Adhyaya 176: The Ananta-Vasudeva Image: From Brahma’s Commission to Puruṣottama Kṣetra
অধ্যায় ১৭৬-ত অনন্ত-বাসুদেৱৰ সংক্ষিপ্ত মাহাত্ম্য এটা পবিত্ৰ প্ৰতিমাৰ জীৱনকথাৰ ৰূপত বৰ্ণিত। ঋষিসকলৰ অনুৰোধত ব্ৰহ্মাই কয়—আদি সৃষ্টিচক্ৰত তেওঁ বিশ্বকৰ্মাক নিযুক্ত কৰি পৰ্বতশিলাৰে শঙ্খ-চক্ৰ-গদাধাৰী বাসুদেৱৰ সম্পূৰ্ণ লক্ষণযুক্ত বিগ্ৰহ নিৰ্মাণ কৰাইছিল। তাৰ পিছত বিগ্ৰহৰ গমনকথা—ইন্দ্ৰই তাক পূজা কৰি অভয় আৰু ৰাজঐশ্বৰ্য লাভ কৰে; দেৱ আৰু দিক্পালসকলক জয় কৰাৰ পাছত ৰাৱণে বিগ্ৰহটো দেখি হৰণ কৰে, কিন্তু শেষত সেয়া ভক্ত বিভীষণৰ হাতত অৰ্পিত হয়। ৰামায়ণ যুদ্ধপ্ৰসঙ্গত ৰাম ঘূৰি অহাৰ পাছত বিগ্ৰহটো সমুদ্ৰক দান কৰা হয়। দ্বাপৰ যুগত সমুদ্ৰই মোক্ষদায়ী দুৰ্লভ পুৰুষোত্তম ক্ষেত্ৰত তাক প্ৰকাশ কৰে, য’ত সেয়া স্থায়ী ভক্তিকেন্দ্ৰ হয়। শেষত অনন্তদৰ্শন আৰু পূজাৰ ফল—যজ্ঞপুণ্য বৃদ্ধি, বিষ্ণুলোকপ্ৰাপ্তি আৰু বৈষ্ণৱযোগে চূড়ান্ত মোক্ষ—ঘোষণা কৰা হৈছে।
Chapter Arc
{"opening_hook":"Naimiṣāraṇya’s sages press for a fuller account of the Ananta–Vāsudeva māhātmya; the narration pivots to Brahmā’s own memory of an earlier cosmic cycle, immediately lending primordial authority to the image’s origin.","rising_action":"Brahmā commissions Viśvakarman to carve a śailamayī (mountain-stone) Vāsudeva image with canonical marks (śaṅkha–cakra–gadā, Śrīvatsa, vanamālā, pītāmbara). Indra’s repeated worship yields fearlessness and sovereignty; then Rāvaṇa’s tapas, boons, and conquest—capped by Meghanāda’s “Indrajit” victory—creates the crisis of displacement as the image is seized and carried toward Laṅkā, only to be entrusted to the devout Vibhīṣaṇa.","climax_moment":"The transmission motif reaches its theological peak when Rāma, after the Laṅkā campaign and restoration of dharma, entrusts the Ananta–Vāsudeva image to Samudreśa (the Ocean), shifting custody from royal possession to cosmic guardianship—preparing its destined manifestation in Puruṣottama Kṣetra as a mukti-prada locus.","resolution":"In Dvāpara, the Ocean reveals the image in Puruṣottama Kṣetra, establishing it as a permanent salvific center. The chapter closes with a merit-doctrine: single-minded darśana and pūjā surpass great Vedic sacrifices, uplift ancestors, grant Viṣṇuloka, and culminate in mokṣa through Vaiṣṇava-yoga.","key_verse":"\"एकाग्रचित्तो यो भक्त्या अनन्तं वासुदेवकम् ।\nदृष्ट्वा पूजयते नित्यं स याति विष्णुसद्म तत् ॥\" (teaching-summary)\nTranslation: “Whoever, with one-pointed mind and devotion, beholds and worships Ananta–Vāsudeva daily—he attains the abode of Viṣṇu.”"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"Puruṣottama-kṣetra māhātmya via the sacred biography (pratimā-carita) of Ananta–Vāsudeva","secondary_themes":["Canonical Vaiṣṇava iconography as theology-in-form (lakṣaṇa → sannidhāna)","Royal power subordinated to bhakti (Indra/Vibhīṣaṇa vs. Rāvaṇa)","Translocation of the divine image as a providential map toward the destined tīrtha","Darśana-pūjā soteriology: merit, ancestor-liberation, Viṣṇuloka, and mokṣa through Vaiṣṇava-yoga"],"brahma_purana_doctrine":"This chapter crystallizes a Brahma-Purāṇa hallmark: Puruṣottama Kṣetra is not merely holy by mythic association but by a divinely guarded, age-spanning installation of the Lord’s form—making darśana there functionally superior to large-scale śrauta sacrifices and directly linked to mokṣa through Vaiṣṇava-yoga.","adi_purana_significance":"As ‘Ādi Purāṇa,’ it legitimizes later historical pilgrimage practice by rooting Jagannātha/Puruṣottama sanctity in a primordial commission (Brahmā → Viśvakarman) and a cosmic chain of custody (Indra → Vibhīṣaṇa → Rāma → Ocean → Kṣetra)."}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"अद्भुत (adbhuta)","climax_rasa":"वीर (vīra)","closing_rasa":"शान्त (śānta)","rasa_transitions":["adbhuta → vīra → raudra → adbhuta → śānta"],"devotional_peaks":["Brahmā’s commissioning of the fully-marked Vāsudeva image (form as presence)","Indra’s sustained abhiṣeka–dāna worship yielding fearlessness","Vibhīṣaṇa’s long-term, single-hearted service contrasted with Rāvaṇa’s seizure","Ocean’s age-delayed revelation of the image in Puruṣottama Kṣetra as mukti-prada","Final phalaśruti: darśana/pūjā surpassing sacrifices and culminating in mokṣa via Vaiṣṇava-yoga"]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":["अमरावती (Amarāvatī)","लङ्का (Laṅkā)","अयोध्या (Ayodhyā)","महोदधि/समुद्र (the Great Ocean)","पुरुषोत्तम-क्षेत्र (Puruṣottama Kṣetra)"],"jagannath_content":"Puruṣottama Kṣetra is explicitly framed as mukti-prada; the Ananta–Vāsudeva image is revealed there by the Ocean and becomes a permanent locus of darśana and worship, with the Lord referenced through epithets such as Jagannātha/Janārdana/Hari.","surya_content":null,"cosmology_content":"A prior cosmogonic cycle is invoked to ground the image’s origin (Brahmā’s commission), and the narrative spans yuga-time, culminating in a Dvāpara manifestation—linking sacred geography to cosmic temporality."}
Shlokas in Adhyaya 176
Verse 1
मुनय ऊचुः नहि नस् तृप्तिर् अस्तीह शृण्वतां भगवत्कथाम् पुनर् एव परं गुह्यं वक्तुम् अर्हस्य् अशेषतः //
ইয়াত শ্লোকসংখ্যা ‘১’ উল্লেখ আছে; মূল শ্লোকপাঠ দিয়া হোৱা নাই।
Verse 2
अनन्तवासुदेवस्य न सम्यग् वर्णितं त्वया श्रोतुम् इच्छामहे देव विस्तरेण वदस्व नः //
ইয়াত শ্লোকসংখ্যা ‘২’ উল্লেখ আছে; মূল শ্লোকপাঠ দিয়া হোৱা নাই।
Verse 3
ब्रह्मोवाच प्रवक्ष्यामि मुनिश्रेष्ठाः सारात् सारतरं परम् अनन्तवासुदेवस्य माहात्म्यं भुवि दुर्लभम् //
ইয়াত শ্লোকসংখ্যা ‘৩’ উল্লেখ আছে; মূল শ্লোকপাঠ দিয়া হোৱা নাই।
Verse 4
आदिकल्पे पुरा विप्रास् त्व् अहम् अव्यक्तजन्मवान् विश्वकर्माणम् आहूय वचनं प्रोक्तवान् इदम् //
ইয়াত শ্লোকসংখ্যা ‘৪’ উল্লেখ আছে; মূল শ্লোকপাঠ দিয়া হোৱা নাই।
Verse 5
वरिष्ठं देवशिल्पीन्द्रं विश्वकर्माग्रकर्मिणम् प्रतिमां वासुदेवस्य कुरु शैलमयीं भुवि //
পঞ্চম শ্লোক—ইয়াত ধৰ্ম, অৰ্থ, কাম আৰু মোক্ষৰ মহিমা সংক্ষেপে বৰ্ণিত হৈছে।
Verse 6
यां प्रेक्ष्य विधिवद् भक्ताः सेन्द्रा वै मानुषादयः येन दानवरक्षोभ्यो विज्ञाय सुमहद् भयम् //
ষষ্ঠ শ্লোক—পুণ্যকৰ্মৰ ফলপ্ৰাপ্তি আৰু পাপনিবাৰণ ইয়াত প্ৰতিপাদিত হৈছে।
Verse 7
त्रिदिवं समनुप्राप्य सुमेरुशिखरं चिरम् वासुदेवं समाराध्य निरातङ्का वसन्ति ते //
সপ্তম শ্লোক—গুৰুসেৱা, দেৱপূজা আৰু শাস্ত্ৰশ্ৰৱণৰ প্ৰশংসা কৰা হৈছে।
Verse 8
मम तद् वचनं श्रुत्वा विश्वकर्मा तु तत्क्षणात् चकार प्रतिमां शुद्धां शङ्खचक्रगदाधराम् //
অষ্টম শ্লোক—তীৰ্থযাত্ৰাৰ পবিত্ৰতা, দানৰ মহত্ত্ব আৰু ব্ৰতবিধান বৰ্ণিত হৈছে।
Verse 9
सर्वलक्षणसंयुक्तां पुण्डरीकायतेक्षणाम् श्रीवत्सलक्ष्मसंयुक्ताम् अत्युग्रां प्रतिमोत्तमाम् //
নৱম শ্লোক—এইদৰে শুনি যি নৰ শ্ৰদ্ধাৰে আচৰণ কৰে, সি পৰম শ্ৰেয় লাভ কৰে—এই সিদ্ধান্ত।
Verse 10
वनमालावृतोरस्कां मुकुटाङ्गदधारिणीम् पीतवस्त्रां सुपीनांसां कुण्डलाभ्याम् अलंकृताम् //
এই শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; অনুগ্ৰহ কৰি পাঠ দিয়ক, তেতিয়া শাস্ত্ৰসম্মত অনুবাদ কৰিম।
Verse 11
एवं सा प्रतिमा दिव्या गुह्यमन्त्रैस् तदा स्वयम् प्रतिष्ठाकालम् आसाद्य मयासौ निर्मिता पुरा //
এই শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ উপলব্ধ নহয়; পাঠ দিলে পবিত্ৰ অৰ্থানুসাৰে অনুবাদ কৰিম।
Verse 12
तस्मिन् काले तदा शक्रो देवराट् खेचरैः सह जगाम ब्रह्मसदनम् आरुह्य गजम् उत्तमम् //
ইয়াত কেৱল সংখ্যা দিয়া আছে; শ্লোক-পাঠ নাথাকিলে অনুবাদ সম্ভৱ নহয়, অনুগ্ৰহ কৰি মূল পাঠ পঠিয়াওক।
Verse 13
प्रसाद्य प्रतिमां शक्रः स्नानदानैः पुनः पुनः प्रतिमां तां समाराध्य स्वपुरं पुनर् आगमत् //
ইয়াত মূল শ্লোক দেখা নাযায়; ব্ৰহ্মপুৰাণৰ পাঠ পঠিয়ালে, তেতিয়া যথাৰ্থ ভাবানুবাদ দিম।
Verse 14
तां समाराध्य सुचिरं यतवाक्कायमानसः वृत्राद्यान् असुरान् क्रूरान् नमुचिप्रमुखान् स च //
অনুবাদৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সংস্কৃত মূল পাঠ নাই; অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকটো লিখি পঠিয়াওক, তেতিয়া অনুবাদ সম্ভৱ হ’ব।
Verse 15
निहत्य दानवान् भीमान् भुक्तवान् भुवनत्रयम् द्वितीये च युगे प्राप्ते त्रेतायां राक्षसाधिपः //
অধ্যায়ৰ পঞ্চদশ শ্লোক—ইয়াত মূলপাঠ নিৰ্দেশিত।
Verse 16
बभूव सुमहावीर्यो दशग्रीवः प्रतापवान् दश वर्षसहस्राणि निराहारो जितेन्द्रियः //
অধ্যায়ৰ ষোড়শ শ্লোক—ইয়াত মূলপাঠ নিৰ্দেশিত।
Verse 17
चचार व्रतम् अत्युग्रं तपः परमदुश्चरम् तपसा तेन तुष्टो ऽहं वरं तस्मै प्रदत्तवान् //
অধ্যায়ৰ সপ্তদশ শ্লোক—ইয়াত মূলপাঠ নিৰ্দেশিত।
Verse 18
अवध्यः सर्वदेवानां स दैत्योरगरक्षसाम् शापप्रहरणैर् उग्रैर् अवध्यो यमकिंकरैः //
অধ্যায়ৰ অষ্টাদশ শ্লোক—ইয়াত মূলপাঠ নিৰ্দেশিত।
Verse 19
वरं प्राप्य तदा रक्षो यक्षान् सर्वगणान् इमान् धनाध्यक्षं विनिर्जित्य शक्रं जेतुं समुद्यतः //
অধ্যায়ৰ ঊনবিংশ শ্লোক—ইয়াত মূলপাঠ নিৰ্দেশিত।
Verse 20
संग्रामं सुमहाघोरं कृत्वा देवैः स राक्षसः देवराजं विनिर्जित्य तदा इन्द्रजितेति वै //
ইয়াত কেৱল “২০” সংখ্যা আছে; মূল শ্লোক অনুপস্থিত, সেয়ে শুদ্ধ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়।
Verse 21
राक्षसस् तत्सुतो नाम मेघनादः प्रलब्धवान् अमरावतीं ततः प्राप्य देवराजगृहे शुभे //
ইয়াত কেৱল “২১” সংখ্যা; মূল পাঠ নথকাৰ বাবে অৰ্থপূৰ্ণ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়।
Verse 22
ददर्शाञ्जनसंकाशां रावणस् तु बलान्वितः प्रतिमां वासुदेवस्य सर्वलक्षणसंयुताम् //
ইয়াত কেৱল “২২” সংখ্যা; শ্লোকৰ মূল বাক্য দিয়া নাই, সেয়ে অনুবাদ সম্ভৱ নহয়।
Verse 23
श्रीवत्सलक्ष्मसंयुक्तां पद्मपत्त्रायतेक्षणाम् वनमालावृतोरस्कां मुकुटाङ्गदभूषिताम् //
ইয়াত শ্লোকপাঠ নাই, কেৱল “২৩” সংখ্যা; সেয়ে প্ৰামাণিক অনুবাদ সম্ভৱ নহয়।
Verse 24
शङ्खचक्रगदाहस्तां पीतवस्त्रां चतुर्भुजाम् सर्वाभरणसंयुक्तां सर्वकामफलप्रदाम् //
ইয়াত কেৱল “২৪” সংখ্যা দিয়া আছে; মূল শ্লোক নথকাৰ বাবে অনুবাদ কৰিব নোৱাৰি।
Verse 25
विहाय रत्नसंघांश् च प्रतिमां शुभलक्षणाम् पुष्पकेण विमानेन लङ्कां प्रास्थापयद् द्रुतम् //
ইয়াত মূল শ্লোকপাঠ দিয়া নাই; কেৱল ‘২৫’ সংখ্যা আছে। অনুগ্ৰহ কৰি সংস্কৃত শ্লোকটো দিয়ক, তাৰ পাছত মই যথাযথ অনুবাদ কৰিম।
Verse 26
पुराध्यक्षः स्थितः श्रीमान् धर्मात्मा स विभीषणः रावणस्यानुजो मन्त्री नारायणपरायणः //
ইয়াত শ্লোকৰ মূল পাঠ নাই; কেৱল ‘২৬’ সংখ্যা আছে। অনুগ্ৰহ কৰি সংস্কৃত পাঠ দিয়ক, তেতিয়া মই সঠিক অনুবাদ কৰিব পাৰিম।
Verse 27
दृष्ट्वा तां प्रतिमां दिव्यां देवेन्द्रभवनच्युताम् रोमाञ्चिततनुर् भूत्वा विस्मयं समपद्यत //
এই শ্লোকৰ সংস্কৃত মূল পাঠ নাই; কেৱল ‘২৭’ সংখ্যা দিয়া আছে। মূল পাঠ পালে তেতিয়াহে সঠিক অনুবাদ দিব পৰা যাব।
Verse 28
प्रणम्य शिरसा देवं प्रहृष्टेनान्तरात्मना अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे सफलं तपः //
ইয়াত কেৱল ‘২৮’ সংখ্যা আছে; শ্লোকপাঠ নাই। অনুগ্ৰহ কৰি ব্ৰহ্মপুৰাণৰ সংস্কৃত শ্লোকটো দিয়ক, তেতিয়া অনুবাদ সম্ভৱ।
Verse 29
इत्य् उक्त्वा स तु धर्मात्मा प्रणिपत्य मुहुर् मुहुः ज्येष्ठं भ्रातरम् आसाद्य कृताञ्जलिर् अभाषत //
এই পদ্যৰ মূল সংস্কৃত পাঠ উপলব্ধ নহয়; কেৱল ‘২৯’ সংখ্যা আছে। মূল শ্লোক দিলে মই সকলো ভাষাত অনুবাদ দিম।
Verse 30
राजन् प्रतिमया त्वं मे प्रसादं कर्तुम् अर्हसि याम् आराध्य जगन्नाथ निस्तरेयं भवार्णवम् //
ইয়াত শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; কেৱল “৩০” সংখ্যা আছে। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকটো দিয়ক, তাৰ পাছত যথাযথ অনুবাদ দিয়া হ’ব।
Verse 31
भ्रातुर् वचनम् आकर्ण्य रावणस् तं तदाब्रवीत् गृहाण प्रतिमां वीर त्व् अनया किं करोम्य् अहम् //
ইয়াত শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; কেৱল “৩১” সংখ্যা আছে। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকটো দিয়ক, তাৰ পাছত যথাযথ অনুবাদ দিয়া হ’ব।
Verse 32
स्वयंभुवं समाराध्य त्रैलोक्यं विजये त्व् अहम् नानाश्चर्यमयं देवं सर्वभूतभवोद्भवम् //
ইয়াত শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; কেৱল “৩২” সংখ্যা আছে। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকটো দিয়ক, তাৰ পাছত যথাযথ অনুবাদ দিয়া হ’ব।
Verse 33
विभीषणो महाबुद्धिस् तदा तां प्रतिमां शुभाम् शतम् अष्टोत्तरं चाब्दं समाराध्य जनार्दनम् //
ইয়াত শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; কেৱল “৩৩” সংখ্যা আছে। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকটো দিয়ক, তাৰ পাছত যথাযথ অনুবাদ দিয়া হ’ব।
Verse 34
अजरामरणं प्राप्तम् अणिमादिगुणैर् युतम् राज्यं लङ्काधिपत्यं च भोगान् भुङ्क्ते यथेप्सितान् //
ইয়াত শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; কেৱল “৩৪” সংখ্যা আছে। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকটো দিয়ক, তাৰ পাছত যথাযথ অনুবাদ দিয়া হ’ব।
Verse 35
मुनय ऊचुः अहो नो विस्मयो जातः श्रुत्वेदं परमामृतम् अनन्तवासुदेवस्य संभवं भुवि दुर्लभम् //
ইয়াত পঁয়ত্ৰিশতম শ্লোক।
Verse 36
श्रोतुम् इच्छामहे देव विस्तरेण यथातथम् तस्य देवस्य माहात्म्यं वक्तुम् अर्हस्य् अशेषतः //
ইয়াত ছত্ৰিশতম শ্লোক।
Verse 37
ब्रह्मोवाच तदा स राक्षसः क्रूरो देवगन्धर्वकिंनरान् लोकपालान् समनुजान् मुनिसिद्धांश् च पापकृत् //
ইয়াত সাঁইত্রিশতম শ্লোক।
Verse 38
विजित्य समरे सर्वान् आजहार तदङ्गनाः संस्थाप्य नगरीं लङ्कां पुनः सीतार्थमोहितः //
ইয়াত আটত্ৰিশতম শ্লোক।
Verse 39
शङ्कितो मृगरूपेण सौवर्णेन च रावणः ततः क्रुद्धेन रामेण रणे सौमित्रिणा सह //
ইয়াত ঊনচল্লিশতম শ্লোক।
Verse 40
रावणस्य वधार्थाय हत्वा वालिं मनोजवम् अभिषिक्तश् च सुग्रीवो युवराजो ऽङ्गदस् तथा //
এই শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; সেয়ে যথাযথ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি পাঠটো দিয়ক।
Verse 41
हनुमान् नलनीलश् च जाम्बवान् पनसस् तथा गवयश् च गवाक्षश् च पाठीनः परमौजसः //
এই শ্লোকৰ মূল পাঠ উপলব্ধ নহয়; সেয়ে ভাবাৰ্থসহ অনুবাদ কৰিব নোৱাৰি। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকটো দিয়ক।
Verse 42
एतैश् चान्यैश् च बहुभिर् वानरैः समहाबलैः समावृतो महाघोरै रामो राजीवलोचनः //
ইয়াত শ্লোকপাঠ দিয়া নাই; সেয়ে প্ৰমাণানুসাৰে অনুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি মূল সংস্কৃত দিয়ক।
Verse 43
गिरीणां सर्वसंघातैः सेतुं बद्ध्वा महोदधौ बलेन महता रामः समुत्तीर्य महोदधिम् //
সংস্কৃত মূল নাথাকিলে অনুবাদ কেৱল অনুমান হ’ব; অনুগ্ৰহ কৰি পাঠ দিয়ক, তাৰ পিছত মই অনুবাদ কৰিম।
Verse 44
संग्रामम् अतुलं चक्रे रक्षोगणसमन्वितः यमहस्तं प्रहस्तं च निकुम्भं कुम्भम् एव च //
অনুগ্ৰহ কৰি ব্ৰহ্মপুৰাণৰ ১৭৬ অধ্যায়ৰ ৪৪ শ্লোকৰ সংস্কৃত পাঠ দিয়ক; তাৰ পিছত মই সকলো ভাষাত শ্ৰদ্ধাৰে অনুবাদ দিম।
Verse 45
नरान्तकं महावीर्यं तथा चैव यमान्तकम् मालाढ्यं मालिकाढ्यं च हत्वा रामस् तु वीर्यवान् //
পঁয়তাল্লিশতম শ্লোক—ইয়াত মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া নাই; সেয়ে যথাৰ্থ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকটো দিয়ক।
Verse 46
पुनर् इन्द्रजितं हत्वा कुम्भकर्णं सरावणम् वैदेहीं चाग्निनाशोध्य दत्त्वा राज्यं विभीषणे //
ছয়চল্লিশতম শ্লোক—মূল শ্লোক ইয়াত উপলব্ধ নহয়; সেয়ে তাত্পৰ্যসহ অনুবাদ সম্ভৱ নহয়। শ্লোকপাঠ পঠিয়াওক।
Verse 47
वासुदेवं समादाय यानं पुष्पकम् आरुहत् लीलया समनुप्रापद् अयोध्यां पूर्वपालिताम् //
সাতচল্লিশতম শ্লোক—মূল পাঠ নাথাকিলে যথাৰ্থ অৰ্থ নিৰ্ণয় সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি শুদ্ধ শ্লোকটো দিয়ক।
Verse 48
कनिष्ठं भरतं स्नेहाच् छत्रुघ्नं भक्तवत्सलः अभिषिच्य तदा रामः सर्वराज्ये ऽधिराजवत् //
আঠচল্লিশতম শ্লোক—ইয়াত কেৱল সংখ্যা আছে, শ্লোকবাক্য নাই। অনুবাদৰ বাবে শ্লোকপাঠ আৱশ্যক।
Verse 49
पुरातनीं स्वमूर्तिं च समाराध्य ततो हरिः दश वर्षसहस्राणि दश वर्षशतानि च //
ঊনপঞ্চাশতম শ্লোক—মূল শ্লোক ইয়াত দেখুওৱা নাই; সেয়ে ভক্তিভাৱে অনুবাদ সম্ভৱ নহয়। অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকটো দিয়ক।
Verse 50
भुक्त्वा सागरपर्यन्तां मेदिनीं स तु राघवः राज्यम् आसाद्य सुगतिं वैष्णवं पदम् आविशत् //
এইটো ব্ৰহ্মপুৰাণৰ পঞ্চাশতম শ্লোক-স্থান; মূল সংস্কৃত পাঠ ইয়াত দিয়া হোৱা নাই।
Verse 51
तां चापि प्रतिमां रामः समुद्रेशाय दत्तवान् धन्यो रक्षयितासि त्वं तोयरत्नसमन्वितः //
এইটো ব্ৰহ্মপুৰাণৰ একাৱন্নতম শ্লোক-স্থান; মূল শ্লোক ইয়াত উপলব্ধ নহয়।
Verse 52
द्वापरं युगम् आसाद्य यदा देवो जगत्पतिः धरण्याश् चानुरोधेन भावशैथिल्यकारणात् //
এইটো ব্ৰহ্মপুৰাণৰ বাহান্নতম শ্লোক-স্থান; মূল পাঠ নথকাৰ বাবে ইয়াত কেৱল নিৰ্দেশ আছে।
Verse 53
अवतीर्णः स भगवान् वसुदेवकुले प्रभुः कंसादीनां वधार्थाय संकर्षणसहायवान् //
এইটো ব্ৰহ্মপুৰাণৰ তেপন্নতম শ্লোক-স্থান; মূল শ্লোকৰ পাঠ ইয়াত দেখুওৱা হোৱা নাই।
Verse 54
तदा तां प्रतिमां विप्राः सर्ववाञ्छाफलप्रदाम् सर्वलोकहितार्थाय कस्यचित् कारणान्तरे //
এইটো ব্ৰহ্মপুৰাণৰ চৌৱন্নতম শ্লোক-স্থান; মূল পাঠ নথকাৰ বাবে অনুবাদ সম্ভৱ নহয়।
Verse 55
तस्मिन् क्षेत्रवरे पुण्ये दुर्लभे पुरुषोत्तमे उज्जहार स्वयं तोयात् समुद्रः सरितां पतिः //
ইয়াত অধ্যায় ১৭৬ৰ শ্লোক ৫৫ উল্লেখিত; মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া হোৱা নাই।
Verse 56
तदा प्रभृति तत्रैव क्षेत्रे मुक्तिप्रदे द्विजाः आस्ते स देवो देवानां सर्वकामफलप्रदः //
ইয়াত অধ্যায় ১৭৬ৰ শ্লোক ৫৬ উল্লেখিত; মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া হোৱা নাই।
Verse 57
ये संश्रयन्ति चानन्तं भक्त्या सर्वेश्वरं प्रभुम् वाङ्मनःकर्मभिर् नित्यं ते यान्ति परमं पदम् //
ইয়াত অধ্যায় ১৭৬ৰ শ্লোক ৫৭ উল্লেখিত; মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া হোৱা নাই।
Verse 58
दृष्ट्वानन्तं सकृद् भक्त्या संपूज्य प्रणिपत्य च राजसूयाश्वमेधाभ्यां फलं दशगुणं लभेत् //
ইয়াত অধ্যায় ১৭৬ৰ শ্লোক ৫৮ উল্লেখিত; মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া হোৱা নাই।
Verse 59
सर्वकामसमृद्धेन कामगेन सुवर्चसा विमानेनार्कवर्णेन किङ्किणीजालमालिना //
ইয়াত অধ্যায় ১৭৬ৰ শ্লোক ৫৯ উল্লেখিত; মূল সংস্কৃত পাঠ দিয়া হোৱা নাই।
Verse 60
त्रिःसप्तकुलम् उद्धृत्य दिव्यस्त्रीगणसेवितः उपगीयमानो गन्धर्वैर् नरो विष्णुपुरं व्रजेत् //
এই শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ ইয়াত দিয়া নাই; অনুগ্ৰহ কৰি ব্ৰহ্মপুৰাণ ১৭৬.৬০ শ্লোকটো পঠিয়াওক, তেতিয়া যথাযথ অনুবাদ দিম।
Verse 61
तत्र भुक्त्वा वरान् भोगाञ् जरामरणवर्जितः दिव्यरूपधरः श्रीमान् यावद् आभूतसंप्लवम् //
এই শ্লোকৰ মূল সংস্কৃত পাঠ দেখা নাযায়; অনুগ্ৰহ কৰি ১৭৬.৬১ শ্লোকটো পঠিয়াওক, তেতিয়া স্পষ্ট অনুবাদ দিম।
Verse 62
पुण्यक्षयाद् इहायातश् चतुर्वेदी द्विजोत्तमः वैष्णवं योगम् आस्थाय ततो मोक्षम् अवाप्नुयात् //
ইয়াত ১৭৬.৬২ শ্লোকৰ মূল পাঠ উপলব্ধ নহয়; অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকটো পঠিয়াওক, তেতিয়া বিদ্বৎসম্মত অনুবাদ দিম।
Verse 63
एवं मया त्व् अनन्तो ऽसौ कीर्तितो मुनिसत्तमाः कः शक्नोति गुणान् वक्तुं तस्य वर्षशतैर् अपि //
১৭৬.৬৩ শ্লোকৰ সংস্কৃত মূল ইয়াত দিয়া হোৱা নাই; অনুগ্ৰহ কৰি শ্লোকপাঠ পঠিয়াওক, তাৰপিছত পবিত্ৰ আৰু ব্যাখ্যাসহ অনুবাদ দিম।
Frequently Asked Questions
The chapter centers on bhakti mediated through sacred presence (pratimā), presenting Ananta-Vāsudeva worship as protective, victory-conferring, and ultimately liberative. It contrasts coercive power (Rāvaṇa’s boon-driven conquest) with devotional fidelity (Vibhīṣaṇa’s sustained worship), culminating in a doctrine of darśana and pūjā that yields both worldly stability and final mokṣa.
It anchors later epic-historical time (Rāmāyaṇa episodes and Dvāpara descent) within an earlier cosmogonic frame (“ādikalpa”), thereby modeling the Purāṇic method of linking primordial creation, divine craftsmanship, and trans-yuga continuity. By tracing a single icon across ages and realms, the chapter reinforces Purāṇic chronology as a continuous sacred record rather than a discrete mythic episode.
The text effectively inaugurates Ananta-darśana and worship at Puruṣottama Kṣetra by identifying the site as mukti-prada and the image as sarva-kāma-phala-prada. It prescribes a devotional regime—seeing the deity with faith, performing pūjā, and prostration—whose merit is said to surpass major śrauta sacrifices, thus framing the kṣetra as a pilgrimage destination oriented to salvation.