Sukta 9
Rishi: Atharvanic tradition (uncertain)
Devata: Āñjana (personified remedy) / Viśve Devāḥ (as guarantors)
Chandas: Anuṣṭubh-like (irregular)
এই সূক্তত আঞ্জন (চকুৰ লেপ/কাজল)ক পৰ্বতজাত, সজীৱ ঔষধ হিচাপে অভিষিক্ত কৰে—ই চকু আৰোগ্য কৰে আৰু ৰোগীৰ চাৰিওফালে ৰক্ষাৰ পৰিসীমা স্থাপন কৰে। ইয়াত বিশ্বে দেবাঃক তাৰ দিৱ্য উৎপত্তিৰ জামিনদাৰ হিচাপে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়, যাতে আঞ্জন প্ৰয়োগ ৰোগ, বৈৰী মন্ত্ৰ, দুঃস্বপ্ন আৰু ভীতিজনক “চকুৰে অশুভ” (দৃষ্টিদোষ)ৰ বিৰুদ্ধে এক ৰক্ষা হৈ উঠে। ঔষধটোক নাম দি আৰু প্ৰশংসা কৰি, সূক্তই চিকিৎসাক মন্ত্ৰত ৰূপান্তৰ কৰে—একেলগে চিকিৎসামূলক আৰু অপোত্ৰোপেয়।
Mantras
Mantra 1
आञ्जनम्। एहि॑ जी॒वं त्राय॑माणं॒ पर्व॑तस्या॒स्यक्ष्य॑म्। विश्वे॑भिर्दे॒वैर्द॒त्तं प॑रि॒धिर्जीव॑नाय॒ कम्
আঞ্জন (কাজল-ঔষধ)! আহা—জীৱনদায়ক, ৰক্ষাকাৰী—পৰ্বতজাত এই চকুৰ ঔষধ। সকলো দেৱতাই দান কৰা, জীৱনৰ বাবে আৰু কল্যাণৰ বাবে ৰক্ষাকৱচ-সদৃশ পৰিধি।
Mantra 2
प॒रि॒पाणं॒ पुरु॑षाणां परि॒पाणं॒ गवा॑मसि । अश्वा॑ना॒मर्व॑तां परि॒पाणा॑य तस्थिषे
তুমি মানুহৰ বাবে ৰক্ষাকাৰী হাত, গৰু-গাইৰ বাবেও ৰক্ষাকাৰী হাত। ঘোঁৰা আৰু দ্ৰুত অশ্বৰ বাবে তুমি ৰক্ষাৰূপে স্থিৰ হৈ থিয় দিছা।
Mantra 3
उ॒तासि॑ परि॒पाणं॑ यातु॒जम्भ॑नमाञ्जन । उ॒तामृत॑स्य॒ त्वं वे॒त्थाथो॑ असि जीव॒भोज॑न॒मथो॑ हरितभेष॒जम्
হে অঞ্জন (কাজল), তুমিও পৰিৰক্ষাৰ হাত, যাতুজম্ভন—যাদুকৰ-দুষ্ট সত্তাক দমনকাৰী। তুমিই অমৃতত্বৰ বিদ্যা জানো; তুমিই জীৱনৰ পোষণ, আৰু সেউজীয়া ভেষজ-ঔষধো।
Mantra 4
यस्या॑ञ्जन प्र॒सर्प॒स्यङ्ग॑मङ्गं॒ परु॑ष्परुः । ततो॒ यक्ष्मं॒ वि बा॑धस उ॒ग्रो मध्यम॒शीरि॑व
হে অঞ্জন, যেতিয়া প্ৰসৰ্প (সৰ্পণ-ৰোগ) অঙ্গ-অঙ্গ, গাঁঠি-গাঁঠি জুৰি বিয়পি যায়, তেতিয়া তাৰ পৰা তুমি যক্ষ্মাক বাহিৰ কৰি দমন কৰ; উগ্ৰ হৈ, কুঠাৰৰ দৰে তাৰ মাজখন চিৰি পেলোৱা।
Mantra 5
नैनं॒ प्राप्नो॑ति श॒पथो॒ न कृ॒त्या नाभि॒शोच॑नम्। नैनं॒ विष्क॑न्धमश्नुते॒ यस्त्वा॒ बिभ॑र्त्याञ्जन
হে অঞ্জন, যি তোমাক ধাৰণ কৰে, তাক শপথ (অভিশাপ) নাপায়, ন কৃত্যা-জাদু, ন বৈৰী দাহ-যন্ত্ৰণা। তাক বিষ্কন্ধো নধৰে।
Mantra 6
अ॒स॒न्म॒न्त्रा॑द् दु॒ष्वप्न्याद् दुष्कृ॒ताच्छम॑लादु॒त। दु॒र्हार्द॒श्चक्षु॑षो घो॒रात् तस्मा॑न्नः पाह्याञ्जन
অসৎ মন্ত্রৰ পৰা, দুঃস্বপ্নজনিত অমঙ্গলৰ পৰা, কুকৰ্ম আৰু কলুষতাৰ পৰা, আৰু চকুৰে আঘাত কৰা ভয়ংকৰ দুঃহৃদয় দোষৰ পৰাও—এই সকলোৰ পৰা আমাক ৰক্ষা কৰা, হে অঞ্জন (কাজল/কোলিৰিয়াম)।
Mantra 7
इ॒दं वि॒द्वाना॑ञ्जन स॒त्यं व॑क्ष्यामि॒ नानृ॑तम्। स॒नेय॒मश्वं॒ गाम॒हमा॒त्मानं॒ तव॒ पूरुष
হে অঞ্জন, জ্ঞানীজনৰ দৰে মই এই কথা ক’ম—সত্য, অসত্য নহয়। মই এটা ঘোঁৰা, এটা গাই লাভ কৰোঁ; আৰু মোৰ নিজৰ আত্মাকো লাভ কৰোঁ—হে তৱ পুৰুষ (তোমাৰ অধিষ্ঠাতা)।
Mantra 8
त्रयो॑ दा॒सा आञ्ज॑नस्य त॒क्मा ब॒लास॒ आदहिः॑ । वर्षि॑ष्ठः॒ पर्व॑तानां त्रिक॒कुन्नाम॑ ते पि॒ता
অঞ্জনৰ দাস-শত্ৰু তিনিজন—তক্মা (জ্বৰ), বলাস (কফ), আৰু আদহি (দাহকাৰী)। পৰ্বতসমূহৰ মাজত সৰ্বাধিক প্ৰবল সেয়াই; ত্ৰিককুদ নামৰ, তোৰ পিতা।
Mantra 9
यदाञ्ज॑नं त्रैककु॒दं जा॒तं हि॒मव॑त॒स्परि॑ । या॒तूंश्च॒ सर्वा॑ञ्ज॒म्भय॒त् सर्वा॑श्च यातुधा॒न्यः
যেতিয়া হিমৱন্তৰ ওচৰৰ পৰা জন্ম ল’লে অঞ্জন—ত্ৰিককুদ-জাত—তেতিয়া ই সকলো যাতু আৰু সকলো যাতুধানী দানৱীসকলক চেপি-দমাই পেলালে।
Mantra 10
यदि॒ वासि॑ त्रैककु॒दं यदि॑ यामु॒नमु॒च्यसे॑ । उ॒भे ते॑ भ॒द्रे॑ नाम्नी॒ ताभ्यां॒ नः पाह्याञ्जन
যদি তোৰ নাম ত্ৰিককুদ, যদি তোক যামুন বুলিও কোৱা হয়—দুয়োটা নামেই শুভ; সেই দুয়ো নামৰ বলত, হে অঞ্জন, আমাক ৰক্ষা কৰা।
Frequently Asked Questions
Āñjana is collyrium/eye-salve, treated here as a personified protective remedy—both a medicine for the eyes and a spiritual guard against harmful influences.
No. Along with eye-healing, it is strongly apotropaic: it asks protection from hostile spells, nightmares, taint, and the feared harm that comes ‘through the eye’ (evil-eye type affliction).
It uses nāmabala (the power of names): even if the collyrium is known by different regional names or varieties, invoking its auspicious names ensures the protection remains effective.
Ask anything about Sukta 9 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.