Adhyaya 8
Nārāyaṇa-kavaca — The Armor of Lord Nārāyaṇa
ষষ্ঠ স্কন্ধৰ ইন্দ্ৰ–অসুৰ সংঘাতৰ ধাৰাবাহিকতাত মহাৰাজ পৰীক্ষিতে শুকদেৱ গোস্বামীক সোধে—যি বিষ্ণু-মন্ত্ৰময় কবচে ইন্দ্ৰে শত্রু জয় কৰি পুনৰ আধিপত্য লাভ কৰিছিল, সেই কবচৰ বিৱৰণ কি। শুকদেৱে কয় যে দেবতাসকলৰ পুৰোহিত ৰূপে নিযুক্ত বিশ্বৰূপৰ ওচৰলৈ ইন্দ্ৰ গৈ নাৰায়ণ-কবচ লাভ কৰে। বিশ্বৰূপে আচমনাদি শুদ্ধি, উপযুক্ত আসন আৰু দিশা, আৰু অষ্টাক্ষৰী (ওঁ নমো নাৰায়ণায়), দ্বাদশাক্ষৰী (ওঁ নমো ভগৱতে বাসুদেৱায়) আৰু ষড়াক্ষৰী (ওঁ বিষ্ণৱে নমঃ) মন্ত্ৰে ন্যাস, দিগ্বন্ধন আৰু অস্ত্ৰ-মন্ত্ৰৰ বিধি ক্ৰমে বুজাই দিয়ে। তাৰ পিছত কবচত মৎস্য, বামন, নৃসিংহ, বৰাহ, ৰাম আদি অৱতাৰ, কাল-বিভাগত ভগৱানৰ নাম আৰু সুদৰ্শন, গদা, শঙ্খ, খড়্গ, ঢাল আদি আয়ুধ স্মৰণ কৰি সকলো দিশৰ ৰক্ষা প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়। অধ্যায়ৰ শেষত ইয়াৰ ফলপ্ৰদতা, কৌশিক–চিত্ৰৰথৰ দৃষ্টান্ত, আৰু শ্ৰদ্ধাৰে শ্ৰৱণ বা প্ৰয়োগ কৰিলে বিপদ নাশ হৈ মান-যশ লাভ হয় বুলি নিশ্চিত কৰি, আগলৈ ইন্দ্ৰৰ বিজয়ৰ পটভূমি সাজে।
Shlokas
Verse 1
श्रीराजोवाच यया गुप्त: सहस्राक्ष: सवाहान् रिपुसैनिकान् । क्रीडन्निव विनिर्जित्य त्रिलोक्या बुभुजे श्रियम् ॥ १ ॥ भगवंस्तन्ममाख्याहि वर्म नारायणात्मकम् । यथाततायिन: शत्रून्येन गुप्तोऽजयन्मृधे ॥ २ ॥
শ্ৰীৰাজাই ক’লে—হে ভগৱান, যি বিষ্ণুমন্ত্ৰ-ৰূপ কবচে সহস্ৰাক্ষ ইন্দ্ৰে বাহনসহ শত্রুসেনাক যেন খেলাচ্ছলে জয় কৰি ত্ৰিলোকীৰ ঐশ্বৰ্য ভোগ কৰিছিল, সেয়া মোক কওক। অনুগ্ৰহ কৰি সেই নাৰায়ণাত্মক বর্ম বৰ্ণনা কৰক, যাৰ ৰক্ষাত ইন্দ্ৰে যুদ্ধত প্ৰাণঘাতী শত্রুক জয় কৰিছিল।
Verse 2
श्रीराजोवाच यया गुप्त: सहस्राक्ष: सवाहान् रिपुसैनिकान् । क्रीडन्निव विनिर्जित्य त्रिलोक्या बुभुजे श्रियम् ॥ १ ॥ भगवंस्तन्ममाख्याहि वर्म नारायणात्मकम् । यथाततायिन: शत्रून्येन गुप्तोऽजयन्मृधे ॥ २ ॥
শ্ৰীৰাজাই ক’লে—হে ভগৱান, যি বিষ্ণুমন্ত্ৰ-ৰূপ কবচে সহস্ৰাক্ষ ইন্দ্ৰে বাহনসহ শত্রুসেনাক যেন খেলাচ্ছলে জয় কৰি ত্ৰিলোকীৰ ঐশ্বৰ্য ভোগ কৰিছিল, সেয়া মোক কওক। অনুগ্ৰহ কৰি সেই নাৰায়ণাত্মক বর্ম বৰ্ণনা কৰক, যাৰ ৰক্ষাত ইন্দ্ৰে যুদ্ধত প্ৰাণঘাতী শত্রুক জয় কৰিছিল।
Verse 3
श्रीबादरायणिरुवाच वृत: पुरोहितस्त्वाष्ट्रो महेन्द्रायानुपृच्छते । नारायणाख्यं वर्माह तदिहैकमना: शृणु ॥ ३ ॥
শ্ৰীশুকদেৱ গোস্বামীয়ে ক’লে—দেৱতাসকলে ত্বাষ্ট্ৰপুত্ৰ বিশ্বৰূপক পুৰোহিত ৰূপে বাছি লৈছিল। মহেন্দ্ৰ ইন্দ্ৰে ‘নাৰায়ণ-কবচ’ বিষয়ে সুধিলে বিশ্বৰূপে তাক ক’লে। একাগ্ৰচিত্তে শুনা।
Verse 4
श्रीविश्वरूप उवाच धौताङ्घ्रिपाणिराचम्य सपवित्र उदङ्मुख: । कृतस्वाङ्गकरन्यासो मन्त्राभ्यां वाग्यत: शुचि: ॥ ४ ॥ नारायणपरं वर्म सन्नह्येद् भय आगते । पादयोर्जानुनोरूर्वोरुदरे हृद्यथोरसि ॥ ५ ॥ मुखे शिरस्यानुपूर्व्यादोंङ्कारादीनि विन्यसेत् । ॐ नमो नारायणायेति विपर्ययमथापि वा ॥ ६ ॥
বিশ্বৰূপে ক’লে—ভয় আহিলে প্ৰথমে হাত-পা ধুই আচমন কৰিবা; পবিত্ৰ কুশ স্পৰ্শ কৰি উত্তৰমুখে নীৰৱ আৰু শুচি হৈ বহিবা। তাৰ পিছত অষ্টাক্ষৰী ‘ওঁ নমো নাৰায়ণায়’ আৰু দ্বাদশাক্ষৰী মন্ত্ৰে অঙ্গ-কৰন্যাস কৰি নাৰায়ণ-পর বর্ম ধাৰণ কৰিবা। পাদৰ পৰা ক্ৰমে জানু, ঊৰু, উদৰ, হৃদয়, বক্ষ, মুখ আৰু শিৰত প্ৰণৱাদি অক্ষৰৰ ন্যাস কৰিবা; তাৰ পিছত বিপৰীত ক্ৰমতো ন্যাস কৰিবা।
Verse 5
श्रीविश्वरूप उवाच धौताङ्घ्रिपाणिराचम्य सपवित्र उदङ्मुख: । कृतस्वाङ्गकरन्यासो मन्त्राभ्यां वाग्यत: शुचि: ॥ ४ ॥ नारायणपरं वर्म सन्नह्येद् भय आगते । पादयोर्जानुनोरूर्वोरुदरे हृद्यथोरसि ॥ ५ ॥ मुखे शिरस्यानुपूर्व्यादोंङ्कारादीनि विन्यसेत् । ॐ नमो नारायणायेति विपर्ययमथापि वा ॥ ६ ॥
শ্ৰী বিশ্বৰূপে ক’লে—ভয় আহিলে প্ৰথমে হাত-পা ধুই আচমন কৰিব, পবিত্ৰ হৈ উত্তৰমুখে বহি কুশ স্পৰ্শ কৰি মৌন থাকিব। তাৰ পাছত অষ্টাক্ষৰ আৰু দ্বাদশাক্ষৰ মন্ত্ৰে কৰ-অঙ্গন্যাস কৰি ‘ওঁ নমো নাৰায়ণায়’ জপ কৰি পাদৰ পৰা ক্ৰমে জানু, উৰু, উদৰ, হৃদয়, বক্ষ, মুখ আৰু শিৰত ন্যাস কৰিব; তাৰ পিছত বিপৰীত ক্ৰমতো কৰিব। এইদৰে নাৰায়ণ-কৱচ ধাৰণ হয়।
Verse 6
श्रीविश्वरूप उवाच धौताङ्घ्रिपाणिराचम्य सपवित्र उदङ्मुख: । कृतस्वाङ्गकरन्यासो मन्त्राभ्यां वाग्यत: शुचि: ॥ ४ ॥ नारायणपरं वर्म सन्नह्येद् भय आगते । पादयोर्जानुनोरूर्वोरुदरे हृद्यथोरसि ॥ ५ ॥ मुखे शिरस्यानुपूर्व्यादोंङ्कारादीनि विन्यसेत् । ॐ नमो नारायणायेति विपर्ययमथापि वा ॥ ६ ॥
শ্ৰী বিশ্বৰূপে ক’লে—ভয়ৰ সময়ত হাত-পা ধুই আচমন কৰি শুদ্ধ হ’ব, উত্তৰমুখে বহি কুশ স্পৰ্শ কৰি মৌন থাকিব। তাৰ পাছত অষ্টাক্ষৰ আৰু দ্বাদশাক্ষৰ মন্ত্ৰে ন্যাস কৰি নাৰায়ণ-কৱচ ধাৰণ কৰিব। ‘ওঁ নমো নাৰায়ণায়’ জপ কৰি পাদৰ পৰা শিৰলৈ ক্ৰমে ন্যাস কৰিব, আৰু তাৰ পিছত বিপৰীত ক্ৰমতো কৰিব।
Verse 7
करन्यासं तत: कुर्याद् द्वादशाक्षरविद्यया । प्रणवादियकारान्तमङ्गुल्यङ्गुष्ठपर्वसु ॥ ७ ॥
তাৰ পাছত দ্বাদশাক্ষৰ বিদ্যা ‘ওঁ নমো ভগৱতে বাসুদেৱায়’ৰে কৰন্যাস কৰিব। প্ৰতিটো অক্ষৰৰ আগতে ওঁকাৰ যোগ কৰি, সোঁহাতৰ তর্জনী পৰা আৰম্ভ কৰি আঙুলিৰ আগত অক্ষৰ স্থাপন কৰি বাঁহাতৰ তর্জনীলৈ সম্পূৰ্ণ কৰিব। অৱশিষ্ট চাৰি অক্ষৰ বৃদ্ধাঙ্গুলিৰ গাঁঠত ন্যাস কৰিব।
Verse 8
न्यसेद्धृदय ओंङ्कारं विकारमनु मूर्धनि । षकारं तु भ्रुवोर्मध्ये णकारं शिखया न्यसेत् ॥ ८ ॥ वेकारं नेत्रयोर्युञ्ज्यान्नकारं सर्वसन्धिषु । मकारमस्त्रमुद्दिश्य मन्त्रमूर्तिर्भवेद् बुध: ॥ ९ ॥ सविसर्गं फडन्तं तत्सर्वदिक्षु विनिर्दिशेत् । ॐ विष्णवे नम इति ॥ १० ॥
তাৰ পাছত ষড়াক্ষৰ মন্ত্ৰ ‘ওঁ বিষ্ণৱে নমঃ’ জপ কৰিব। ওঁকাৰ হৃদয়ত, ‘বি’ মূৰ্ধাত, ‘ষ’ ভ্ৰূমধ্যত, ‘ণ’ শিখাত, ‘বে’ দুই নয়নৰ মাজত ন্যাস কৰিব। তাৰ পাছত ‘ন’ দেহৰ সকলো সন্ধিত ন্যাস কৰি, ‘ম’ক অস্ত্ৰৰূপে ধ্যান কৰিব—এইদৰে জপক মন্ত্ৰমূৰ্তি হয়। শেষত বিসৰ্গসহ ‘মঃ অস্ত্ৰায় ফট্’ বুলি পূৰ্বাদি সকলো দিশত প্ৰক্ষেপ কৰিব।
Verse 9
न्यसेद्धृदय ओंङ्कारं विकारमनु मूर्धनि । षकारं तु भ्रुवोर्मध्ये णकारं शिखया न्यसेत् ॥ ८ ॥ वेकारं नेत्रयोर्युञ्ज्यान्नकारं सर्वसन्धिषु । मकारमस्त्रमुद्दिश्य मन्त्रमूर्तिर्भवेद् बुध: ॥ ९ ॥ सविसर्गं फडन्तं तत्सर्वदिक्षु विनिर्दिशेत् । ॐ विष्णवे नम इति ॥ १० ॥
ষড়াক্ষৰ মন্ত্ৰ ‘ওঁ বিষ্ণৱে নমঃ’ জপ কৰি ওঁকাৰ হৃদয়ত, ‘বি’ মূৰ্ধাত, ‘ষ’ ভ্ৰূমধ্যত, ‘ণ’ শিখাত, আৰু ‘বে’ নয়নৰ মাজত ন্যাস কৰিব। তাৰ পাছত ‘ন’ সকলো সন্ধিত স্থাপন কৰি ‘ম’ক অস্ত্ৰৰূপে ধ্যান কৰিব; তাতে সাধক মন্ত্ৰমূৰ্তি হয়। শেষত বিসৰ্গসহ ‘মঃ অস্ত্ৰায় ফট্’ বুলি পূৰ্বাদি সকলো দিশত উচ্চাৰ কৰিব।
Verse 10
न्यसेद्धृदय ओंङ्कारं विकारमनु मूर्धनि । षकारं तु भ्रुवोर्मध्ये णकारं शिखया न्यसेत् ॥ ८ ॥ वेकारं नेत्रयोर्युञ्ज्यान्नकारं सर्वसन्धिषु । मकारमस्त्रमुद्दिश्य मन्त्रमूर्तिर्भवेद् बुध: ॥ ९ ॥ सविसर्गं फडन्तं तत्सर्वदिक्षु विनिर्दिशेत् । ॐ विष्णवे नम इति ॥ १० ॥
তাৰ পিছত ষড়াক্ষৰ মন্ত্ৰ “ওঁ বিষ্ণৱে নমঃ” জপ কৰিব। ‘ওঁ’ হৃদয়ত, ‘বি’ মূৰ্ধাত, ‘ষ’ ভ্ৰূমধ্যত, ‘ণ’ শিখাত আৰু ‘বে’ দুয়ো নয়নৰ মাজত ন্যাস কৰিব। ‘ন’ দেহৰ সকলো সন্ধিস্থানত স্থাপন কৰি ‘ম’ক অস্ত্ৰৰূপে ধ্যান কৰিলে জপক মন্ত্ৰমূৰ্তি হয়। শেষত বিসৰ্গ যোগ কৰি “মঃ অস্ত্ৰায় ফট্” পূৰ্ব দিশৰ পৰা আৰম্ভ কৰি সকলো দিশত উচ্চাৰণ কৰিব; মন্ত্ৰ-কৱচে দিশসমূহ বদ্ধ কৰে।
Verse 11
आत्मानं परमं ध्यायेद् ध्येयं षट्शक्तिभिर्युतम् । विद्यातेजस्तपोमूर्तिमिमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥ ११ ॥
জপ শেষ হ’লে সাধকে গুণতঃ নিজকে পৰম পুৰুষৰ সৈতে এক বুলি ধ্যান কৰিব—যি ষড়ৈশ্বৰ্যৰে পৰিপূৰ্ণ আৰু ধ্যানযোগ্য। তেওঁক বিদ্যা, তেজ আৰু তপৰ মূৰ্তি বুলি মনে ধৰি, তাৰ পিছত ভগৱান নাৰায়ণৰ এই ৰক্ষাকৱচ স্তোত্ৰ ‘নাৰায়ণ-কৱচ’ উচ্চাৰণ কৰিব।
Verse 12
ॐ हरिर्विदध्यान्मम सर्वरक्षां न्यस्ताङ्घ्रिपद्म: पतगेन्द्रपृष्ठे । दरारिचर्मासिगदेषुचाप- पाशान् दधानोऽष्टगुणोऽष्टबाहु: ॥ १२ ॥
ওঁ হৰি মোৰ সৰ্বৰক্ষা বিধান কৰক। তেওঁ গৰুড়েন্দ্ৰৰ পিঠিত অধিষ্ঠিত, তেওঁৰ পদ্মপদ তাত ন্যস্ত; আৰু শঙ্খ, চক্ৰ, ঢাল, খড়্গ, গদা, বাণ, ধনু আৰু পাশ—এই আঠ অস্ত্ৰ ধাৰণ কৰে। অষ্টবাহু আৰু অষ্টসিদ্ধিৰে পৰিপূৰ্ণ সেই সৰ্বশক্তিমান ভগৱান সদায় মোক ৰক্ষা কৰক।
Verse 13
जलेषु मां रक्षतु मत्स्यमूर्ति- र्यादोगणेभ्यो वरुणस्य पाशात् । स्थलेषु मायावटुवामनोऽव्यात् त्रिविक्रम: खेऽवतु विश्वरूप: ॥ १३ ॥
জলত মৎস্যমূৰ্তি ভগৱানে মোক ৰক্ষা কৰক—বৰুণৰ পাশৰ পৰা আৰু ভয়ংকৰ জলচৰসমূহৰ পৰা। স্থলত মায়াশক্তি বিস্তাৰ কৰি বটু-ৱামন ৰূপ ধাৰণ কৰা ৱামনদেৱে মোক ৰক্ষা কৰক। আৰু আকাশত ত্ৰিলোকজয়ী বিশাল বিশ্বৰূপ ত্ৰিবিক্ৰম প্ৰভুৱে মোক ৰক্ষা কৰক।
Verse 14
दुर्गेष्वटव्याजिमुखादिषु प्रभु: पायान्नृसिंहोऽसुरयूथपारि: । विमुञ्चतो यस्य महाट्टहासं दिशो विनेदुर्न्यपतंश्च गर्भा: ॥ १४ ॥
অৰণ্য, দুৰ্গম ঠাই, যুদ্ধমুখ আদি সকলোতে প্ৰভু নৃসিংহদেৱে মোক ৰক্ষা কৰক—যি অসুৰযূথপতি হিৰণ্যকশিপুৰ বৈৰী। তেওঁৰ মহাট্টহাস ওলালেই দিশসমূহ গর্জি উঠিছিল আৰু অসুৰসকলৰ গৰ্ভৱতী স্ত্ৰীৰ গৰ্ভ পতিত হৈছিল। সেই কৃপালু প্ৰভুৱে সকলো দিশত, বিশেষকৈ সংকটস্থলত, মোক ৰক্ষা কৰক।
Verse 15
रक्षत्वसौ माध्वनि यज्ञकल्प: स्वदंष्ट्रयोन्नीतधरो वराह: । रामोऽद्रिकूटेष्वथ विप्रवासे सलक्ष्मणोऽव्याद् भरताग्रजोऽस्मान् ॥ १५ ॥
যজ্ঞস্বৰূপ যজ্ঞেশ্বৰ ভগৱান বৰাহ, যিয়ে তীক্ষ্ণ দন্তত পৃথিৱীক জলৰ পৰা উঠাই ধৰিছিল, তেওঁ পথৰ দুষ্টৰ পৰা মোক ৰক্ষা কৰক। পৰ্বতশিখৰত পৰশুৰাম ৰক্ষা কৰক, আৰু বিদেশত ভৰতৰ অগ্ৰজ শ্ৰীৰাম লক্ষ্মণসহ আমাক ৰক্ষা কৰক।
Verse 16
मामुग्रधर्मादखिलात्प्रमादा- न्नारायण: पातु नरश्च हासात् । दत्तस्त्वयोगादथ योगनाथ: पायाद्गुणेश: कपिल: कर्मबन्धात् ॥ १६ ॥
অনাৱশ্যক উগ্ৰ আৰু মিথ্যা ধৰ্মপথ আৰু প্ৰমাদৰ পৰা নাৰায়ণ ভগৱানে মোক ৰক্ষা কৰক; আৰু ‘নৰ’ অৱতাৰে অহংকাৰৰ পৰা বচাওক। যোগনাথ দত্তাত্ৰেয় ভক্তিযোগত পতনৰ পৰা ৰক্ষা কৰক, আৰু গুণেশ কপিলদেৱে কৰ্মবন্ধনৰ পৰা মোক মুক্ত কৰক।
Verse 17
सनत्कुमारोऽवतु कामदेवा- द्धयशीर्षा मां पथि देवहेलनात् । देवर्षिवर्य: पुरुषार्चनान्तरात् कूर्मो हरिर्मां निरयादशेषात् ॥ १७ ॥
সনৎকুমাৰে মোক কামবাসনাৰ পৰা ৰক্ষা কৰক। শুভ কাৰ্য আৰম্ভ কৰোঁতে পথত দেৱ-হেলনাৰ অপৰাধৰ পৰা হয়শীৰ্ষ (হয়গ্ৰীৱ) ভগৱানে মোক ৰক্ষা কৰক। দেৱর্ষি নাৰদে দেৱাৰ্চনাৰ অপৰাধৰ পৰা বচাওক; আৰু কূৰ্মৰূপ হৰিয়ে মোক অসীম নৰকৰ পৰা ৰক্ষা কৰক।
Verse 18
धन्वन्तरिर्भगवान् पात्वपथ्याद् द्वन्द्वाद् भयादृषभो निर्जितात्मा । यज्ञश्च लोकादवताज्जनान्ताद् बलो गणात् क्रोधवशादहीन्द्र: ॥ १८ ॥
ভগৱান ধন্বন্তৰিয়ে অপথ্য আহাৰ আৰু ৰোগভয়ৰ পৰা মোক ৰক্ষা কৰক। ইন্দ্ৰিয়জিত ঋষভদেৱে শীত-উষ্ণ দ্বন্দ্বৰ পৰা উৎপন্ন ভয়ৰ পৰা বচাওক। যজ্ঞ অৱতাৰে লোকনিন্দা আৰু জনহানিৰ পৰা ৰক্ষা কৰক; আৰু অহীন্দ্ৰৰূপ বলৰামে ঈৰ্ষ্যাপৰায়ণ সাপ আৰু ক্ৰোধবশ শত্রুৰ পৰা মোক ৰক্ষা কৰক।
Verse 19
द्वैपायनो भगवानप्रबोधाद् बुद्धस्तु पाषण्डगणप्रमादात् । कल्कि: कले: कालमलात् प्रपातु धर्मावनायोरुकृतावतार: ॥ १९ ॥
বৈদিক জ্ঞানৰ অভাৱৰ পৰা উৎপন্ন অজ্ঞানৰ পৰা ভগৱান দ্বৈপায়ন ব্যাসে মোক ৰক্ষা কৰক। পাষণ্ডী দলৰ প্ৰমাদ আৰু বেদবিৰোধী কৰ্মৰ পৰা বুদ্ধদেৱে ৰক্ষা কৰক। আৰু ধৰ্ম ৰক্ষাৰ বাবে মহা অৱতাৰ কল্কিয়ে কলিযুগৰ কলুষৰ পৰা মোক বচাওক।
Verse 20
मां केशवो गदया प्रातरव्याद् गोविन्द आसङ्गवमात्तवेणु: । नारायण: प्राह्ण उदात्तशक्ति- र्मध्यन्दिने विष्णुररीन्द्रपाणि: ॥ २० ॥
দিনৰ প্ৰথম প্ৰহৰত গদাধাৰী কেশৱে মোক ৰক্ষা কৰক, দ্বিতীয় প্ৰহৰত বেণুধাৰী গোবিন্দে ৰক্ষা কৰক। তৃতীয় প্ৰহৰত সৰ্বশক্তিমান নাৰায়ণে আৰু মধ্যাহ্নত শত্রুনাশক চক্ৰপাণি বিষ্ণুৱে মোক ৰক্ষা কৰক।
Verse 21
देवोऽपराह्णे मधुहोग्रधन्वा सायं त्रिधामावतु माधवो माम् । दोषे हृषीकेश उतार्धरात्रे निशीथ एकोऽवतु पद्मनाभ: ॥ २१ ॥
দিনৰ পঞ্চম প্ৰহৰত ভয়ংকৰ ধনু ধাৰণ কৰা মধুসূদনে মোক ৰক্ষা কৰক। সন্ধিয়াত ত্ৰিধাম-স্বৰূপ মাধৱে ৰক্ষা কৰক; ৰাত্ৰিৰ আৰম্ভণিতে হৃষীকেশে, আৰু নিশীথত একমাত্ৰ পদ্মনাভে মোক ৰক্ষা কৰক।
Verse 22
श्रीवत्सधामापररात्र ईश: प्रत्यूष ईशोऽसिधरो जनार्दन: । दामोदरोऽव्यादनुसन्ध्यं प्रभाते विश्वेश्वरो भगवान् कालमूर्ति: ॥ २२ ॥
অর্ধৰাত্ৰিৰ পাছত আকাশ ৰঙা হোৱালৈকে শ্ৰীৱৎসধাৰী ঈশ্বৰে মোক ৰক্ষা কৰক। ৰাত্ৰিৰ অন্তত অসিধাৰী জনাৰ্দনে ৰক্ষা কৰক। প্ৰভাতত দামোদৰে ৰক্ষা কৰক, আৰু দিন-ৰাত্ৰিৰ সন্ধিক্ষণত কালমূৰ্তি বিশ্বেশ্বৰ ভগৱানে মোক ৰক্ষা কৰক।
Verse 23
चक्रं युगान्तानलतिग्मनेमि भ्रमत् समन्ताद् भगवत्प्रयुक्तम् । दन्दग्धि दन्दग्ध्यरिसैन्यमाशु कक्षं यथा वातसखो हुताश: ॥ २३ ॥
ভগৱানৰ দ্বাৰা প্ৰেৰিত, চাৰিও দিশে ঘূৰি ফুৰা, যুগান্তৰ অগ্নিৰ দৰে তীক্ষ্ণ ধাৰযুক্ত সেই চক্ৰ—যেনেকৈ বতাহৰ সহায়ত আগুনে শুকান ঘাঁহ ভস্ম কৰে—তেনেকৈ সুদৰ্শন চক্ৰে আমাৰ শত্রুসেনাক শীঘ্ৰে ভস্ম কৰক।
Verse 24
गदेऽशनिस्पर्शनविस्फुलिङ्गे निष्पिण्ढि निष्पिण्ढ्यजितप्रियासि । कुष्माण्डवैनायकयक्षरक्षो- भूतग्रहांश्चूर्णय चूर्णयारीन् ॥ २४ ॥
হে প্ৰভুৰ হাতৰ গদা! তুমি বজ্ৰস্পৰ্শ সদৃশ অগ্নিস্ফুলিঙ্গ উলিয়াই দিয়া, আৰু অজিত প্ৰভুৰ অতি প্ৰিয়। দয়া কৰি মোৰ শত্রুবোৰক কুটিকুটি চূৰ্ণ কৰা; কুষ্মাণ্ড, বৈনায়ক, যক্ষ, ৰাক্ষস, ভূত আৰু গ্ৰহ আদি দুষ্টক চূর্ণ কৰা।
Verse 25
त्वं यातुधानप्रमथप्रेतमातृ- पिशाचविप्रग्रहघोरदृष्टीन् । दरेन्द्र विद्रावय कृष्णपूरितो भीमस्वनोऽरेर्हृदयानि कम्पयन् ॥ २५ ॥
হে শঙ্খশ্ৰেষ্ঠ পাঞ্চজন্য! তুমি সদায় শ্ৰীকৃষ্ণৰ প্ৰাণবায়ুৰে পূৰ্ণ। সেয়ে তোমাৰ ভয়ংকৰ ধ্বনিয়ে ৰাক্ষস, প্ৰমথ, প্ৰেত, মাতৃ, পিশাচ আৰু ঘোৰদৃষ্টিৰ ব্ৰাহ্মণ-ভূত আদি শত্রুৰ হৃদয় কঁপাই তেওঁলোকক তাড়াই দিয়ে।
Verse 26
त्वं तिग्मधारासिवरारिसैन्य- मीशप्रयुक्तो मम छिन्धि छिन्धि । चक्षूंषि चर्मञ्छतचन्द्र छादय द्विषामघोनां हर पापचक्षुषाम् ॥ २६ ॥
হে তীক্ষ্ণধাৰ খড়্গশ্ৰেষ্ঠ! তুমি পৰমেশ্বৰৰ দ্বাৰা প্ৰয়োজিত; মোৰ শত্রুসেনাক কাটি পেলাও, কাটি পেলাও। হে শতচন্দ্ৰচিহ্নিত ঢাল! পাপী শত্রুৰ চকু ঢাকি দিয়া আৰু তেওঁলোকৰ পাপদৃষ্টি হৰণ কৰা।
Verse 27
यन्नो भयं ग्रहेभ्योऽभूत् केतुभ्यो नृभ्य एव च । सरीसृपेभ्यो दंष्ट्रिभ्यो भूतेभ्योंहोभ्य एव च ॥ २७ ॥ सर्वाण्येतानि भगवन्नामरूपानुकीर्तनात् । प्रयान्तु सङ्क्षयं सद्यो ये न: श्रेय:प्रतीपका: ॥ २८ ॥
দুষ্ট গ্ৰহ, ধূমকেতু, ঈৰ্ষান্বিত মানুহ, সাপ-বিছা আৰু বাঘ-নেকুৰাৰ দৰে দংশনকাৰী জন্তু, ভূত-প্ৰেত, আৰু পৃথিৱী-জল-অগ্নি-বায়ু আদি তত্ত্ব, বজ্ৰপাত আৰু পূৰ্বপাপ—ইয়াৰ পৰা আমাৰ যি ভয়, ভগৱানৰ নাম-ৰূপ-গুণ-উপকৰণৰ কীৰ্তনে আমাৰ মঙ্গলৰ বিপৰীত সকলো বাধা যেন তৎক্ষণাৎ নাশ হয়।
Verse 28
यन्नो भयं ग्रहेभ्योऽभूत् केतुभ्यो नृभ्य एव च । सरीसृपेभ्यो दंष्ट्रिभ्यो भूतेभ्योंहोभ्य एव च ॥ २७ ॥ सर्वाण्येतानि भगवन्नामरूपानुकीर्तनात् । प्रयान्तु सङ्क्षयं सद्यो ये न: श्रेय:प्रतीपका: ॥ २८ ॥
দুষ্ট গ্ৰহ, ধূমকেতু, ঈৰ্ষান্বিত মানুহ, সাপ-বিছা আৰু বাঘ-নেকুৰাৰ দৰে দংশনকাৰী জন্তু, ভূত-প্ৰেত, আৰু পৃথিৱী-জল-অগ্নি-বায়ু আদি তত্ত্ব, বজ্ৰপাত আৰু পূৰ্বপাপ—ইয়াৰ পৰা আমাৰ যি ভয়, ভগৱানৰ নাম-ৰূপ-গুণ-উপকৰণৰ কীৰ্তনে আমাৰ মঙ্গলৰ বিপৰীত সকলো বাধা যেন তৎক্ষণাৎ নাশ হয়।
Verse 29
गरुडो भगवान् स्तोत्रस्तोभश्छन्दोमय: प्रभु: । रक्षत्वशेषकृच्छ्रेभ्यो विष्वक्सेन: स्वनामभि: ॥ २९ ॥
ভগৱান বিষ্ণুৰ বাহন গৰুড়দেৱ—স্তোত্ৰে পূজিত আৰু বেদময় প্ৰভু—আমাক সকলো বিপদ-আপদৰ পৰা ৰক্ষা কৰক; আৰু ভগৱান বিষ্বক্সেনেও নিজৰ পবিত্ৰ নামসমূহেৰে আমাক সকলো আশংকাৰ পৰা সুৰক্ষা কৰক।
Verse 30
सर्वापद्भ्यो हरेर्नामरूपयानायुधानि न: । बुद्धीन्द्रियमन:प्राणान् पान्तु पार्षदभूषणा: ॥ ३० ॥
সকলো বিপদৰ পৰা হৰিৰ পবিত্ৰ নাম, তেওঁৰ দিব্য ৰূপ, তেওঁৰ বাহন আৰু অস্ত্ৰসমূহ—যি তেওঁৰ পাৰ্ষদসকলৰ ভূষণ—আমাৰ বুদ্ধি, ইন্দ্ৰিয়, মন আৰু প্ৰাণক ৰক্ষা কৰক।
Verse 31
यथा हि भगवानेव वस्तुत: सदसच्च यत् । सत्येनानेन न: सर्वे यान्तु नाशमुपद्रवा: ॥ ३१ ॥
যেনে স্থূল আৰু সূক্ষ্ম জগত বস্তুত জড় হলেও কাৰণসমূহৰ কাৰণ ভগৱানৰ পৰা অভিন্ন, তেনে এই সত্যৰ বলত আমাৰ সকলো উপদ্ৰৱ নাশ হওক।
Verse 32
यथैकात्म्यानुभावानां विकल्परहित: स्वयम् । भूषणायुधलिङ्गाख्या धत्ते शक्ती: स्वमायया ॥ ३२ ॥ तेनैव सत्यमानेन सर्वज्ञो भगवान् हरि: । पातु सर्वै: स्वरूपैर्न: सदा सर्वत्र सर्वग: ॥ ३३ ॥
একত্ব অনুভৱ কৰা জ্ঞানীসকলৰ বাবে ভগৱান স্বয়ং বিকল্পৰহিত; তেওঁ স্বমায়াশক্তিৰে ভূষণ, অস্ত্ৰ, চিহ্ন আৰু নামৰূপে নিজৰ শক্তিসমূহ ধাৰণ কৰে।
Verse 33
यथैकात्म्यानुभावानां विकल्परहित: स्वयम् । भूषणायुधलिङ्गाख्या धत्ते शक्ती: स्वमायया ॥ ३२ ॥ तेनैव सत्यमानेन सर्वज्ञो भगवान् हरि: । पातु सर्वै: स्वरूपैर्न: सदा सर्वत्र सर्वग: ॥ ३३ ॥
সেই সত্য অনুসাৰে সৰ্বজ্ঞ আৰু সৰ্বত্ৰ সৰ্বগ ভগৱান হৰি তেওঁৰ সকলো স্বৰূপে সদায় সৰ্বস্থানে আমাক ৰক্ষা কৰক।
Verse 34
विदिक्षु दिक्षूर्ध्वमध: समन्ता- दन्तर्बहिर्भगवान्नारसिंह: । प्रहापयँल्लोकभयं स्वनेन स्वतेजसा ग्रस्तसमस्ततेजा: ॥ ३४ ॥
দিশা-বিদিশা, ঊৰ্ধ্ব-অধঃ, চাৰিওফালে, ভিতৰ-বাহিৰ—ভগৱান নৰসিংহ বিদ্যমান। নিজৰ গর্জনে লোকভয় দূৰ কৰি, নিজৰ দিব্য তেজে সকলো তেজ গ্ৰাস কৰা শ্ৰী নৰসিংহদেৱে আমাক ৰক্ষা কৰক।
Verse 35
मघवन्निदमाख्यातं वर्म नारायणात्मकम् । विजेष्यसेऽञ्जसा येन दंशितोऽसुरयूथपान् ॥ ३५ ॥
বিশ্বৰূপে ক’লে—হে মঘৱন ইন্দ্ৰ, মই তোমাক নাৰায়ণাত্মক এই কবচ বৰ্ণনা কৰিলোঁ। এই ৰক্ষাকবচ ধাৰণ কৰিলে তুমি অসুৰদলৰ নেতাসকলক সহজে জয় কৰিবা।
Verse 36
एतद् धारयमाणस्तु यं यं पश्यति चक्षुषा । पदा वा संस्पृशेत् सद्य: साध्वसात् स विमुच्यते ॥ ३६ ॥
যি এই কবচ ধাৰণ কৰে, সি যাক চকুৰে দেখে বা পায়ে স্পৰ্শ কৰে, সি তৎক্ষণাৎ ওপৰত কোৱা সকলো ভয়-আপদৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 37
न कुतश्चिद्भयं तस्य विद्यां धारयतो भवेत् । राजदस्युग्रहादिभ्यो व्याध्यादिभ्यश्च कर्हिचित् ॥ ३७ ॥
নাৰায়ণ-কবচ বিদ্যা ধাৰণ কৰোঁতাজনৰ কোনো দিশৰ পৰা ভয় নাথাকে। ৰাজদণ্ড, দস্যু, উগ্ৰ দানৱ-প্ৰেত বা ব্যাধি আদি কেতিয়াও তাক কষ্ট দিব নোৱাৰে।
Verse 38
इमां विद्यां पुरा कश्चित्कौशिको धारयन् द्विज: । योगधारणया स्वाङ्गं जहौ स मरुधन्वनि ॥ ३८ ॥
হে স্বৰ্গৰাজ, পূৰ্বে কৌশিক নামৰ এজন ব্রাহ্মণে এই বিদ্যা ধাৰণ কৰি যোগধাৰণাৰ দ্বাৰা মৰুভূমিত নিজৰ দেহ ত্যাগ কৰিছিল।
Verse 39
तस्योपरि विमानेन गन्धर्वपतिरेकदा । ययौ चित्ररथ: स्त्रीभिर्वृतो यत्र द्विजक्षय: ॥ ३९ ॥
য’ত সেই ব্রাহ্মণজনৰ মৃত্যু হৈছিল, তাত এবাৰ গন্ধৰ্বলোকৰ ৰজা চিত্ৰৰথ বহু সুন্দৰী নাৰীৰে পৰিবৃত হৈ নিজৰ বিমানত তাৰ ওপৰেৰে গৈছিল।
Verse 40
गगनान्न्यपतत् सद्य: सविमानो ह्यवाक् शिरा: । स वालिखिल्यवचनादस्थीन्यादाय विस्मित: । प्रास्य प्राचीसरस्वत्यां स्नात्वा धाम स्वमन्वगात् ॥ ४० ॥
হঠাতে চিত্ৰৰথ নিজৰ বিমানসহ আকাশৰ পৰা মূৰ তল কৰি পৰিল। বালিখিল্য মহর্ষিসকলৰ আদেশত বিস্মিত হৈ তেওঁ ব্ৰাহ্মণৰ অস্থি লৈ প্ৰাচী সৰস্বতীত নিক্ষেপ কৰিলে, তাত স্নান কৰি পাছত নিজৰ ধামলৈ গ’ল।
Verse 41
श्रीशुक उवाच य इदं शृणुयात्काले यो धारयति चादृत: । तं नमस्यन्ति भूतानि मुच्यते सर्वतो भयात् ॥ ४१ ॥
শ্ৰীশুকদেৱ গোস্বামী ক’লে—ভয়ৰ সময়ত যি শ্ৰদ্ধা আৰু আদৰে এই কবচ শুনে বা ধাৰণ কৰে, সকলো জীৱে তাক নমস্কাৰ কৰে; সি সকলো দিশৰ ভয়ৰ পৰা তৎক্ষণাৎ মুক্ত হয়।
Verse 42
एतां विद्यामधिगतो विश्वरूपाच्छतक्रतु: । त्रैलोक्यलक्ष्मीं बुभुजे विनिर्जित्य मृधेऽसुरान् ॥ ४२ ॥
শতক্ৰতু ইন্দ্ৰে এই বিদ্যা বিশ্বৰূপৰ পৰা লাভ কৰিলে। যুদ্ধত অসুৰসকলক জয় কৰি তেওঁ ত্ৰিলোকৰ সকলো ঐশ্বৰ্য-লক্ষ্মী ভোগ কৰিলে।
Frequently Asked Questions
Nārāyaṇa-kavaca is a protective prayer-armor taught by Viśvarūpa to Indra, combining purification, mantra-nyāsa, directional binding, and sustained remembrance of Bhagavān’s names, avatāras, weapons, and associates. It presents protection as arising from alignment with Nārāyaṇa’s śakti rather than mere physical defense.
Utpatti-nyāsa is the forward placement of the aṣṭākṣarī (oṁ namo nārāyaṇāya) on the body from feet upward (systematically to head), establishing the mantra as ‘manifest’ on the practitioner. Saṁhāra-nyāsa reverses the syllables and the bodily order (from head downward), symbolically ‘withdrawing’ and sealing the mantra’s presence for complete protection.
Because each avatāra embodies a specific mode of divine intervention (utaya) and protection suited to distinct realms and threats—water, land, sky, forest, battlefront, moral confusion, and cosmic decline. The prayer maps fear to the Lord’s saving functions, making remembrance comprehensive rather than partial.
Sudarśana is portrayed as an all-directional, divinely propelled force that burns obstacles like a cosmic fire, destroying hostile influences—both seen (enemies) and unseen (grahas, bhūtas, rākṣasas). The text frames Sudarśana not only as a weapon but as the Lord’s protective potency active in every direction.
Yes. The kavaca culminates by asserting that glorification of the Lord’s name, form, qualities, and paraphernalia destroys impediments, explicitly highlighting the Hare Kṛṣṇa mahā-mantra as a decisive means of protection from sins, calamities, and subtle afflictions—linking ritualized kavaca to nāma-bhakti.
Kauśika is cited as a prior practitioner who employed the kavaca when relinquishing his body by yogic power in a desert. Citraratha’s sudden fall and the Vālikhilya sages’ instruction to dispose of the brāhmaṇa’s bones illustrate the kavaca’s potency and the sanctity surrounding a protected brāhmaṇa’s remains, reinforcing the prayer’s efficacy through itihāsa-style precedent.