাদ্ধকৰ্মত যি শুদ্ধ আৰু যি বর্জনীয়, সেয়া বৰ্ণনা কৰিম।
Verse 2
हिमप्रपतने कुर्यादा हरेद्वा हिमं ततः / अग्निहोत्रमुपायुष्यं पवित्रं परमं हितम्
হিমপাতৰ সময়ত (যথাশক্তি) কৰোক, অথবা পিছত সেই হিম আঁতৰাই দিয়ক। অগ্নিহোত্ৰ আয়ু-বর্ধক, পৰম পবিত্ৰ আৰু অতি হিতকাৰী।
Verse 3
नक्तं तु वर्जयेच्छ्राद्धं राहोरन्यत्र दर्शनात् / सर्वस्वेनापि कर्त्तव्यङ्क्षिप्रं वै राहुदर्शने
ৰাহুৰ দৰ্শন ব্যতীত ৰাতিৰ সময়ত শ্ৰাদ্ধ বর্জন কৰা উচিত। কিন্তু ৰাহু দৰ্শন হ’লে সৰ্বস্ব দিয়েও শীঘ্ৰে শ্ৰাদ্ধ কৰা কৰ্তব্য।
Verse 4
उपरागे न कुर्याद्यः पङ्के गौरिव सीदति / कुर्वाणस्तत्तरेत्पापं सती नौरिव सागरे
গ্ৰহণৰ সময়ত যি (শ্ৰাদ্ধ) নকৰে, সি কাদাত ফঁসা গৰুৰ দৰে ডুবি যায়। আৰু যি কৰে, সি সেই পাপ সাগৰত সৎ নাওৰ দৰে পাৰ হয়।
Verse 5
वैश्वदेवं च सौम्यं च खड्गमांसं परं हविः / विषाणवर्जं खड्गस्य मात्सर्यान्नाशयामहे
বৈশ্বদেৱ আৰু সৌম্য কৰ্মত খড়্গ-মাংস পৰম হবি; খড়্গৰ শৃংগবর্জিত অংশেৰে আমি মাত্সৰ্য নাশ কৰোঁ।
Verse 6
त्वाष्ट्रा वै यजमानेन देवेशेन महात्मना / पिबञ्छचीपतिः सोमं पृथिव्यां मध्यगः पुरा
মহাত্মা দেৱেশ যজমান ত্বাষ্ট্ৰৰ যজ্ঞত, শচীপতি ইন্দ্ৰে পুৰাকালে পৃথিৱীৰ মধ্যভাগত অৱস্থিত হৈ সোম পান কৰিছিল।
Verse 7
श्यामाकास्तत्र उत्पन्नाः पित्रर्थमपरजिताः / विप्रुषस्तस्य नासाभ्यामासक्ताभ्यां तथेक्षवः
তাত পিতৃসকলৰ নিমিত্তে অপৰাজিত শ্যামাক জন্মিল; আৰু তাৰ দুটা নাসাৰন্ধ্ৰত লেগি থকা বিন্দুৰ পৰা তদ্ৰূপ ইক্ষু (উখ)ও উৎপন্ন হ’ল।
Verse 8
श्रेष्मलाः शीतलाः स्निग्धा मधुराश्च तथेक्षवः / श्यामाकैरिक्षुभिश्चैव पितॄणां सर्वकामिकम्
ইক্ষু কফবর্ধক, শীতল, স্নিগ্ধ আৰু মধুৰ; শ্যামাক আৰু ইক্ষুৰ দ্বাৰা পিতৃসকলৰ বাবে সৰ্বকামদায়ক শ্ৰাদ্ধ কৰ্ম সিদ্ধ হয়।
Verse 9
कुर्यादाग्रयणं यस्तु स शीघ्रं सिद्धिमाप्नुयात् / श्यामाकास्तु द्विनामानो विहिता यजनेस्मृते
যি আগ্ৰয়ণ কৰ্ম কৰে, সি শীঘ্ৰে সিদ্ধি লাভ কৰে; যজ্ঞস্মৃতিত শ্যামাকক দ্বিনামা বুলি বিধান কৰা হৈছে।
Verse 10
यस्मात्तेदेवसृष्टास्तु तस्मात्ते चाक्षयाः स्मृताः / प्रसातिकाः प्रियङ्गुश्च मुद्गाश्च हरितास्तथा
যিহেতু এইবোৰ দেবসৃষ্ট বুলি কোৱা হৈছে, সেয়েহে এইবোৰ ‘অক্ষয়’ বুলি স্মৰণ কৰা হয়—প্ৰসাতিকা, প্ৰিয়ঙ্গু, মুদ্গ (মুগ) আৰু হৰিত ধান্যো।
Verse 11
एतान्यपि समानानि श्यामाकानां गुणैस्तु तैः / कृष्णमाषास्तिलाश्चैव श्रेष्ठास्तु यवशालयः
এইবোৰো শ্যামাকৰ সেই গুণসমূহৰ সৈতে সমান; কৃষ্ণমাষ আৰু তিলো তেনেই—কিন্তু যৱ (যৱশালয়) শ্ৰেষ্ঠ বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 12
महायवाश्च निष्पावास्तथैव च मधूलिकाः / कृष्णाश्चैवान्नलोहाश्च गर्ह्याः स्युः श्राद्धकर्मणि
মহাযৱ, নিষ্পাৱ আৰু মধূলিকা; লগতে কৃষ্ণা আৰু অন্নলোহ—শ্ৰাদ্ধকৰ্মত এইবোৰ গৰ্হ্য বুলি কোৱা হয়।
Verse 13
राजमाषास्तथान्ये वै वर्जनीयाः प्रयत्नतः / मसूराश्चैव पुण्याश्च कुसुंभं श्रीनिकेतनम्
ৰাজমাষ আৰু আন কিছুমান ধান্য যত্নসহ বর্জনীয়; কিন্তু মসুৰ পুণ্যকাৰী, আৰু কুসুম্ভক শ্ৰীৰ নিকেতন বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 14
वर्षास्वतियवा नित्यं तथा वृषकवासकौ / बिल्वामलकमृद्वीकापनसाम्रातदाडिमाः
বৰ্ষাকালত অতিযৱ নিত্য (উপযোগী), তদুপৰি বৃ্ষক আৰু বাসকো; লগতে বিল্ব, আমলকী, মৃদ্বীকা (কিশমিশ), পনস, আম্ৰ, আত আৰু দাড়িম (ডালিম)ো।
Verse 15
तवशोलंयताक्षौद्रखर्जूराम्रलानि च / खशेरुकोविदार्यश्च तालकन्दं तथा विसम्
তৱশোলংযতা, অক্ষৌদ্ৰ, খৰ্জুৰ আৰু আম; লগতে খশেৰু, কোবিদাৰী, তালকন্দ আৰু বিষ—এই সকলো পবিত্ৰ দ্ৰব্য বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 16
तमालं शतकन्दं च मद्वसूचान्तकान्दिकी / कालेयं कालशाकं च भूरिपूर्णा सुवर्चला
তমাল, শতকন্দ; মদ্বসূচা-অন্তকান্দিকী; কালেয়, কালশাক; আৰু ভুৰিপূৰ্ণা, সুবর্চলা—এই সকলো পুণ্য দ্ৰব্য বুলি স্মৃত।
Verse 17
मांसाक्षं दुविशाकं च बुबुचेता कुरस्तथा / कफालकं कणा द्राक्षा लकुचं चोचमेव च
মাংসাক্ষ, দুবিশাক, বুবুচেতা, কুৰ; লগতে কফালক, কণা, দ্ৰাক্ষা, লকুচ, চোচ—এই দ্ৰব্যসমূহৰ উল্লেখ আছে।
Verse 18
अलाबुं ग्रीवकं वीरं कर्कन्धूमधुसाह्वयम् / वैकङ्कतं नालिकेरशृङ्गज पकरूषकम्
আলাবু, গ্ৰীৱক, বীৰ, কৰ্কন্ধূ (মধুসাহ্বয়); লগতে বৈকঙ্কত, নালিকেৰ, শৃঙ্গজ, পকৰূষক—এইবোৰো নিৰ্দেশিত।
Verse 19
पिप्पली मरिचं चैव पठोलं बृहतीफलम् / सुगन्धमांसपीवन्ति कषायाः सर्व एव च
পিপ্পলী, মৰিচ, পঠোল আৰু বৃহতীফল; সুগন্ধমাংসপীৱন্তি—আৰু সকলো কষায়—এই সকলো কষায়ৰসযুক্ত বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 20
एवमादीनि चान्यानि वराणि मधुराणि च / नागरं चात्र वै देयं दीर्घमूलकमव च
এইদৰে আন আন শ্ৰেষ্ঠ আৰু মধুৰ দ্ৰব্যো দান কৰা উচিত; আৰু ইয়াত শুকান আদা (নাগৰ) আৰু দীৰ্ঘমূলক (দীঘল মূলা) নিশ্চয় নিবেদন কৰিব লাগে।
Verse 21
वंशः करीरः सुरसः सर्जकं भूस्तृणानि च / वर्जनीयानि वक्ष्यामि श्राद्धकर्मणि नित्यशः
বংশ (বাঁহ), কৰীৰ, সুৰসা, সৰ্জক আৰু ভূমিৰ তৃণ—এইবোৰ শ্ৰাদ্ধকর্মত সদায় বর্জনীয়; নিত্য বর্জনীয় দ্ৰব্য মই কওঁ।
Verse 22
लशुनं गृञ्जनं चैव तथा वै पल्वलोदकम् / करंभाद्यानि चान्यानि हीनानि रसगन्धतः
লহসুন, গৃঞ্জন (পিঁয়াজ আদি) আৰু পুখুৰীৰ পানী; লগতে কৰম্ভ আদি অন্য দ্ৰব্য—ৰস আৰু গন্ধত হীন হোৱাৰ বাবে (শ্ৰাদ্ধত) অনুপযুক্ত।
Verse 23
श्राद्धकर्मणि वर्ज्यानि कारणं चात्र वक्ष्यते / पुरा देवासुरे युद्धे निर्जितस्य बलेः सुरैः
শ্ৰাদ্ধকর্মত এইবোৰ বর্জনীয়—ইয়াৰ কাৰণ ইয়াত কোৱা হৈছে: পুৰাকালে দেৱ-অসুৰ যুদ্ধত, সুৰসকলে বলিক পৰাজিত কৰিলে।
Verse 24
शरैस्तु विक्षतादङ्गात्पतिता रक्तबिन्दवः / तत एतानि जातानि लशुनादीनि सर्वशः
শৰে আঘাতপ্ৰাপ্ত দেহৰ পৰা ৰক্তবিন্দু পতিত হৈছিল; সেইবোৰৰ পৰাই সৰ্বত্র লহসুন আদি বস্তু জন্মিল।
Verse 25
तथैव रक्तनिर्यासा लवणान्यौषरणि च / श्रद्धकर्मणि वर्ज्यानि याश्च नार्यो रजस्वलाः
তদ্ৰূপ ৰক্তনির্যাস, লৱণ আৰু ক্ষাৰজাত বস্তু, আৰু ঋতুমতী নাৰীসকল—শ্ৰাদ্ধকৰ্মত বর্জনীয়।
Verse 26
दुर्गन्धं फेनिलं चैव तथा वै पल्वलोदकम् / लभेद्यत्र न गौस्तृप्तिं नक्तं यच्चैव गुह्यते
যি দুৰ্গন্ধযুক্ত, ফেনিল, বা পুখুৰীৰ পানী; য’ত গাই তৃপ্ত নহয়; আৰু যি ৰাতি গোপনে ৰখা হয়—সেয়া গ্ৰহণ নকৰিব।
Verse 27
आविकं मार्गमौष्ट्रं च सर्वमेकशफं च यत् / माहिषं चामरं चैव पयो वर्ज्यं विजानता
ভেড়া, হৰিণ, উট, আৰু একখুৰবিশিষ্ট সকলো জন্তুৰ; লগতে মহিষ আৰু চমৰ (যাক)-ৰ গাখীৰ—জ্ঞানীৰ বাবে বর্জনীয়।
Verse 28
अतः परं प्रवक्ष्यामि वर्ज्यान्देशान्प्रयत्नतः / न द्रष्टव्यं च यैः श्राद्धं शौचाशौचं च कृत्स्नशः
এতিয়া মই যত্নসহকাৰে বর্জনীয় দেশসমূহ ক’ম; য’ত শ্ৰাদ্ধ আৰু শৌচ-অশৌচৰ সম্পূৰ্ণ আচৰণ দেখা নাযায়।
Verse 29
वन्यमूलफलैर्भक्ष्यैः श्राद्धं कुर्यात्तु श्रद्धया / राजनिष्ठामवाप्नोति स्वर्गमक्षयमेव च
বনৰ মূল-ফল আদি ভক্ষ্য বস্তুৰে শ্ৰদ্ধাৰে শ্ৰাদ্ধ কৰিলে, সি ৰাজসম্মান (ৰাজনিষ্ঠা) লাভ কৰে আৰু অক্ষয় স্বৰ্গো পায়।
Verse 30
अनिष्टशब्दां संकीर्णां जन्तुप्याप्तामथाविलाम् / पूतिगन्धां तथा भूमिं वर्जयेच्छ्राद्धकर्मणि
শ্ৰাদ্ধকর্মত অশুভ শব্দে ভৰা, জন্তু-জীৱে ব্যাপ্ত, মলিন আৰু দুৰ্গন্ধযুক্ত ভূমি পৰিত্যাগ কৰা উচিত।
Verse 31
नद्यः सागरपर्यन्ता द्वारं दक्षिणपूर्वतः / त्रिशङ्कोर्वर्जयेद्देशं सर्वं द्वादश योजनम्
য’ত নদীবোৰ সাগৰ পৰ্যন্ত যায় আৰু দুৱাৰ দক্ষিণ-পূৰ্বমুখী, ত্ৰিশঙ্কুৰ সেই দেশ দ্বাদশ যোজন পৰ্যন্ত বর্জনীয়।
Verse 32
उत्तरेण महानद्या दक्षिणेन च वैकटम् / देशास्त्रिशङ्कवो नाम वर्ज्या वै श्राद्धकर्मणि
মহানদীৰ উত্তৰে আৰু বৈকটৰ দক্ষিণে থকা ‘ত্ৰিশঙ্কৱ’ নামৰ দেশসমূহ শ্ৰাদ্ধকর্মত নিশ্চয় বর্জনীয়।
Verse 33
कारस्कराः कलिङ्गश्च सिधोरुत्तरमेव च / प्रनष्टाश्रमधर्माश्च वर्ज्या देशाः प्रयत्नतः
কাৰস্কৰ, কলিঙ্গ আৰু সিন্ধুৰ উত্তৰৰ দেশসমূহ, লগতে য’ত আশ্ৰমধৰ্ম লুপ্ত—এনে দেশসমূহ যত্নেৰে বর্জনীয়।
Verse 34
नग्नादयो न पश्येयुः श्राद्धकर्म व्यवस्थितम् / गच्छन्त्येतैस्तु दृष्टानि न पितॄंश्च पितामहांन
নগ্ন আদি অশোভন লোক যেন সুসংস্থিত শ্ৰাদ্ধকর্ম নেদেখে; কিয়নো তেওঁলোকৰ দৃষ্টিত পৰিলে সেয়া পিতৃ আৰু পিতামহলৈ নপৰে।
Verse 35
शंयुरुवाच नग्नादीन्भगवन्सम्यगाचक्ष्व परिपृच्छतः / बृहस्पतिरुवाच सर्वेषामेव भूतानां त्रयीसंवरणं स्मृतम्
শংয়ু ক’লে—হে ভগৱান, নগ্নাদি বিষয়ে সম্যক কওক; মই সুধিছোঁ। বৃহস্পতি ক’লে—সকলো ভূতৰ বাবে বেদ-ত্রয়েই আৱৰণ (ৰক্ষা) বুলি স্মৃত।
Verse 36
तां ये त्यजन्ति संमोहात्ते वै नग्नादयो जनाः / प्रलीयते वृषो यस्मिन्निरालंबश्च यो बृषे
যিসকলে মোহবশত সেই (বেদ-ত্রয়ী) ত্যাগ কৰে, সিহঁতেই নগ্নাদি লোক। য’ত ধৰ্ম (বৃষ) লয় পায় আৰু যি ধৰ্মৰ বাবে নিৰালম্ব হয়।
Verse 37
वृषं यस्तु परित्यज्य मोक्षमन्यत्र मार्गति / वृषो वेदाश्रमस्तस्मिन्यो वै सम्यङ्न पश्यति
যি ধৰ্ম (বৃষ) ত্যাগ কৰি অন্যত্ৰ মোক্ষ বিচাৰে—ধৰ্মেই বেদ আৰু আশ্ৰমধৰ্ম; তাত যি সম্যক দৃষ্টিৰে নেদেখে, সি ভ্ৰমিত হয়।
Verse 38
ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यो वृषलः स न संशयः / पुरा देवासुरे युद्धे निर्जितैरसुरैस्तथा
সি ব্ৰাহ্মণ হওক, ক্ষত্ৰিয় হওক, বৈশ্য হওক—সি নিশ্চিতভাৱে বৃষল; ইয়াত সন্দেহ নাই। পুৰণি কালত দেৱ-অসুৰ যুদ্ধত পৰাজিত অসুৰসকলেও তেনেকৈয়ে কৰিছিল।
Verse 39
पाशण्डा वै कृतास्तात तेषां सृष्टिः प्रजायते / वृद्धश्रावकिनिर्ग्रन्थाः शाक्या जीवककार्पटाः
হে তাত, পাষণ্ড (বেদবিৰোধী মত) সৃষ্টি কৰা হৈছিল, আৰু সিহঁতৰ পৰাই সিহঁতৰ সৃষ্টিধাৰা জন্ম ল’লে—বৃদ্ধ-শ্ৰাৱক, নিৰ্গ্ৰন্থ, শাক্য, জীৱক, কাৰ্পট আদি।
Verse 40
ये धर्मं नानुवर्त्तन्ते ते वै नग्नादयो जनाः / वृथा जटी वृथा मुण्डी वृथा नग्नश्च यो द्विजः
যিসকলে ধৰ্ম অনুসৰণ নকৰে, তেওঁলোকক নগ্ন (ধৰ্মভ্ৰষ্ট) বুলি কোৱা হয়। ধৰ্মবিহীন দ্বিজই জটা ধাৰণ কৰা, মুণ্ডন কৰা বা নগ্ন হৈ থকাটো বৃথা।
Verse 41
वृथा व्रती वृथा जापी ते वै नग्नादयो जनाः / कुलधर्मातिगाः शश्वद्वृथा वृत्तिकलत्रकाः
যিসকলৰ ব্ৰত আৰু জপ বৃথা, তেওঁলোকেই সেই নগ্ন লোক। যিসকলে কুলধৰ্ম উলংঘা কৰে, তেওঁলোকৰ জীৱিকা আৰু পত্নী (সংসাৰ) চিৰকাল বৃথা।
Verse 42
कृतकर्मदिशस्त्वेते कुपथाः परिकीर्त्तिताः / एतैर्हि दत्तं दृष्टं वै श्राद्धं गच्छति दानवान्
নিজৰ কৰ্ম প্ৰদৰ্শন কৰা এইসকলক কুপথগামী বুলি কোৱা হয়। এওঁলোকে দিয়া বা দেখা শ্ৰাদ্ধ দানৱসকলৰ ওচৰলৈ যায়।
Verse 43
ब्रह्मघ्नश्च कृतघ्नश्च नास्तिको गुरुतल्पगः / दस्युश्चैव नृशंसश्च दर्णने तान्विसर्जयेत्
ব্ৰহ্মহত্যাকাৰী, কৃতঘ্ন, নাস্তিক, গুৰুপত্নীগামী, দস্যু আৰু নৃশংস লোক—এওঁলোকৰ দৰ্শন ত্যাগ কৰা উচিত।
Verse 44
पतिताः क्रूरकर्माणः सर्वांस्तान्परिवर्जयेत् / देवतानामृषीणां च विवादे प्रवदन्ति ये
যিসকল পতিত আৰু ক্ৰূৰকৰ্মা, তেওঁলোকক বৰ্জন কৰা উচিত। যিসকলে দেৱতা আৰু ঋষিৰ বিষয়ে বিবাদ কৰে, তেওঁলোককো ত্যাগ কৰা বিধেয়।
Verse 45
देवांश्च ब्राह्मणांश्चैव आम्नायं यस्तु निन्दति / असुरान्यातुधानांश्च दृष्टमेभिर्व्रजत्युत
যি দেৱতা, ব্ৰাহ্মণ আৰু বেদীয় আম্নায়ক নিন্দা কৰে, সি অসুৰ আৰু যাতুধানসকলৰ লোকলৈ গমন কৰে।
Verse 46
ब्राह्मं कृतयुगं प्रोक्तं त्रेता तु क्षत्र्रियं युगम् / वैश्यं द्वापरमित्याहुः शूद्रं कलियुगं स्मृतम्
কৃতযুগক ব্ৰাহ্মণ-প্ৰধান বুলি কোৱা হৈছে, ত্ৰেতা ক্ষত্ৰিয়-প্ৰধান যুগ। দ্বাপৰক বৈশ্য-প্ৰধান বুলি কয়, আৰু কলিযুগ শূদ্ৰ-প্ৰধান বুলি স্মৃত।
Verse 47
कृते ऽपूज्यन्त पितरस्त्रेतायां तु सुरास्तथा / युद्धानि द्वापरे नित्यं पाखण्डाश्च कलौ युगे
কৃতযুগত পিতৃসকল পূজিত হয়, ত্ৰেতাত দেৱসকলো তেনেদৰে। দ্বাপৰত নিত্য যুদ্ধ, আৰু কলিযুগত পাখণ্ড বাঢ়ে।
Verse 48
अपमानापविद्धश्च कुक्कुटो ग्रामसूकरः / श्वा चैव हन्ति श्राद्धानि दर्शनादेव सर्वशः
অপমান কৰি তাড়ি দিয়া কুকুৰা, গাঁৱৰ গাহৰি আৰু কুকুৰ—ইহঁতক দেখা মাত্ৰেই সৰ্বতোভাবে শ্রাদ্ধ নষ্ট হয়।
Verse 49
श्वसूकरोप संसृष्टं दीर्घरोगिभिरेव च / पतितैर्मलिनैश्चैव न द्रष्टव्यं कथञ्चन
কুকুৰ-গাহৰিৰ সংস্পৰ্শত থকা, দীঘলীয়া ৰোগী, পতিত আৰু মলিন লোকক কেতিয়াও দেখা উচিত নহয়।
Verse 50
अन्नं पश्येयुरेते यत्तन्नार्हं हव्यकव्ययोः / उत्स्रष्टव्याः प्रधा नार्थैः संस्कारस्त्वापदो भवेत्
ইহঁতে যি অন্ন দেখে, সেয়া হব্য‑কব্য (দেৱ‑পিতৃ) কৰ্মৰ যোগ্য নহয়। তেনে বস্তু ত্যাগ কৰা উচিত; আপদতেহে শুদ্ধি‑সংস্কাৰ কৰিব পাৰি।
Verse 51
हविषां संहतानां च पूर्वमेव विवर्जयेत् / सृष्टं युक्ताभिरद्भिश्च प्रोक्षणं च विधीयते
একেলগে জড়ো হোৱা হৱিষ্য পদাৰ্থ আগতেই বর্জন কৰা উচিত। উপযুক্ত পানীৰে প্ৰস্তুত বস্তুত বিধিমতে প্ৰোক্ষণ (পানী ছিটোৱা) কৰা হয়।
Verse 52
सिद्धार्थकैः कृष्णतिलैः कार्यं वाप्यपवारणम् / गुरुसूर्याग्निवास्राणां दर्शनं वापि यत्नतः
সিদ্ধাৰ্থ (সৰিষা) আৰু কৃষ্ণ তিলৰে অপৱাৰণ (দোষনিবাৰণ) কৰা উচিত; নতুবা যত্নেৰে গুৰু, সূৰ্য, অগ্নি আৰু পবিত্ৰ বস্ত্ৰৰ দৰ্শন কৰা উচিত।
Verse 53
आसनारूढमन्नाद्यं पादोपहतमेव च / अमेध्यैर्जङ्गमैर्दृष्टं शुष्कं पर्युषितं च यत्
আসনৰ ওপৰত উঠা অন্নাদি, বা পায়ে লাগি অপবিত্ৰ হোৱা; অমেধ্য চলমান জীৱে দেখা/স্পৰ্শ কৰা; শুকান বা পুৰণি (বাসি) — এইবোৰ ত্যাজ্য।
Verse 54
अस्विन्नं परिदग्धं च तथैवाग्नावलेहितम् / शर्कराकीटपाषाणैः केशैर्यच्चाप्यु पाहृतम्
যি অন্ন সিজা নহয়, বা পুৰি গৈছে, বা অগ্নিয়ে চাটি দিয়া দৰে ঝলসিছে; আৰু য’ত কংকৰ, পোকা, পাথৰ বা চুলি মিহলি হৈছে—সেয়াও ত্যাজ্য।
Verse 55
पिण्याकं मथितं चैव तथा तिलयवादिषु / सिद्धीकृताश्च ये भक्ष्याः प्रत्यक्षलवणीकृताः
পিণ্যাক, মথিত দ্ৰব্য আৰু তিল‑যৱ আদি পৰা প্ৰস্তুত, আৰু যি ভক্ষ্য প্ৰত্যক্ষভাৱে লৱণ মিহলাই সিদ্ধ কৰা—সেইবোৰ শ্রাদ্ধত বর্জনীয়।
Verse 56
दृष्ट्वा चैव तथा दोषोपात्तश्वोपहतं तथा / वाससा चावधूतानि वर्ज्यानि श्राद्धकर्मणि
দোষযুক্ত বা কুকুৰে স্পৰ্শ কৰি/ক্ষতি কৰা বস্তু দেখা গেলে, আৰু বস্ত্ৰেৰে ঝাৰি পেলোৱা বস্তু—শ্রাদ্ধকর্মত বর্জনীয়।
Verse 57
संति वेदविरोधेन केचिद्विज्ञाभिमानिनः / अयज्ञय तयो नाम ते ध्वंसंति यथा रजः
বেদবিৰোধ কৰি কিছুমানে নিজকে মহাজ্ঞানী বুলি অভিমান কৰে; তেওঁলোক ‘অযজ্ঞয়’ নামে পৰিচিত—ধূলিৰ দৰে তেওঁলোক ধ্বংস হয়।
Verse 58
दधिशाकं तथा भक्ष्यं तथा चौषधिवर्जितम् / वार्त्ताकं वर्जयेच्छ्राद्धे सर्वानभिषवानपि / सैन्धवं लवणं चैव तथा मानससंभवम्
দধি‑শাক আৰু ভক্ষ্য, আৰু ঔষধিবর্জিত পদাৰ্থ; শ্রাদ্ধত বাৰ্ত্তাক (বেঙেনা) আৰু সকলো অভিষৱ (মদ্য/কিণ্বিত) বর্জনীয়। সৈন্ধৱ লৱণ আৰু মানস‑সম্ভৱ লৱণো (বর্জ্য)।
Verse 59
पवित्रे परमे ह्येते प्रत्यक्षमपि वर्तिते / अग्नौ प्रक्षिप्य गृङ्णीयाद्धस्तौ प्रक्षिप्य यत्नतः
এই দুয়োটা পৰম পবিত্ৰ; প্ৰত্যক্ষভাৱেও শুদ্ধ বুলি মানা হৈছে। অগ্নিত নিক্ষেপ কৰি তাৰ পিছত গ্ৰহণ কৰিব, আৰু যত্নেৰে হাতে লৈ (ব্যৱহাৰ) কৰিব।
Verse 60
गमयेन्मस्तकं चैव ब्रह्मतीर्थं हि तत्स्मृतम् / द्रव्याणां प्रोक्षणं कार्यं तथैवावपनं पुनः
মস্তক তাত স্পৰ্শ কৰাব—সেয়াই ‘ব্ৰহ্মতীৰ্থ’ বুলি স্মৃত। দ্ৰব্যসমূহত জল প্ৰোক্ষণ কৰিব লাগে, আৰু তদ্ৰূপ পুনৰ অৱপন/লেপন কৰিব লাগে।
Verse 61
निधाय चाद्भिः सिंचेत्त त्तथा चासु निवेशनम् / अश्ममूलफलेक्षूणां रज्जूनां चर्मणामपि
বস্তুবোৰ থৈ জলৰে সিঞ্চন কৰিব লাগে, আৰু পাছত যথাস্থানত স্থাপন কৰিব লাগে—শিল, মূল, ফল, ইক্ষু (উখ), ৰজ্জু আৰু চর্মবস্তুবোৰো।
Verse 62
वैदलानां च सर्वेषां पूर्ववच्छौचमिष्यते / तथा दन्तास्थि दारुणां शृङ्गाणां चावलेखनम्
সকলো বৈদল (বাঁহ/বেত আদি) বস্তুৰ শৌচ পূৰ্ববৎ বুলি কোৱা হৈছে। তদ্ৰূপ দাঁত, অস্থি, কাঠ আৰু শৃংগো খুৰচি/ঘঁহি শুদ্ধি (অৱলেখন) কৰিব লাগে।
Verse 63
सर्वेषां मृन्मयानां च पुनर्दाहो विधीयते / मणिमुक्ताप्रवालानां जलजानां च सर्वशः
সকলো মৃন্ময় বস্তুৰ বাবে পুনৰ্দাহ (পুনৰ জ্বলাই/পকাই লোৱা) বিধেয়। লগতে মণি, মুক্তা, প্ৰৱাল আৰু সকলো জলজাত বস্তুৰ ক্ষেত্ৰতো (শুদ্ধি-বিধান) আছে।
Verse 64
सिद्धार्थकानां कल्केन तिलकल्केन वा पुनः / स्याच्छौचं सर्वबालानामाविकानां च सर्वशः
সিদ্ধার্থ (সৰিষা) কল্কেৰে বা তিল-কল্কেৰে শৌচ হয়। ইয়াৰ দ্বাৰা সকলো কেশ/ৰোমযুক্ত বস্তু আৰু উল (আৱিক) বস্তুসমূহো সম্পূৰ্ণৰূপে শুদ্ধ হয়।
Verse 65
द्विपदां चैव सर्वेषां मृद्भिरद्भिर्विधीयते / आद्यन्तयोस्तु शौचानामद्भिः प्रक्षालनं विधिः
সকলো দ্বিপদ প্ৰাণীৰ শৌচ মাটি আৰু পানীৰে বিধেয়; আৰু শৌচৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত পানীৰে প্ৰক্ষালনেই বিধি।
Verse 66
तथा कार्पासिकानां च भस्मना समुदाहृतम् / फलपुष्पपलाशानां प्लावनं चाद्भिरिष्यते
তদ্ৰূপ কপাহৰ বস্ত্ৰৰ শুদ্ধি ভস্মেৰে বুলি কোৱা হৈছে; আৰু ফল, পুষ্প আৰু পাতৰ শুদ্ধি পানীৰে ধুই (প্লাৱন) কৰাই গ্ৰহণীয়।
Verse 67
प्रोक्षणं ह्युपलेपश्च भूमेश्चैवावलेखनम् / निषेको गोक्रमो दाहः खननं शुद्धिरिष्यते
প্ৰোক্ষণ (ছিটোৱা), উপলেপ, ভূমি খুঁচি পৰিষ্কাৰ কৰা, নিষেক (পানী ঢালা), গোক্ৰম (গাইৰ পদচাৰণা), দাহ আৰু খনন—এইবোৰক শুদ্ধি বুলি মানা হয়।
Verse 68
निष्क्रमो ऽध्वगतो ग्रामाद्वायुपूता वसुंधरा / पुंसां चतुष्पदां चव मृद्भिः शौचं विधीयते
গাঁওৰ পৰা ওলাই পথত বায়ুৰে পবিত্ৰ হোৱা বসুন্ধৰা (মাটি) পোৱা যায়; মানুহ আৰু চতুষ্পদ প্ৰাণীৰ শৌচ মাটিৰে বিধেয়।
Verse 69
एवमेव समुद्दिष्टः शौचानां विधिरुत्तमः / अनिर्दिष्टमतो यद्यत्तन्मे निगदतः शृणु
এইদৰে শৌচৰ উত্তম বিধি কোৱা হ’ল; এতিয়া যি অনিৰ্দিষ্ট ৰৈ গৈছে, সেয়া মই কওঁ—শুনা।
Verse 70
प्रातर्गृहाद्दक्षिणपश्चिमेन गत्वा चेषुक्षेपमात्रं पदं वै / कुर्यात्पुरीषं हि शिरो ऽवगुण्ठ्य न वै स्पृशेज्जातु शिरः करेण
প্ৰাতে গৃহৰ পৰা দক্ষিণ‑পশ্চিম দিশলৈ গৈ, তীৰ নিক্ষেপৰ সমান দূৰত্ব আগবাঢ়িব। শিৰ ঢাকি মলত্যাগ কৰিব, আৰু কেতিয়াও হাতেৰে শিৰ স্পৰ্শ নকৰিব।
Verse 71
शुक्लैस्तृणैर्वा कार्ष्ठैर्वा पर्णैर्वेणुदलैन च / सुसंवृत्ते प्रदेशे च णन्तर्धाय वसुंधराम्
শুক্ল তৃণ, কাঠ, পাতা বা বাঁহৰ টুকুৰাৰে, ভালদৰে আবৃত ঠাইত, মাটিক ঢাকি (মল) গোপন কৰিব।
Verse 72
उद्धृत्योदकमादाय मृत्तिकां चैव वाग्यतः / दिवा उदङ्मुखः कुर्याद्रात्रौ वै दक्षिणामुखः
জল উঠাই লৈ আৰু মাটি লৈ, বাক্ সংযম ৰাখিব। দিনে উত্তৰমুখে কৰিব, আৰু ৰাতি দক্ষিণমুখে।
Verse 73
दक्षिणेन तु हस्तेन गृहीत्वाथ कमण्डलुम् / शौचं वामेन हस्तेन गुदे तिस्रस्तु मृत्तिकाः
সোঁহাতত কমণ্ডলু ধৰি, বাঁওহাতে শৌচ কৰিব; গুদত তিনিবাৰ মাটি প্ৰয়োগ কৰিব।
Verse 74
दश चापि शनैर्दद्याद्वामहस्ते क्रमेण तु / उभाभ्यां वा पुनर्दद्याद्द्वाभ्यां सप्त तु मृत्तिकाः
বাঁওহাতত ক্ৰমে ধীৰে ধীৰে দহবাৰ মাটি প্ৰয়োগ কৰিব। অথবা দুয়ো হাতে পুনৰ কৰিব—দুয়ো হাতে সাতবাৰ মাটি প্ৰয়োগ কৰিব।
Verse 75
मृदा प्रक्षाल्य पादौ तु आचम्य च यथाविधि / आपस्त्वाद्यास्त्रयश्चैव सुर्याग्न्यनिलदेवताः
মাটিৰে পাৱ ধুই আৰু বিধিমতে আচমন কৰি ‘আপস্ত্বা’ আদি তিনিটা মন্ত্ৰ জপ কৰিব—সূৰ্য, অগ্নি আৰু বায়ু দেৱতাৰ স্মৰণে।
Verse 76
कुर्यात्संनिहितो नित्यमच्छिद्रे द्वे कमण्डलू / ःंसवार्यवनैरेव यथावत्पादधावनम्
নিত্যে ওচৰত থাকি, ছিদ্ৰবিহীন দুটা কমণ্ডলু ৰাখিব; আৰু ‘হংসৱাৰ্যৱন’ আদি জলৰে বিধিমতে পাৱ ধুব।
Verse 77
आचमनं द्वितीयं च देवकार्ये ततो ऽपरम् / उपवासस्त्रिरात्रं तु दुष्टमुक्ते ह्युदात्दृतः
দেৱকাৰ্যত দ্বিতীয় আচমন আৰু তাৰ পাছতো (আচমন) কৰিব; দুষ্ট বাক্য ক’লে তিনিৰাতি উপবাসক উত্তম প্ৰায়শ্চিত্ত বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 78
विप्रकृष्टेषु कृच्छ्रं च प्राय श्चित्तमुदाहृतम् / स्पृष्ट्वा श्वानं श्वपाकं च तप्तकृच्छ्रं समाचरेत्
দূৰস্থ (অশৌচ আদি) অৱস্থাত ‘কৃচ্ছ্ৰ’ প্ৰায়শ্চিত্ত কোৱা হৈছে; কুকুৰ আৰু শ্বপাক (চণ্ডাল) স্পৰ্শ কৰিলে ‘তপ্তকৃচ্ছ্ৰ’ পালন কৰিব।
Verse 79
मानुषास्थीनि संस्पृश्य उपोष्यं शुचिकारणात् / त्रिरात्रमुक्तं सस्नेहान्येकरात्रमतो ऽन्यथा
মানুহৰ অস্থি স্পৰ্শ কৰিলে শুচিতাৰ বাবে উপবাস কৰিব লাগে; স্নেহ (তেল/চিকচিক) থাকিলে তিনিৰাতি, নথাকিলে একৰাতি বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 80
कारस्कराः कलिङ्गाश्च तथान्ध्रशबरादयः / पीत्वा चापोभूतिलपा गत्वा चापि युगं धरम्
কাৰস্কৰ, কলিঙ্গ আৰু অন্ধ্ৰ-শবৰ আদি লোকসকলে জলৰূপ ঔষধ পান কৰি যুগধৰ্ম ধৰি আগবাঢ়িল।
Verse 81
सिंधोरुत्तरपर्यन्तं तथोदीच्यन्तरं नरः / पापदेशाश्च ये केचित्पापैरध्युषिता जनैः
সিন্ধুৰ উত্তৰ সীমালৈকে আৰু উত্তৰ দিশৰ অন্তৰ্ভাগত পাপী জনেৰে অধিষ্ঠিত যি যি পাপদেশ আছে—সেইবোৰৰ কথাই কোৱা হৈছে।
Verse 82
शिष्टैस्तु वर्जिता ये वै ब्राह्मणैल्वेदपारगैः / गच्छतां रागसंमोहात्तेषां पापं न गच्छति
বেদপাৰগ ব্ৰাহ্মণ আৰু শিষ্টজনে যি দেশ বর্জন কৰে, ৰাগ-মোহে তাত যোৱা লোকৰ পাপ তেওঁলোকক নাছাড়ে; তেওঁলোক পাপবন্ধনত পৰে।
Verse 83
गत्वा देशानपुण्यांस्तु कृत्स्नं पापं समश्नुते / आरुह्य भृगुतुङ्गं तु गत्वा पुण्यां सरस्वतीम्
অপুণ্য দেশলৈ গ’লে মানুহে সমগ্ৰ পাপ ভোগ কৰে; কিন্তু ভৃগুতুঙ্গ আৰোহণ কৰি পুণ্যময়ী সৰস্বতীৰ ওচৰলৈ গ’লে পবিত্ৰতা লাভ হয়।
Verse 84
आपगां च नदीं रम्यां गङ्गां देवीं महानदीम् / हिमवत्प्रभवा नद्यो याश्चान्या ऋषिपूचिताः
সেই ৰমণীয় আপগা নদী—দেৱী গঙ্গা, মহানদী—আৰু হিমৱতৰ পৰা উৎপন্ন নদীসমূহ, লগতে ঋষিসকলে পূজিত অন্য নদীসমূহ।
Verse 85
सरस्तीर्थानि सर्वाणि नदीः प्रस्रवणानि च / गत्वैतान्मुच्यते पापैः स्वर्गे चात्यन्तमश्नुते
যি সকলো সৰোবৰ-তীৰ্থ, নদী আৰু প্ৰস্ৰৱণলৈ গৈ স্নান-দৰ্শন কৰে, সি পাপমুক্ত হৈ স্বৰ্গত পৰম সুখ লাভ কৰে।
Verse 86
दशरात्रमशौचं तु प्रोक्तं मृतकमूतके / ब्रह्मणस्य द्वादशाहं क्षत्रियस्य विधीयते
মৃত্যু বা জন্মজনিত (মৃতক-মূতক) অশৌচ দহ ৰাতি বুলি কোৱা হৈছে; ব্ৰাহ্মণৰ বাবে দ্বাদশ দিন, ক্ষত্ৰিয়ৰ বাবেও বিধি অনুসাৰে নিৰ্ধাৰিত।
Verse 87
अर्द्धमासं तु वैश्यस्य मासं शूद्रस्य चैव ह / उदक्या सर्ववर्णानां चतूरात्रेण शुध्यति
বৈশ্যৰ অশৌচ অর্ধমাস, শূদ্ৰৰ এক মাস; ঋতুমতী (উদক্যা) কাৰণে সকলো বৰ্ণ চাৰি ৰাতিত শুদ্ধ হয়।
Verse 88
उदक्यां सूतिकां चैव श्वानमन्तावसायिनम् / नग्नादीन्मृतहारांश्च स्पृष्ट्वा शौचं विधीयते
ঋতুমতী, সূতিকা, কুকুৰ, চাণ্ডালাদি, নগ্ন ব্যক্তি আৰু শৱবাহকক স্পৰ্শ কৰিলে শৌচ (শুদ্ধি) বিধেয়।
Verse 89
स्नात्वा सचैलो मृद्भिस्तु शुद्धो द्वादशभिर्द्विजः / एतदेव भवेच्छौचं मैथुने वमने तथा
বস্ত্ৰসহ স্নান কৰি বাৰবাৰ মাটি (মৃৎ)ৰে শুদ্ধি কৰিলে দ্বিজ শুদ্ধ হয়; মৈথুন আৰু বমনৰ পাছতো এই শৌচেই বিধেয়।
Verse 90
मृदा प्रक्षाल्यहस्तौ तु कुर्याच्छौचं च मानवः / प्रक्षाल्य चाद्भिः स्नात्वा तु हस्तौ चैव पुनर्मृदा
মানৱে মাটিৰে হাত ধুই শৌচ কৰিব লাগে। তাৰ পিছত পানীৰে স্নান কৰি হাত ধুই পুনৰ মাটিৰে শুদ্ধি কৰিব।
Verse 91
त्रिः कृत्वा द्वादशान्तानि यथा लेपस्तथा भवेत् / एवं शौचविधिर्दृष्टः सर्वकृत्येषु नित्यदा
তিনিবাৰ কৰি দ্বাদশ স্থানলৈকে লেপৰ দৰে হোৱাকৈ কৰিব লাগে। এইদৰে শৌচবিধি সকলো কৰ্মত নিত্য দেখা যায়।
Verse 92
परिदद्यान्मृदस्तिस्रस्तिस्रः पादावसेचने / अरण्ये शौचमेतत्तु ग्राम्यं वक्ष्याम्यतः परम्
ভৰি ধোৱাত তিনিবাৰকৈ মাটি ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে। এইটো অৰণ্যৰ শৌচবিধি; এতিয়া তাৰ পিছত গ্ৰাম্য বিধি ক’ম।
Verse 93
मृदः पञ्चदशामेध्या हस्तादीनां विशेषतः / अतिरिक्तमृदं दद्यान्मृदन्ते त्वद्भिरेव च
বিশেষকৈ হাত আদি বাবে পন্ধৰবাৰ মাটি শুদ্ধিকাৰক। অধিক মাটি ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে, আৰু শেষত কেৱল পানীৰে ধুব।
Verse 94
अद्भिरव्यक्तके शौचमेतच्चैतेषु कृत्स्नशः / कण्ठं शिरो वा आवृत्य रथ्यापणगतो ऽपि वा
এই সকলোত অশুদ্ধি স্পষ্ট নহ’লে পানীৰে সম্পূৰ্ণ শৌচ হয়। ডিঙি বা মূৰ ঢাকি ৰাস্তাত বা বজাৰত গ’লেও তেনেদৰে।
Verse 95
अकृत्वा पादयोः शौचमाचान्तो ऽप्यशुचिर्भवेत् / पक्षाल्य पात्रं निक्षिप्य आचम्याभ्युक्षणं ततः
পদযোৰ শৌচ নকৰাকৈ আচমন কৰিলেও মানুহ অশুচি হয়। পাত্ৰ ধুই থৈ, তাৰ পিছত আচমন কৰি তাত জল ছিটাই শুদ্ধি কৰিব।
Verse 96
द्रव्यस्यान्यस्य तु तथा कुर्यादभ्युक्षणं ततः / पुष्पादीनां तृणानां च प्रोक्षणं हविषां तथा
অন্য দ্ৰব্যৰো তেনেদৰে অভ্যুক্ষণ কৰিব। পুষ্পাদি, তৃণ আৰু হৱিষৰো তদ্ৰূপ প্ৰোক্ষণ কৰি শুদ্ধ কৰিব।
Verse 97
परात्दृतानां द्रव्याणां निधायाभ्युक्षणं तथा / नाप्रोक्षितं स्पृशेत्किञ्चिच्छ्रद्धे दैवे ऽथ वा पुनः
দূৰৰ পৰা অনা দ্ৰব্য থৈ তেনেদৰে অভ্যুক্ষণ কৰিব। শ্ৰাদ্ধত বা দেৱকাৰ্যত কোনো অপ্রোক্ষিত বস্তু স্পৰ্শ নকৰিব।
Verse 98
उत्तरोणाहरेद्द्रव्यं दक्षिणेन विसर्जयेत् / संवृते यजमानस्तु सर्वश्राद्धे समाहरेत्
বাওঁ (উত্তৰ) হাতে দ্ৰব্য আনিব আৰু সোঁ (দক্ষিণ) হাতে ত্যাগ/অৰ্পণ কৰিব। যজমান সংযত আৰু আৱৃত হৈ সকলো শ্ৰাদ্ধত সামগ্ৰী সমাহাৰ কৰিব।
Verse 99
उच्छिष्टे स्याद्विपर्यासोदैवे पित्र्येतथैव च / दक्षिणेन तु हस्तेन दक्षिणां वेदिमालभेत्
উচ্ছিষ্ট অৱস্থাত (হাতৰ ক্ৰমত) বিপৰ্যাস হয়; দেৱকাৰ্য আৰু পিতৃকাৰ্যতো তেনেদৰে। সোঁ হাতে দক্ষিণা বেদীত স্থাপন/স্পৰ্শ কৰিব।
Verse 100
कराभ्यामेव देवानां पितॄणां विकरं तथा / क्षरणं स्वप्नयोश्चैव तथा मूत्रपुरीषयो
দেৱতা আৰু পিতৃসকলৰ সন্দৰ্ভত হাতেৰে হোৱা বিকাৰ, স্বপ্নত ক্ষৰণ, আৰু মূত্ৰ-মল বিষয়ে শৌচ-বিধান কোৱা হৈছে।
Verse 101
निष्ठीविते तथाभ्यङ्गे भुत्क्वा विपरिधाय च / उच्छिष्टानां च संस्पर्शे तथा पादावसेचने
থুতু পেলোৱা, তেল-মৰ্দন, আহাৰ কৰি বস্ত্ৰ সলনি কৰা, উচ্ছিষ্ট স্পৰ্শ, আৰু পা ধোৱা—এই সকলোতে শুদ্ধিৰ বিধান আছে।
Verse 102
उच्छिष्टस्य च संभाषादशित्वा प्रयतस्य वा / संदेहेषु च सर्वेषु शिखां मुक्त्वा तथैव च
উচ্ছিষ্ট অৱস্থাত থকা লোকৰ সৈতে কথা পতা, বা নিয়মশুদ্ধ ব্যক্তিয়ে আহাৰ সম্পন্ন কৰাৰ পাছত, আৰু সকলো ধৰণৰ সন্দেহত—শিখা মুকলি কৰিলেও—শুদ্ধি কৰা উচিত।
Verse 103
विना यज्ञोपवीतेन मोघं तत्समुपस्पृशेत् / उष्ट्रस्यावेश्च संस्पर्शे दर्शने ऽवाच्यवाचिनाम्
যজ্ঞোপৱীত নথকা অৱস্থাত কৰা আচমন নিষ্ফল; উট আৰু ভেড়াৰ স্পৰ্শত, আৰু অশোভন বাক্য কোৱা লোকৰ দৰ্শনতও শুদ্ধিৰ বিধান আছে।
Verse 104
जिह्वया चैव संस्वृश्य देतासक्तं तथैव च / सशब्दमेगुलीभिर्वा पतितं वा विलोकयन्
জিভাৰে স্পৰ্শ কৰা, বীৰ্যত আসক্ত হোৱা, আঙুলিৰে শব্দ কৰি অশোভন আচৰণ কৰা, বা পতিতক চাই থকা—এই সকলো ক্ষেত্ৰতো শুদ্ধিৰ বিধান আছে।
Verse 105
स्थितो यश्चाचमेन्मोहदाचान्तो ऽप्यशुचिर्भवेत् / उपविश्य शुचौ देशे प्रयतः प्रागुदङ्मुखः
যি ব্যক্তি থিয় হৈ মোহবশত আচমন কৰে, সি আচমন কৰিলেও অশুচি হয়। শুচি ঠাইত বহি, সংযত হৈ পূব বা উত্তৰমুখী হওক।
Verse 106
पादौ प्रक्षाल्य हस्तौ च अन्तर्जानु त्वपः स्पृशेत् / प्रसन्नस्त्रिः पिबेद्वारि प्रयतः सुसमाहितः
ভৰি আৰু হাত ধুই, দুটা হাঁটুৰ মাজত পানী স্পৰ্শ কৰক। প্ৰসন্নচিত্ত, সংযত আৰু সুসমাহিত হৈ তিনিবাৰ পানী পান কৰক।
Verse 107
द्विरेव मार्जनं कुर्यात्सकृदभ्युक्षणं ततः / खानि मूर्द्धानमात्मानं हस्तौ पादौ तथैव च
দুবাৰ মাৰ্জন (শুদ্ধি-পরিষ্কাৰ) কৰক, তাৰ পিছত এবাৰ অভ্যুক্ষণ কৰক। ইন্দ্ৰিয়দ্বাৰ, মূৰ, নিজৰ দেহ, আৰু হাত-পাো শুদ্ধ কৰক।
Verse 108
अभ्युक्षयेत्ततस्तस्य यद्यन्मीमांसित भवेत् / एवमाचमतस्तस्य वेदा यज्ञास्तपांसि च
তাৰ পিছত তাৰ যি কিবা শাস্ত্ৰবিচাৰ্য (মীমাংসিত) থাকে, তাক অভ্যুক্ষণেৰে শুদ্ধ কৰক। এইদৰে আচমন কৰোঁতাজনৰ বাবে বেদ, যজ্ঞ আৰু তপস্যাও ফলপ্ৰদ হয়।
Verse 109
दानानि व्रतचर्याश्च भवन्ति सफलानि वै / क्रियां यः कुरुते मोहादनासम्येह नास्तिकः
দান আৰু ব্ৰতচৰ্যা নিশ্চয়েই ফলপ্ৰদ হয়। কিন্তু যি মোহবশত অসময়ত ক্ৰিয়া কৰে, সি ইয়াত ধৰ্মপথত নাস্তিকৰ সমান।
Verse 110
भवन्ति हि वृथा तस्य क्रिया ह्येता न संशयः / वाक्कायबुद्धिपूतानि अस्पृष्टं वाप्यनिन्दितम्
নিঃসন্দেহে তাৰ এই ক্ৰিয়াসকল বৃথা হয়। বাক্, দেহ আৰু বুদ্ধিত শুদ্ধ যি, সেয়া অস্পৃষ্ট আৰু নিন্দাহীন।
Verse 111
ज्ञेयान्येतानि मेध्यानि दुष्टमेध्यो विपर्यये / मनोवाक्कायमग्निश्च कालश्चैवोपलेखनम्
এইবোৰ ‘মেধ্য’ (শুদ্ধিকৰ) বুলি জানিব লাগে; বিপৰীতে ‘দুষ্ট-মেধ্য’ আছে। মন, বাক্, দেহ, অগ্নি আৰু কাল—এইবোৰেই শোধনৰ উপায়।
Verse 112
विख्यापनं च शौचानां नित्यमज्ञानमेव वा / अतो ऽन्यथा तु यः कुर्यान्मोहाच्छौचस्य संकरम्
শৌচবিধিৰ প্ৰচাৰ কৰাও, বা সদায় অজ্ঞতাত থাকাও (ফলৰূপে) ঘটে। সেয়ে যি মোহবশত শৌচত সংকৰ ঘটায়, সি পথভ্ৰষ্ট হয়।
Verse 114
पिशाचान्यातुधानांश्च फलं गच्छत्यसंशयम् / शौचे चाश्रद्दधानो हि म्लेच्छजातिषु जायते १४।११३// अयज्वा चैव पापश्च तिर्यग्योनिगतो ऽपि च / शौचेन मोक्षं कुर्वाणः स्वर्गवासी भवेन्नरः
নিঃসন্দেহে তাৰ ফল পিশাচ আৰু যাতুধানসকললৈ যায়। শৌচত অশ্ৰদ্ধাৱান ব্যক্তি ম্লেচ্ছজাতিত জন্ম লয়। যজ্ঞ নকৰা, পাপী, বা তিৰ্যক্-যোনিত পতিত হলেও—শৌচে মোক্ষ সাধিলে সি স্বৰ্গবাসী হয়।
Verse 115
शुचिकामा हि देवा वै देवैश्चैतदुदाहृतम् / बीभत्सानशुचींश्चैव वर्जयन्ति सुराः सदा
দেৱসকল নিশ্চয়েই শুচিতাৰ কামনাকাৰী—দেৱসকলেই এই কথা কৈছে। ঘৃণ্য আৰু অশুচি লোকক সুৰসকলে সদায় বর্জন কৰে।
Verse 116
त्रीणि शौचानि कुर्वन्ति न्यायतः शुभकर्मिणः / ब्रह्मण्यायाति थेयाय शौचयुक्ताय धीमते
ন্যায়মাৰ্গে শুভকৰ্মী জনে তিনিধৰণৰ শৌচ পালন কৰে; শৌচযুক্ত ধীমানৰ ওচৰলৈ ব্ৰাহ্মণ্য তেজ আৰু ধৰ্মভাব আহে।
Verse 117
पितृभक्ताय दान्ताय सानुक्रोशाय च द्विजाः / तस्मै देवाः प्रयच्छन्ति पितरः श्रीविवर्द्धनाः / मनसाकाङ्क्षितान्कामांस्त्रैलोक्यप्रवरानपि
হে দ্বিজসকল! যি পিতৃভক্ত, সংযমী আৰু কৰুণাশীল, তাক দেৱতাসকল আৰু শ্ৰী-বৃদ্ধিকাৰী পিতৃগণে মনত কামনা কৰা, ত্ৰিলোকত শ্ৰেষ্ঠ কামনাসমূহো দান কৰে।
Frequently Asked Questions
Night śrāddha is generally discouraged, but eclipse visibility is treated as an exceptional, high-merit window where prompt performance is strongly enjoined.
Śyāmāka (a millet) and ikṣu (sugarcane) are praised as pleasing and wish-fulfilling for Pitṛs, while certain grains/legumes are flagged as garhya or to be avoided with care in śrāddha contexts.
These references function etiologically and authoritatively: exemplary divine ritual scenes are used to validate the sanctity/efficacy of particular rites and substances, grounding prescriptive lists in sacred precedent.