Adhyaya 8
Transmission of Bhāgavata Wisdom and Brahmā’s Vision of the Supreme Lord on Ananta
মৈত্ৰেয় বিদুৰৰ বংশ-মৰ্যাদা আৰু ভক্তিক সন্মান কৰি, শ্ৰৱণ-পরম্পৰাৰ জৰিয়তে ভাগৱতৰ প্ৰামাণ্য স্থাপন কৰে—সঙ্কর্ষণ কুমাৰসকলক, সনৎকুমাৰ সাঙ্খ্যায়নক উপদেশ দিলে; পৰাশৰ আৰু বৃহস্পতি শ্ৰৱণ কৰিলে; পৰাশৰৰ পৰা মৈত্ৰেয়লৈ আৰু এতিয়া বিদুৰলৈ বাণী প্ৰবাহিত হয়। তাৰ পিছত কাহিনী প্ৰলয়জললৈ যায়; অন্তঃশক্তিৰ আশ্ৰয়ে অনন্তশয্যাত গৰ্ভোদকশায়ী বিষ্ণু শয়ন কৰে আৰু কালশক্তিয়ে সৃষ্টিৰ সূক্ষ্ম তত্ত্বসমূহক আন্দোলিত কৰে। প্ৰভুৰ নাভিৰ পৰা বিশ্বপদ্ম উদ্ভৱ হয়; তাতেই ব্ৰহ্মা জন্মি দিশসমূহ চায় চতুৰ্মুখ হয়। পদ্মনালৰ মূল নাপাই বাহ্য অনুসন্ধান ত্যাগ কৰি অন্তৰ্মুখ ধ্যান-তপস্যাত প্ৰবৃত্ত হয়। দীঘলীয়া তপস্যাৰে হৃদয়স্থিত প্ৰভুক উপলব্ধি কৰি, শেষৰ ওপৰত শয়ন কৰা হৰিৰ মহিমাময় ৰূপ—ৰত্নাভৰণ, শ্ৰীবৎস, বনমালা আৰু সুদৰ্শন-ৰক্ষাৰে শোভিত—দৰ্শন কৰে। ৰজোগুণে উদ্দীপ্ত ব্ৰহ্মা সৃষ্টিৰ কাৰণসমূহ দেখি স্তৱৰ দ্বাৰা বিসৰ্গ আৰম্ভ কৰিবলৈ সাজু হয়; পৰৱৰ্তী অধ্যায়ত ব্ৰহ্মস্তুতি আহে।
Shlokas
Verse 1
मैत्रेय उवाच सत्सेवनीयो बत पूरुवंशो यल्लोकपालो भगवत्प्रधान: । बभूविथेहाजितकीर्तिमालां पदे पदे नूतनयस्यभीक्ष्णम् ॥ १ ॥
মৈত্রেয় মুনি ক’লে—আহা! পূৰুবংশ সৎভক্তৰ সেৱাৰ যোগ্য, কিয়নো সেই বংশত লোকপালসদৃশ ৰজাও ভগৱানৰ পৰম ভক্ত আছিল। তুমিও সেই বংশতে জন্মিছা; আৰু তোমাৰ প্ৰচেষ্টাত অজিত প্ৰভুৰ কীৰ্তিমালা প্ৰতি পদে প্ৰতি ক্ষণে নিত্যনতুন হৈ উঠিছে—ই আশ্চৰ্য।
Verse 2
सोऽहं नृणां क्षुल्लसुखाय दु:खं महद्गतानां विरमाय तस्य । प्रवर्तये भागवतं पुराणं यदाह साक्षाद्भगवानृषिभ्य: ॥ २ ॥
সেয়ে মই এতিয়া ভাগৱত পুৰাণৰ বৰ্ণনা আৰম্ভ কৰোঁ, যি সাক্ষাৎ ভগৱানে মহর্ষিসকলক কৈছিল, যাতে অতি সামান্য সুখৰ বাবে মহাদুখত জড়িত মানুহে সেই দুখৰ পৰা বিরাম পায়।
Verse 3
आसीनमुर्व्यां भगवन्तमाद्यं सङ्कर्षणं देवमकुण्ठसत्त्वम् । विवित्सवस्तत्त्वमत: परस्य कुमारमुख्या मुनयोऽन्वपृच्छन् ॥ ३ ॥
আগতে কেতিয়াবা, বিশ্বৰ তলভাগত আসীন আদ্য ভগৱান দেৱ সংকর্ষণ—যাৰ সত্ত্ব অকুণ্ঠ—ৰ পৰা, পৰম বাসুদেৱৰ তত্ত্ব জানিবলৈ আগ্ৰহী হৈ, কুমাৰসকলৰ মুখ্য সনৎকুমাৰ আৰু অন্য মহামুনিসকলে তোমাৰ দৰে সঠিকভাৱে প্ৰশ্ন কৰিছিল।
Verse 4
स्वमेव धिष्ण्यं बहु मानयन्तं यद्वासुदेवाभिधमामनन्ति । प्रत्यग्धृताक्षाम्बुजकोशमीष- दुन्मीलयन्तं विबुधोदयाय ॥ ४ ॥
সেই সময়ত ভগৱান সঙ্কৰ্ষণ, যাঁক জ্ঞানীসকলে ‘বাসুদেৱ’ নামে পৰম প্ৰভু বুলি মান্য কৰে, সেই স্বপ্ৰভুকেই গভীৰ ধ্যানত সন্মান কৰিছিল; কিন্তু মহর্ষিসকলৰ কল্যাণৰ বাবে তেওঁ পদ্মনয়ন অলপ উন্মীলিত কৰি বাক্য আৰম্ভ কৰিলে।
Verse 5
स्वर्धुन्युदार्द्रै: स्वजटाकलापै- रुपस्पृशन्तश्चरणोपधानम् । पद्मं यदर्चन्त्यहिराजकन्या: सप्रेमनानाबलिभिर्वरार्था: ॥ ५ ॥
তেওঁলোক স্বৰ্গগঙ্গাৰ জলমাৰ্গে নামি অহাৰ বাবে তেওঁলোকৰ জটা ভিজা আছিল; তেওঁলোকে প্ৰভুৰ চৰণৰ আধাৰ-ৰূপ পদ্ম স্পৰ্শ কৰিলে—সেই পদ্মকেই অহিৰাজৰ কন্যাসকলে উত্তম বৰ লাভৰ আশাৰে প্ৰেমেৰে নানাবিধ অৰ্ঘ্য-উপচাৰে পূজা কৰে।
Verse 6
मुहुर्गृणन्तो वचसानुराग- स्खलत्पदेनास्य कृतानि तज्ज्ञा: । किरीटसाहस्रमणिप्रवेक- प्रद्योतितोद्दामफणासहस्रम् ॥ ६ ॥
সনৎকুমাৰ আদি চাৰিও কুমাৰ, যিসকলে প্ৰভুৰ দিব্য লীলাৰ তত্ত্ব জানিছিল, প্ৰেমভৰা নিৰ্বাচিত শব্দে ছন্দোবদ্ধভাৱে বাৰে বাৰে স্তৱ কৰিবলৈ ধৰিলে; তেতিয়া সহস্ৰ ফণ উচলাই থকা ভগৱান সঙ্কৰ্ষণৰ শিৰোমণিৰ দীপ্তি দিশে দিশে বিকিৰিত হ’ল।
Verse 7
प्रोक्तं किलैतद्भगवत्तमेन निवृत्तिधर्माभिरताय तेन । सनत्कुमाराय स चाह पृष्ट: सांख्यायनायाङ्ग धृतव्रताय ॥ ७ ॥
এই শ্ৰীমদ্ভাগৱতৰ তাত্পৰ্য ভগৱত্তম সঙ্কৰ্ষণে নিবৃত্তিধৰ্মত ৰত সনৎকুমাৰক কৈছিল; আৰু হে প্ৰিয়, পাছত ধৃতব্ৰত সাংখ্যায়ন মুনিয়ে সুধিলে সনৎকুমাৰে সঙ্কৰ্ষণৰ পৰা যেনেকৈ শুনিছিল তেনেকৈয়ে ভাগৱত ব্যাখ্যা কৰিলে।
Verse 8
सांख्यायन: पारमहंस्यमुख्यो विवक्षमाणो भगवद्विभूती: । जगाद सोऽस्मद्गुरवेऽन्विताय पराशरायाथ बृहस्पतेश्च ॥ ८ ॥
সাংখ্যায়ন মুনি পৰমহংসসকলৰ মাজত মুখ্য আছিল; তেওঁ শ্ৰীমদ্ভাগৱত অনুসাৰে ভগৱানৰ বিভূতি বৰ্ণনা কৰি থাকোঁতে, সংযোগবশতঃ মোৰ গুৰু পৰাশৰ আৰু বৃহস্পতি—দুয়োয়ে সেয়া শুনিলে।
Verse 9
प्रोवाच मह्यं स दयालुरुक्तो मुनि: पुलस्त्येन पुराणमाद्यम् । सोऽहं तवैतत्कथयामि वत्स श्रद्धालवे नित्यमनुव्रताय ॥ ९ ॥
পুলস্ত্য মুনিৰ উপদেশ অনুসৰি দয়ালু মহর্ষি পৰাশৰে মোক পুরাণসমূহৰ শ্ৰেষ্ঠ এই ভাগৱত ক’লে। হে বৎস, তুমি সদায় শ্ৰদ্ধাৱান আৰু মোৰ অনুব্ৰত, সেয়ে মইও শুনা মতে তোমাক এই কথা কওঁ।
Verse 10
उदाप्लुतं विश्वमिदं तदासीद् यन्निद्रयामीलितदृङ् न्यमीलयत् । अहीन्द्रतल्पेऽधिशयान एक: कृतक्षण: स्वात्मरतौ निरीह: ॥ १० ॥
সেই সময় ত্ৰিলোক জলত ডুব গৈছিল। গৰ্ভোদকশায়ী বিষ্ণু একাই অনন্ত শেষৰ শয্যাত শয়ন কৰিছিল; অন্তৰঙ্গ শক্তিত নিদ্ৰাৰ দৰে অৱস্থাত থাকিলেও বাহিৰঙ্গ শক্তিৰ কৰ্মৰ পৰা নিৰ্লিপ্ত আছিল, আৰু তেওঁৰ চকু সম্পূৰ্ণ বন্ধ নাছিল।
Verse 11
सोऽन्त:शरीरेऽर्पितभूतसूक्ष्म: कालात्मिकां शक्तिमुदीरयाण: । उवास तस्मिन् सलिले पदे स्वे यथानलो दारुणि रुद्धवीर्य: ॥ ११ ॥
প্ৰভুৱে সকলো জীৱক তেওঁলোকৰ সূক্ষ্ম দেহসহ অন্তৰত স্থাপন কৰি কালাত্মক শক্তিক উদ্দীপিত কৰিলে আৰু প্ৰলয়-জলত নিজৰ স্বপদত অৱস্থান কৰিলে—যেনেকৈ কাঠৰ ভিতৰত অগ্নিৰ শক্তি আবদ্ধ থাকে।
Verse 12
चतुर्युगानां च सहस्रमप्सु स्वपन् स्वयोदीरितया स्वशक्त्या । कालाख्ययासादितकर्मतन्त्रो लोकानपीतान्ददृशे स्वदेहे ॥ १२ ॥
প্ৰভুৱে নিজৰ স্বয়ং উদ্দীপিত অন্তৰঙ্গ শক্তিৰে জলে নিদ্ৰাৰ দৰে অৱস্থাত চতুৰ্যুগৰ সহস্ৰ চক্ৰলৈ শয়ন কৰিলে। কাল-শক্তিৰ প্ৰেৰণাে জীৱসমূহৰ কৰ্মতন্ত্ৰ পুনৰ চলিবলৈ ধৰোঁতেই, তেওঁ নিজৰ দিব্য দেহক নীলাভ ৰূপে দেখিলে।
Verse 13
तस्यार्थसूक्ष्माभिनिविष्टदृष्टे- रन्तर्गतोऽर्थो रजसा तनीयान् । गुणेन कालानुगतेन विद्ध: सूष्यंस्तदाभिद्यत नाभिदेशात् ॥ १३ ॥
সৃষ্টিৰ সূক্ষ্ম বিষয়ত প্ৰভুৰ দৃষ্টি নিবদ্ধ আছিল; অন্তৰ্গত সেই সূক্ষ্ম তত্ত্ব ৰজোগুণে আন্দোলিত হ’ল। কালানুগত গুণৰ প্ৰভাৱত বিদ্ধ হৈ, যেন শুকাই উঠিছে তেনেদৰে, সি প্ৰভুৰ নাভি-দেশ ভেদ কৰি প্ৰকাশ পালে।
Verse 14
स पद्मकोश: सहसोदतिष्ठत् कालेन कर्मप्रतिबोधनेन । स्वरोचिषा तत्सलिलं विशालं विद्योतयन्नर्क इवात्मयोनि: ॥ १४ ॥
জীৱসকলৰ কৰ্মফলৰ সমষ্টিৰূপে সেই পদ্মকুঁহি হঠাতে উদিত হ’ল; ভগৱান বিষ্ণুৰ পৰম ইচ্ছাত ই সূৰ্যৰ দৰে দীপ্ত হৈ সকলোকে আলোকিত কৰি প্ৰলয়ৰ বিশাল জল শুকুৱাবলৈ ধৰিলে।
Verse 15
तल्लोकपद्मं स उ एव विष्णु: प्रावीविशत्सर्वगुणावभासम् । तस्मिन् स्वयं वेदमयो विधाता स्वयम्भुवं यं स्म वदन्ति सोऽभूत् ॥ १५ ॥
সেই বিশ্ব-পদ্মত স্বয়ং ভগৱান বিষ্ণু পৰমাত্মাৰূপে প্ৰৱেশ কৰিলে; ই সকলো গুণেৰে পৰিপূৰ্ণ হোৱাৰ পাছত বেদময় বিধাতা—যাক স্বয়ম্ভূ বুলি কোৱা হয়—উদ্ভৱ হ’ল।
Verse 16
तस्यां स चाम्भोरुहकर्णिकाया- मवस्थितो लोकमपश्यमान: । परिक्रमन् व्योम्नि विवृत्तनेत्र- श्चत्वारि लेभेऽनुदिशं मुखानि ॥ १६ ॥
পদ্মৰ কৰ্ণিকাত অৱস্থিত হৈও ব্ৰহ্মাই জগত দেখা নাপালে; সেয়ে তেওঁ আকাশত পৰিক্ৰমা কৰিলে, আৰু চাৰিও দিশলৈ চকু ঘুৰাই ঘুৰাই দিশানুসাৰে চাৰিটা মুখ লাভ কৰিলে।
Verse 17
तस्माद्युगान्तश्वसनावघूर्ण- जलोर्मिचक्रात्सलिलाद्विरूढम् । उपाश्रित: कञ्जमु लोकतत्त्वं नात्मानमद्धाविददादिदेव: ॥ १७ ॥
সেই পদ্মত আশ্ৰিত আদিদেৱ ব্ৰহ্মাই সৃষ্টিতত্ত্ব, পদ্ম বা নিজকোও সম্পূৰ্ণকৈ বুজি নাপালে; যুগান্তত প্ৰলয়-বায়ু ব’বলৈ ধৰিলে আৰু জল আৰু পদ্মক মহা চক্ৰাকাৰ ঢৌত ঘূৰাবলৈ ধৰিলে।
Verse 18
क एष योऽसावहमब्जपृष्ठ एतत्कुतो वाब्जमनन्यदप्सु । अस्ति ह्यधस्तादिह किञ्चनैत- दधिष्ठितं यत्र सता नु भाव्यम् ॥ १८ ॥
অজ্ঞতাবশে ব্ৰহ্মাই ভাবিলে—এই পদ্মৰ ওপৰত অৱস্থিত মই কোন? এই পদ্ম ক’ৰ পৰা গজিল? নিশ্চয় তলত কিবা আছে, আৰু যাৰ পৰা এই পদ্ম গজিছে সেয়া পানীৰ ভিতৰতে থাকিব লাগিব।
Verse 19
स इत्थमुद्वीक्ष्य तदब्जनाल- नाडीभिरन्तर्जलमाविवेश । नार्वाग्गतस्तत्खरनालनाल- नाभिं विचिन्वंस्तदविन्दताज: ॥ १९ ॥
এইদৰে চিন্তা কৰি ব্ৰহ্মাই পদ্মনালাৰ নাড়ী বাটে জলৰ ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিলে। বিষ্ণুৰ নাভিৰ ওচৰলৈ গৈও পদ্মৰ মূল তেওঁ নাপালে।
Verse 20
तमस्यपारे विदुरात्मसर्गं विचिन्वतोऽभूत्सुमहांस्त्रिणेमि: । यो देहभाजां भयमीरयाण: परिक्षिणोत्यायुरजस्य हेति: ॥ २० ॥
হে বিদুৰ! এইদৰে নিজৰ সৃষ্টিৰ উৎস বিচাৰি থাকোঁতে ব্ৰহ্মাৰ ওচৰলৈ মহাকাল আহিল—বিষ্ণুৰ হাতত থকা চিৰন্তন চক্ৰ—যি দেহধাৰীৰ মনত মৃত্যুভয় জগায়।
Verse 21
ततो निवृत्तोऽप्रतिलब्धकाम: स्वधिष्ण्यमासाद्य पुन: स देव: । शनैर्जितश्वासनिवृत्तचित्तो न्यषीददारूढसमाधियोग: ॥ २१ ॥
তাৰপিছত কাম্য লক্ষ্য নাপাই তেওঁ অনুসন্ধান ত্যাগ কৰি পুনৰ নিজৰ আসন—পদ্মশিখৰ—লৈ ঘূৰি আহিল। ধীৰে ধীৰে শ্বাস সংযত কৰি চিত্ত নিবৃত্ত কৰি তেওঁ সমাধিযোগত বহিল।
Verse 22
कालेन सोऽज: पुरुषायुषाभि- प्रवृत्तयोगेन विरूढबोध: । स्वयं तदन्तर्हृदयेऽवभात- मपश्यतापश्यत यन्न पूर्वम् ॥ २२ ॥
ব্ৰহ্মাৰ শতবছৰৰ অন্তত, ধ্যানযোগ সম্পূৰ্ণ হোৱাত তেওঁৰ বোধ পৰিপক্ব হ’ল। তেতিয়া তেওঁ নিজৰ হৃদয়ত অন্তৰ্নিহিতভাৱে প্ৰকাশিত পৰম পুৰুষক দেখিলে, যাক আগতে মহাপ্ৰয়াসেও দেখা নাছিল।
Verse 23
मृणालगौरायतशेषभोग- पर्यङ्क एकं पुरुषं शयानम् । फणातपत्रायुतमूर्धरत्न- द्युभिर्हतध्वान्तयुगान्ततोये ॥ २३ ॥
ব্ৰহ্মাই দেখিলে—যুগান্তৰ জলত শ্বেত মৃণালসম শেষনাগৰ বিস্তৃত দেহ-শয্যাত একাকী পৰম পুৰুষ ভগৱান শয়ন কৰিছে। শেষৰ ফণাত জড়িত ৰত্নৰ কিৰণে সেই অঞ্চল আলোকিত কৰি অন্ধকাৰ দূৰ কৰিলে।
Verse 24
प्रेक्षां क्षिपन्तं हरितोपलाद्रे: सन्ध्याभ्रनीवेरुरुरुक्ममूर्ध्न: । रत्नोदधारौषधिसौमनस्य वनस्रजो वेणुभुजाङ्घ्रि पाङ्घ्रे : ॥ २४ ॥
ভগৱানৰ দিব্য দেহকান্তিয়ে হৰিতোপল পৰ্বতৰ সৌন্দৰ্যকো উপহাস কৰিছিল। সন্ধ্যাৰ মেঘেৰে সজ্জিত সেই প্ৰবাল-পৰ্বত যিমানেই মনোমোহা হওক, প্ৰভুৰ পীতাম্বৰ তাৰো অধিক শোভাময়। শিখৰৰ সোণো ৰত্নখচিত প্ৰভুৰ শিৰোভূষণৰ আগত ম্লান। জলপ্ৰপাত, ঔষধি আৰু ফুলৰ বিস্তাৰ যেন বনমালা, কিন্তু ৰত্ন-মুক্তা, তুলসীদল আৰু পুষ্পমালাৰে অলংকৃত প্ৰভুৰ বিশাল ৰূপ, বাহু আৰু চৰণে সেই দৃশ্যকো লজ্জিত কৰিছিল।
Verse 25
आयामतो विस्तरत: स्वमान- देहेन लोकत्रयसंग्रहेण । विचित्रदिव्याभरणांशुकानां कृतश्रियापाश्रितवेषदेहम् ॥ २५ ॥
দৈৰ্ঘ্য-প্ৰস্থত অনন্ত সেই স্বপ্ৰকাশিত দিব্য দেহে ঊৰ্ধ্ব, মধ্য আৰু অধঃ—তিনিও লোক একেলগে আৱৰি আছিল। অতুল বস্ত্ৰ আৰু বিচিত্ৰ দিব্য অলংকাৰৰ দ্বাৰা তেওঁৰ ৰূপ নিজেই তেজোময়, পৰম শ্ৰীয়ে বিভূষিত আৰু যথাযথভাৱে অলংকৃত আছিল।
Verse 26
पुंसां स्वकामाय विविक्तमार्गै- रभ्यर्चतां कामुदुघाङ्घ्रि पद्मम् । प्रदर्शयन्तं कृपया नखेन्दु- मयूखभिन्नाङ्गुलिचारुपत्रम् ॥ २६ ॥
ভৌতিক কলুষৰ পৰা মুক্ত শুদ্ধ ভক্তিৰ একান্ত পথে যিসকলে প্ৰভুক আৰাধনা কৰে, তেওঁলোকৰ বাবে প্ৰভুৰ পদ্মচৰণ সকলো বৰদান দানকাৰী। প্ৰভুৱে কৃপাৰে নিজৰ পদ্মচৰণ উঁচু কৰি দেখুৱালে; চন্দ্ৰসম নখৰ পৰা নিৰ্গত দিব্য কিৰণে আঙুলিবোৰক ফুলৰ মনোৰম পাপড়িৰ দৰে দীপ্ত কৰি তুলিলে।
Verse 27
मुखेन लोकार्तिहरस्मितेन परिस्फुरत्कुण्डलमण्डितेन । शोणायितेनाधरबिम्बभासा प्रत्यर्हयन्तं सुनसेन सुभ्र्वा ॥ २७ ॥
লোকৰ দুখ হৰণ কৰা মধুৰ হাঁহিযুক্ত মুখেৰে প্ৰভুৱে ভক্তসকলৰ সেৱা স্বীকাৰ কৰিলে। ঝলমল কুণ্ডলে অলংকৃত তেওঁৰ মুখ, ৰঙা অধৰৰ দীপ্তি, সুন্দৰ নাসিকা আৰু মনোহৰ ভ্ৰূৰ সৌন্দৰ্যৰে অতিশয় প্ৰীতিকৰ আছিল; সেই হাঁহিয়ে ভক্তৰ ক্লেশ নাশ কৰিছিল।
Verse 28
कदम्बकिञ्जल्कपिशङ्गवाससा स्वलंकृतं मेखलया नितम्बे । हारेण चानन्तधनेन वत्स श्रीवत्सवक्ष:स्थलवल्लभेन ॥ २८ ॥
হে প্ৰিয় বিদুৰ! প্ৰভুৰ কঁকাল কদম্বফুলৰ কেশৰধূলিৰ দৰে পীত বস্ত্ৰেৰে আৱৃত আছিল আৰু সুন্দৰ অলংকৃত মেখলাৰে বেষ্টিত। তেওঁৰ বক্ষস্থলত শ্ৰীবৎস চিহ্ন শোভিত আছিল, আৰু অমূল্য—অসীম ধনৰ—হাৰে সেই বক্ষক অধিক বিভূষিত কৰিছিল।
Verse 29
परार्ध्यकेयूरमणिप्रवेक- पर्यस्तदोर्दण्डसहस्रशाखम् । अव्यक्तमूलं भुवनाङ्घ्रि पेन्द्र- महीन्द्रभोगैरधिवीतवल्शम् ॥ २९ ॥
চন্দন গছ যেন সুগন্ধি ফুল-ডালৰে শোভিত, তেনেকৈ প্ৰভুৰ দিব্য দেহ অমূল্য মণি-মুক্তা আৰু কেয়ূৰ আদি অলংকাৰৰে ভূষিত আছিল। তেওঁ স্বয়ংস্থিত জগতাধিপতি, আৰু অনন্ত-শেষৰ ফণাৰ ছত্ৰছায়াৰে আৱৃত আছিল।
Verse 30
चराचरौको भगवन्महीध्र- महीन्द्रबन्धुं सलिलोपगूढम् । किरीटसाहस्रहिरण्यशृङ्ग- माविर्भवत्कौस्तुभरत्नगर्भम् ॥ ३० ॥
ভগৱান চল-অচল সকলো জীৱৰ আশ্ৰয়ধাম হৈ মহাপৰ্বতৰ দৰে স্থিত আছিল। অনন্ত-শেষ তেওঁৰ সখা-সেৱক হোৱাত তেওঁ নাগসকলৰ মিত্ৰ। পৰ্বতৰ সহস্ৰ সোণালী শিখৰৰ দৰে অনন্তৰ সোণালী কিৰীটধাৰী ফণা দেখা গ’ল; কৌস্তুভ আদি ৰত্নে তেওঁৰ দিব্য দেহ ৰত্নগৰ্ভ আছিল। প্ৰলয়জলত তেওঁ কেতিয়াবা নিমগ্নো দেখা যায়।
Verse 31
निवीतमाम्नायमधुव्रतश्रिया स्वकीर्तिमय्या वनमालया हरिम् । सूर्येन्दुवाय्वग्न्यगमं त्रिधामभि: परिक्रमत्प्राधनिकैर्दुरासदम् ॥ ३१ ॥
ব্ৰহ্মাই সেই পৰ্বতাকাৰ ৰূপ দেখি স্থিৰ কৰিলে—ইনিই হৰি, পৰমেশ্বৰ। তেওঁৰ বক্ষস্থলৰ বনমালাই মধুৰ গীতত বৈদিক জ্ঞানময় কীৰ্তি গাই অপূৰ্ব শোভা দিছিল। সুদৰ্শন চক্ৰে তেওঁ সুৰক্ষিত আছিল; সেয়ে সূৰ্য, চন্দ্ৰ, বায়ু, অগ্নি আদি কোনোবাই তেওঁৰ ওচৰলৈ যাব নোৱাৰিলে।
Verse 32
तर्ह्येव तन्नाभिसर:सरोज- मात्मामम्भ: श्वसनं वियच्च । ददर्श देवो जगतो विधाता नात: परं लोकविसर्गदृष्टि: ॥ ३२ ॥
তেতিয়াই জগতৰ বিধাতা ব্ৰহ্মাই প্ৰভুক দেখি একেলগে সৃষ্টিৰ দিশলৈও দৃষ্টি দিলে। তেওঁ বিষ্ণুৰ নাভিৰ সৰোবৰ, তাত থকা পদ্ম, প্ৰলয়জল, শুকুৱাই দিয়া বায়ু আৰু আকাশ—এই সকলো প্ৰত্যক্ষ দেখিলে; সৃষ্টিদৃষ্টি ইয়াৰ ওপৰলৈ আগবাঢ়িব নোৱাৰিলে।
Verse 33
स कर्मबीजं रजसोपरक्त: प्रजा: सिसृक्षन्नियदेव दृष्ट्वा । अस्तौद्विसर्गाभिमुखस्तमीड्य- मव्यक्तवर्त्मन्यभिवेशितात्मा ॥ ३३ ॥
ৰজোগুণে উপৰক্ত হৈ ব্ৰহ্মাৰ ভিতৰত সৃষ্টিৰ ইচ্ছা জাগিল। ভগৱানে সূচোৱা সৃষ্টিৰ কাৰণসমূহ দেখি তেওঁ দ্বিতীয় সৰ্গৰ দিশে উন্মুখ হ’ল আৰু সৃজন-ভাবৰ পথত স্থিত হৈ সেই স্তৱনীয় প্ৰভুলৈ বিনীত প্ৰাৰ্থনা অৰ্পণ কৰিবলৈ ধৰিলে।
Frequently Asked Questions
Because Bhāgavata-jñāna is not presented as speculation but as śabda-pramāṇa received through realized transmitters. The chapter foregrounds epistemic authority: the same truth is preserved by faithful hearing, and its purpose is compassion—liberating beings trapped in great misery for tiny pleasures.
Brahmā’s failure in external investigation teaches the limit of sensory and intellectual search. He returns to the lotus, restrains objectives, and performs deep meditation (tapas/samādhi). Only when the Lord reveals Himself within the heart does Brahmā gain true knowledge—showing that creation-knowledge depends on surrender and divine grace, not mere exploration.
Garbhodakaśāyī Viṣṇu is the Purusha expansion who enters each universe, from whom the cosmic lotus and Brahmā arise. His ‘rest’ on Ananta in pralaya symbolizes transcendence over material guṇas while still governing them: the jīvas remain in subtle suspension, and kāla later agitates prakṛti for the next cycle of manifestation.