Sukta 2
Rishi: Atharvanic tradition (funerary/āyuṣya complex of AV 18; r̥ṣi attribution varies by anukramaṇī traditions)
Devata: Āyus (Longevity) / the impersonal life-measure (mātrā) as efficacious principle
Chandas: Anuṣṭubh (11+?; late Atharvanic cadence; refrain-like pāda structure)
AV 18.2 এটা দীঘল আথৰ্বণিক আয়ুষ্য-আৰু-সন্ধিক্ষণীয় সূক্ত, যিয়ে ব্যক্তিৰ জীৱনৰ “মাপ” (মাত্ৰা) পুনঃস্থাপন কৰে যাতে সেয়া অকালতে নিঃশেষ নহয়, আৰু “শত শৰৎ” পৰ্যন্ত আদৰ্শ আয়ুস লক্ষ্য কৰে। আয়ুষ্য (জীৱন-বৃদ্ধি) আৰু পিতৃ/অন্ত্যেষ্টি (পিতৃ-ফুনেৰাৰী) ধাৰাৰ মাজত গতি কৰি, ই উপকাৰী শক্তিসমূহক—বিশেষকৈ জীৱন-মাপ নিজেই, পিতৃসকল, আৰু কৱচ-স্বৰূপ ৰক্ষাকাৰী অগ্নি—আহ্বান কৰে, যাতে আয়ু-হ্ৰাসকাৰী শক্তিসমূহক প্ৰতিহত কৰি সীমান্ত/লিমিনেল পৰিস্থিতিত নিৰাপদ ধাৰাবাহিকতা আৰু সুৰক্ষা নিশ্চিত হয়।
Mantras
Mantra 1
पितृमेधः। य॒माय॒ सोमः॑ पवते य॒माय॑ क्रियते ह॒विः । य॒मं ह॑ य॒ज्ञो ग॑च्छत्य॒ग्निदू॑तो॒ अरं॑कृतः
পিতৃমেধ। যমৰ বাবে সোম পৱিত্ৰ হয়; যমৰ বাবে হৱিষ প্ৰস্তুত কৰা হয়। অগ্নিক দূত কৰি, সুসজ্জিত হৈ, যজ্ঞ সত্যই যমৰ ওচৰলৈ যায়।
Mantra 2
य॒माय॒ मधु॑मत्तमं जु॒होता॒ प्र च॑ तिष्ठत । इ॒दं नम॒ ऋषि॑भ्यः पूर्व॒जेभ्यः॒ पूर्वे॑भ्यः पथि॒कृद्भ्यः॑
যমলৈ অতি-মধুৰ মধু-সম হৱি জুহোতা, আৰু আগবাঢ়ি সজাগভাৱে থিয় হওক। এই নমস্কাৰ ঋষিসকললৈ, পূৰ্বজসকললৈ, আগৰসকললৈ—পথ গঢ়ি দিয়া পথিকৃৎসকললৈ হওক।
Mantra 3
य॒माय॑ घृ॒तव॒त् पयो॒ राज्ञे॑ ह॒विर्जु॑होतन । स नो॑ जी॒वेष्वा य॑मेद् दी॒र्घमायुः॒ प्र जी॒वसे॑
যম ৰজা-লৈ ঘৃত-মিশ্ৰিত পয়ঃ (দুধ) হৱি ৰূপে জুহোতা। সি আমাৰ জীৱিতসকলৰ মাজত ইয়াত দীঘল আয়ু বণ্টন কৰক, যাতে আমি দীঘলকৈ জীয়াই থাকোঁ।
Mantra 4
मैन॑मग्ने॒ वि द॑हो॒ माभि शू॑शुचो॒ मास्य॒ त्वचं॑ चिक्षिपो॒ मा शरी॑रम्। शृ॒तं य॒दा कर॑सि जातवे॒दोऽथे॑मेनं॒ प्र हि॑णुतात् पि॒तॄँरुप॑
হে অগ্নি, একে সম্পূৰ্ণকৈ নাপোৰা; অত্যধিককৈ নাদগ্ধ কৰা। ইয়াৰ ছাল নাখসৰা, শৰীৰ নাছিঁড়া। হে জাতবেদ, যেতিয়া তুমি একে যথাবিধি শ্ৰুত (সঠিকভাৱে দগ্ধ/পকোৱা) কৰিছা, তেতিয়া একে পিতৃলোকলৈ আগবঢ়াই দিয়া—যাতে সি পিতৃসকলৰ ওচৰলৈ উপনীত হয়।
Mantra 5
य॒दा शृ॒तं कृ॒णवो॑ जातवे॒दोऽथे॒ममे॑नं॒ परि॑ दत्तात् पि॒तृभ्यः॑ । य॒दो गच्छा॒त्यसु॑नीतिमे॒तामथ॑ दे॒वानां॑ वश॒नीर्भ॑वाति
হে জাতৱেদস! যেতিয়া তুমি তেওঁক বিধিমতে সেঁকা (শৃত) কৰি লোৱা, তেতিয়া এইজনক সম্পূৰ্ণৰূপে পিতৃসকলৰ ওচৰত সঁপাই দিয়া। আৰু যেতিয়া তেওঁ এই প্ৰাণ-নেতৃত্ব কৰা পথত আগবাঢ়ে, তেতিয়া তেওঁ দেৱসকলৰ অধীনতা/শাসনত আহে।
Mantra 6
त्रिक॑द्रुकेभिः पवते॒ षडु॒र्वीरेक॒मिद् बृ॒हत्। त्रि॒ष्टुब् गा॑य॒त्री छन्दां॑सि॒ सर्वा॒ ता य॒म आर्पि॑ता
তিনিটা কদ্ৰু-ধাৰাৰে ই শুদ্ধ হৈ বোৱে; ছটা বিস্তৃত অঞ্চলৰ মাজেৰে—এটাই, তথাপিও মহাবিশাল। ত্ৰিষ্টুব্ আৰু গায়ত্ৰী আদি সকলো ছন্দ—সেই সকলো যমৰ ওচৰত অৰ্পিত।
Mantra 7
सूर्यं॒ चक्षु॑षा गच्छ॒ वात॑मा॒त्मना॒ दिवं॑ च॒ गच्छ॑ पृथि॒वीं च॒ धर्म॑भिः । अ॒पो वा॑ गच्छ॒ यदि॒ तत्र॑ ते हि॒तमोष॑धीषु॒ प्रति॑ तिष्ठा॒ शरी॑रैः
চকুৰে সূৰ্যৰ ওচৰলৈ যা; প্ৰাণ-আত্মাৰে বায়ুৰ ওচৰলৈ যা; ধৰ্ম-নিয়মেৰে দ্যৌলোকলৈ আৰু পৃথিৱীলৈও যা। অথবা যদি তাত তোমাৰ নিযুক্ত কল্যাণ থাকে, তেন্তে জলসমূহলৈ যা; ঔষধীসমূহত তোমাৰ দেহ-অঙ্গসমূহসহ পুনৰ স্থিতি গ্ৰহণ কৰা।
Mantra 8
अ॒जो भा॒गस्तप॑स॒स्तं त॑पस्व॒ तं ते॑ शो॒चिस्त॑पतु॒ तं ते॑ अ॒र्चिः । यास्ते॑ शि॒वास्त॒न्वोऽ जातवेद॒स्ताभि॑र्वहैनं सु॒कृता॑मु लो॒कम्
অজাত (অজ) তপসৰ ভাগ—সেই তপস তুমি তপা। তোমাৰ শোচিসে তাক তপাওক, তোমাৰ অর্চিসে (জ্বালামুখে) তাক তপাওক। হে জাতবেদস্, তোমাৰ যি শিৱ (কল্যাণময়) তনুসমূহ, সেয়াৰে এই মানুহক সুকৃতাম্ৰ লোকলৈ বহি নে।
Mantra 9
यास्ते॑ शो॒चयो॒ रंह॑यो जातवेदो॒ याभि॑रापृ॒णासि॒ दिव॑म॒न्तरि॑क्षम्। अ॒जं यन्त॒मनु॒ ताः समृ॑ण्वता॒मथेत॑राभिः शि॒वत॑माभिः शृ॒तं कृ॑धि
হে জাতৱেদস, তোমাৰ যি শিখাসমূহ, যি দ্ৰুত প্ৰেৰণা—যাৰ দ্বাৰা তুমি দ্যৌ আৰু অন্তৰিক্ষ পূৰ্ণ কৰিছা—সেইবোৰ অজ (অজাত/Unborn) যেতিয়া যায় তেতিয়া তাৰ অনুসৰণ কৰক, তাৰ পথ সু-নিয়োজিত কৰক; তাৰ পাছত তোমাৰ আন, অতি শিৱতম শক্তিসমূহেৰে, এই বৰ (বুন) সু-লব্ধ আৰু যথাযথভাৱে শ্ৰুত (শুনা/গ্ৰহণ) কৰা কৰি দিয়া।
Mantra 10
अव॑ सृज॒ पुन॑रग्ने पि॒तृभ्यो॒ यस्त॒ आहु॑त॒श्चर॑ति स्व॒धावा॑न्। आयु॒र्वसा॑न॒ उप॑ यातु॒ शेषः॒ सं ग॑च्छतां त॒न्वा सु॒वर्चाः॑
হে অগ্নি, তাক পুনৰ পিতৃলোকলৈ প্ৰেৰণ কৰাঁ—যি তোমালৈ আহুতি দিয়া হৈছে আৰু স্বধা-সম্পন্ন হৈ আগবাঢ়ে। যি অৱশিষ্ট থাকে, সি আয়ুসে আৱৰণ কৰি ওচৰলৈ আহক; সি দেহৰ সৈতে সম্পূৰ্ণভাৱে একেলগে মিলি সু-বৰ্চস্ (শুভ দীপ্তি) লাভ কৰক।
Mantra 11
अति॑ द्रव॒ श्वानौ॑ सारमे॒यौ च॑तुर॒क्षौ श॒बलौ॑ सा॒धुना॑ प॒था। अधा॑ पि॒तॄन्त्सु॑वि॒दत्रां॒ अपी॑हि य॒मेन॒ ये स॑ध॒मादं॒ मद॑न्ति
সাধু পথেদি সাৰমাৰ বংশৰ দুটা কুকুৰ—চাৰিচকু, শবল—সিহঁতৰ কাষেদি ত্বৰিতে পাৰ হৈ যোৱা। তাৰ পাছত যমৰ সৈতে পিতৃসকলৰ ওচৰলৈ আগবাঢ়া—সুবিদত্ৰ (সহজে পোৱা) তেওঁলোকৰ ওচৰলৈ—যিসকলে একেলগীয়া ভোজত আনন্দ কৰে।
Mantra 12
यौ ते॒ श्वानौ॑ यम रक्षि॒तारौ॑ चतुर॒क्षौ प॑थि॒षदी॑ नृ॒चक्ष॑सा । ताभ्यां॑ राज॒न् परि॑ धेह्येनं स्व॒स्त्यऽस्मा अनमी॒वं च॑ धेहि
হে যম, তোমাৰ দুটা কুকুৰ—ৰক্ষক, চাৰিচকু, পথত বহি থকা, মানুহক চোৱা—সিহঁতৰ দ্বাৰা, হে ৰাজন, এই মানুহজনক চাৰিওফালে আৱৰি ধৰা; তেওঁৰ বাবে স্বস্তি স্থাপন কৰা, আৰু অনামীৱ (অপকাৰ/ব্যাধি)ৰ পৰা মুক্ত কৰি দিয়া।
Mantra 13
उ॒रू॒ण॒साव॑सु॒तृपा॑वुदुम्ब॒लौ य॒मस्य॑ दू॒तौ च॑रतो॒ जनां॒ अनु॑ । ताव॒स्मभ्यं॑ दृ॒शये॒ सूर्या॑य॒ पुन॑र्दाता॒मसु॑म॒द्येह भ॒द्रम्
প্ৰশস্ত-নাসিকাযুক্ত, ধন-সম্ভাৰে তৃপ্ত, উদুম্বৰ-চিহ্নিত—যমৰ দুজন দূত—এই দুয়ো মানুহৰ পিছে পিছে ঘূৰি ফুৰে। সেই দুয়ো আমাৰ বাবে দৰ্শন-শক্তি, সূৰ্যৰ দৰ্শন, আৰু প্ৰাণবায়ু পুনৰ দিওক—আজ, ইয়াত—মঙ্গলময় কল্যাণ।
Mantra 14
सोम॒ एके॑भ्यः पवते घृ॒तमेक॒ उपा॑सते । येभ्यो॒ मधु॑ प्र॒धाव॑ति॒ तां॑श्चिदे॒वापि॑ गच्छतात्
কিছুমানৰ বাবে সোম নিজেই পৰিশুদ্ধ হৈ বয়; কিছুমানে ঘৃতক উপাসনা কৰে। যিসকলৰ বাবে মধুৰ মধু (মধু-পানীয়) ধাৰাসাৰে প্ৰবাহিত হয়—তেওঁ, সেইসকলৰ ওচৰলৈও, নিশ্চয় গমন কৰক।
Mantra 15
ये चि॒त् पूर्व॑ ऋ॒तसा॑ता ऋ॒तजा॑ता ऋता॒वृधः॑ । ऋषी॒न् तप॑स्वतो यम तपो॒जां अपि॑ गच्छतात्
আৰু যিসকল পূৰ্বকালত ঋত (ধৰ্ম-নিয়ম) দ্বাৰা জয়ী, ঋত-জাতা, ঋতে বৃদ্ধি-পোৱা—হে যম, তপস্বী ঋষিসকলৰ ওচৰলৈ, তপোজাতসকলৰ ওচৰলৈও, তেওঁ গমন কৰক।
Mantra 16
तप॑सा॒ ये अ॑नाधृ॒ष्यास्तप॑सा॒ ये स्वऽर्य॒युः । तपो॒ ये च॑क्रि॒रे मह॒स्तांश्चि॑दे॒वापि॑ गच्छतात्
তপসাৰ দ্বাৰা যিসকল অনাধৃষ্য (অজেয়), তপসাৰ দ্বাৰা যিসকল স্বৰ-লোকলৈ গমন কৰিছে; যিসকলে তপসাৰ দ্বাৰা মহত্ত্ব সাধন কৰিছে—তেওঁ, সেইসকলৰ ওচৰলৈও, নিশ্চয় গমন কৰক।
Mantra 17
ये युध्य॑न्ते प्र॒धने॑षु॒ शूरा॑सो॒ ये त॑नू॒त्यजः॑ । ये वा॑ स॒हस्र॑दक्षिणा॒स्तांश्चिदे॒वापि॑ गच्छतात्
যিসকলে যুদ্ধক্ষেত্ৰত যুঁজে—সেই বীৰসকল; যিসকলে দেহ ত্যাগ কৰিছে; অথবা যিসকলে সহস্ৰ-দক্ষিণা দান কৰে—সেইসকলৰ ওচৰলৈ, তেওঁলোকৰ ওচৰলৈও, তেওঁ গমন কৰক।
Mantra 18
स॒हस्र॑णीथाः क॒वयो॒ ये गो॑पा॒यन्ति॒ सूर्य॑म्। ऋषी॒न् तप॑स्वतो यम तपो॒जां अपि॑ गच्छतात्
সহস্ৰ-নীথা (সহস্ৰপথ-নেতা) কবিসকল যিসকলে সূৰ্যক ৰক্ষা কৰে—হে যম, তপস্বী ঋষিসকলৰ ওচৰলৈ, তপোজ (তপস্-জাত) সকলৰ ওচৰলৈও, তেওঁ গমন কৰক।
Mantra 19
स्यो॒नास्मै॑ भव पृथिव्यनृक्ष॒रा नि॒वेश॑नी । यच्छा॑स्मै॒ शर्म॑ स॒प्रथाः॑
হে পৃথিৱী, তেওঁৰ প্ৰতি স্নেহশীলা হওক—অক্ষয়, নাভাঙা, বিশ্ৰাম-নিবাসিনী। তেওঁক বিস্তৃত আশ্ৰয় আৰু নিশ্চিত ৰক্ষা দান কৰা।
Mantra 20
अ॒सं॒बा॒धे पृ॑थि॒व्या उ॒रौ लो॒के नि धी॑यस्व । स्व॒धा याश्च॑कृ॒षे जीव॒न् तास्ते॑ सन्तु मधु॒श्चुतः॑
পৃথিৱীৰ অসংবাধ, প্ৰশস্ত স্থানত—বিস্তৃত লোকত—তুমি স্থাপন হওক। জীৱিত অৱস্থাত তুমি যি স্বধা (পিতৃ-অৰ্পণ) সাজিছিলা, সেয়া তোমাৰ বাবে মধুৰস ঝৰোৱা হওক।
Mantra 21
ह्वया॑मि ते॒ मन॑सा॒ मन॑ इ॒हेमान् गृ॒हाँ उप॑ जुजुषा॒ण एहि॑ । सं ग॑च्छस्व पि॒तृभिः॒ सं य॒मेन॑ स्यो॒नास्त्वा॒ वाता॒ उप॑ वान्तु श॒ग्माः
মনেৰে মই তোমাৰ মনক আহ্বান কৰোঁ: এই ঘৰসমূহলৈ—সন্তুষ্ট, সন্মত হৈ—আহা। তাৰ পাছত পিতৃসকলৰ সৈতে, যমৰ সৈতে একেলগে গমন কৰা; সহায়শক্তিশালী, স্নিগ্ধ বায়ুসকল তোমাক চাৰিওফালে বোৱাই থাকক।
Mantra 22
उत् त्वा॑ वहन्तु म॒रुत॑ उदवा॒हा उ॑द॒प्रुतः॑ । अ॒जेन॑ कृ॒ण्वन्तः॑ शी॒तं व॒र्षेणो॑क्षन्तु॒ बालिति॑
উৎ—মৰুতসকলে তোমাক বহন কৰক—উদ্বাহা, উদ্প্ৰুত; অজ (ছাগ)ৰ দ্বাৰা শীতলতা ঘটাই, বৰষুণেৰে তোমাক ছিটিয়াই দিওক—বালিতি (এনে হোৱক)।
Mantra 23
उद॑ह्व॒मायु॒रायु॑षे॒ क्रत्वे॒ दक्षा॑य जी॒वसे॑ । स्वान् ग॑च्छतु ते॒ मनो॒ अधा॑ पि॒तॄंरुप॑ द्रव
আমি জীৱনক জীৱনৰ বাবে, আয়ুষৰ বাবে, ক্ৰতুৰ বাবে, দক্ষতাৰ বাবে, জীয়াই থকাৰ বাবে উলটাই আহ্বান কৰোঁ। তোমাৰ মন নিজৰ লোকলৈ যাওক; তাৰ পাছত পিতৃসকলৰ ওচৰলৈ তুমিও দৌৰি যোৱা।
Mantra 24
मा ते॒ मनो॒ मासो॒र्माङ्गा॑नां॒ मा रस॑स्य ते । मा ते॑ हास्त त॒न्वः॑१ किं च॒नेह
তোৰ মন যেন নোহোৱা নাযায়; তোৰ প্ৰাণবায়ু, তোৰ অংগ-প্ৰত্যংগ, তোৰ ৰস (জীৱনীশক্তি) যেন নোহোৱা নাযায়। এই ঠাইতে তোৰ দেহৰ একো অংশেই যেন তোৰ পৰা নাখসে—অতি সামান্যো নহয়।
Mantra 25
मा त्वा॑ वृ॒क्षः सं बा॑धिष्ट॒ मा दे॒वी पृ॑थि॒वी म॒ही। लो॒कं पि॒तृषु॑ वि॒त्त्वैध॑स्व य॒मरा॑जसु
মা তোক কাঠে সংবাধা নকৰক; মা দেৱী মহী পৃথিৱীয়ে তোক চেপি নধৰক। পিতৃলোক জানি তই পিতৃসকলৰ মাজত এটা লোক লাভ কৰ; যমৰাজৰ ৰাজ্যত তই বৃদ্ধি লাভ কৰ।
Mantra 26
यत् ते॒ अङ्ग॒मति॑हितं परा॒चैर॑पा॒नः प्रा॒णो य उ॑ वा ते॒ परे॑तः । तत् ते सं॒गत्य॑ पि॒तरः॒ सनी॑डा घा॒साद् घा॒सं पुन॒रा वे॑शयन्तु
তোৰ যি অঙ্গ দূৰলৈ বিচ্যুত হৈ পৰিছে—তোৰ যি অপান, যি প্ৰাণ, হে পৰলোকগামী—একেই নিবাসৰ পিতৃসকলে সেয়া একেলগ কৰি তোৰ বাবে পুনৰ প্ৰৱেশ কৰাওক, ঘাঁসৰ পৰা ঘাঁসলৈ, অংশে অংশে।
Mantra 27
अपे॒मं जी॒वा अ॑रुधन् गृ॒हेभ्य॒स्तं निर्व॑हत॒ परि॒ ग्रामा॑दि॒तः । मृ॒त्युर्य॒मस्या॑सीद् दू॒तः प्रचे॑ता॒ असू॑न् पि॒तृभ्यो॑ गम॒यां च॑कार
জীৱিতসকলে এই মানুহজনক ঘৰবোৰৰ পৰা আঁতৰাই ৰাখিলে; তাক ইয়াৰ পৰা বাহিৰলৈ, গাঁৱৰ সীমানাৰ ওপাৰে বহন কৰি নিলে। মৃত্যু যমৰ দূত আছিল, প্ৰচেতা (জ্ঞানী); সি প্ৰাণসমূহক পিতৃসকলৰ ওচৰলৈ লৈ যোৱা কাৰ্য সম্পন্ন কৰিলে।
Mantra 28
ये दस्य॑वः पि॒तृषु॑ प्रवि॑ष्टा ज्ञातिमु॒खा अ॑हु॒ताद॒श्चर॑न्ति । प॒रा॒पुरो॑ नि॒पुरो॒ ये भर॑न्त्य॒ग्निष्टान॒स्मात् प्र ध॑माति य॒ज्ञात्
যে দস্যু-পুৰুষসকল পিতৃলোকৰ মাজত প্ৰৱিষ্ট হৈ, আত্মীয়ৰ মুখধাৰী যেন হৈ, আহুতি নেদিয়া বস্তু ভক্ষণকাৰী ৰূপে ঘূৰি ফুৰে; যিসকলে দুৰ্গ লুটে, দুৰ্গ ভাঙে, আৰু লই যায়—এই যজ্ঞৰ পৰা অগ্নিয়ে তেওঁলোকক জোৰেৰে উৰুৱাই বাহিৰ কৰে, দূৰলৈ খেদাই পঠিয়ায়।
Mantra 29
सं वि॑शन्त्वि॒ह पि॒तरः॒ स्वा नः॑ स्यो॒नं कृ॒ण्वन्तः॑ प्रति॒रन्त॒ आयुः॑ । तेभ्यः॑ शकेम ह॒विषा॒ नक्ष॑माणा॒ ज्योग् जीव॑न्तः श॒रदः॑ पुरू॒चीः
আমাৰ নিজৰ পিতৃসকল একেলগে ইয়াত প্ৰৱেশ কৰক; আমাৰ বাবে স্যোন (শান্ত, কল্যাণকৰ) আশ্ৰয়-স্থান কৰি, আয়ুৰ বিনাশক দুঃশক্তিক আঁতৰাই দিয়ক। তেওঁলোকলৈ আমি হৱিষা (অৰ্পণ) লৈ পৌঁছাবলৈ সক্ষম হওঁ, তেওঁলোকৰ অনুগ্ৰহ লাভ কৰি—দীঘলীয়া জীৱন পাই, বহু বহু শৰৎকাল জীয়াই থাকোঁ।
Mantra 30
यां ते॑ धे॒नुं नि॑पृ॒णामि॒ यमु॑ ते क्षी॒र ओ॑द॒नम्। तेना॒ जन॑स्यासो भ॒र्ता योऽत्रास॒दजी॑वनः
যি ধেনু (দুধ দিয়া গাই) মই তোমাক নিপৃণামি—অৰ্পণ কৰোঁ, আৰু যি ক্ষীৰ-ওদন (দুধেৰে ৰন্ধা অন্ন/খিচুড়ি) তোমাৰ—সেইদ্বাৰাই তুমি জনসকলৰ ভৰ্তা (পোষক) হওঁক; তুমি যি ইয়াত জীৱনহীন হৈ পৰি আছিলা।
Mantra 31
अश्वा॑वतीं॒ प्र त॑र॒ या सु॒शेवा॒र्क्षाकं॑ वा प्रत॒रं नवी॑यः । यस्त्वा॑ ज॒घान॒ वध्यः॒ सो अ॑स्तु॒ मा सो अ॒न्यद् वि॑दत भाग॒धेय॑म्
অশ্বাৱতী (ঘোঁৰাৰে সমৃদ্ধ) পাৰাপাৰটো পাৰ হৈ আগবাঢ়া—সুশেৱা (সুকল্যাণদায়িনী) পথটো; অথবা আৰ্ক্ষাক (নেকুৰা/বাঘ-নেকুৰা সদৃশ ভয়ংকৰ) পাৰাপাৰ, নতুন ফৰ্ডটো। যিয়ে তোমাক ঘাত কৰিলে, সেয়াই বধ্য (বধযোগ্য) হওঁক; সি আন কোনো ভাগধেয় (অংশ/অধিকার) নাপাওক।
Mantra 32
य॒मः परोऽव॑रो॒ विव॑स्वा॒न् ततः॒ परं॒ नाति॑ पश्यामि॒ किं च॒न। य॒मे अ॑ध्व॒रो अधि॑ मे॒ निवि॑ष्टो॒ भुवो॒ विव॑स्वान॒न्वात॑तान
যমেই দূৰ, যমেই নিকট; বিবস্বান—তাৰ ওপৰে মই একোকে নেদেখোঁ। যমত মোৰ বাবে অধ্বৰ-যজ্ঞ স্থাপিত; বিবস্বানে তাক ভুবনসমূহৰ মাজেৰে বিস্তাৰ কৰি দিছে।
Mantra 33
अपा॑गूहन्न॒मृतां॒ मर्त्ये॑भ्यः कृ॒त्वा सव॑र्णामदधु॒र्विव॑स्वते । उ॒ताश्विना॑वभर॒द् यत् तदासी॒दज॑हादु॒ द्वा मि॑थु॒ना स॑र॒ण्यूः
তেওঁলোকে মৰ্ত্য মানুহৰ পৰা অমৃতক গোপন কৰিলে; একে ৰূপৰ এক জনীক গঢ়ি বিবস্বানৰ বাবে স্থাপন কৰিলে। আৰু তাই যি আছিল, সেইটোক অশ্বিনীদ্বয়ে পুনৰ আনি দিলে; সৰণ্যূ সঁচাকৈয়ে সেই যুগল—দুজন জোৰাক ত্যাগ কৰিলে।
Mantra 34
ये निखा॑ता॒ ये परो॑प्ता॒ ये द॒ग्धा ये चोद्धि॑ताः । सर्वां॒स्तान॑ग्न॒ आ व॑ह पि॒तॄन् ह॒विषे॒ अत्त॑वे
যিসকল পুতি থোৱা, যিসকল দূৰত ৰাখি থোৱা, যিসকল দগ্ধ, আৰু যিসকল পুনৰ উঠাই অনা—সেই সকলোকে, হে অগ্নি, ইয়ালৈ আন; পিতৃসকলক হৱিষ ভক্ষণ কৰিবলৈ, তাৰ অংশ গ্ৰহণ কৰিবলৈ।
Mantra 35
ये अ॑ग्निद॒ग्धा ये अन॑ग्निदग्धा॒ मध्ये॑ दि॒वः स्व॒धया॑ मा॒दय॑न्ते । त्वं तान् वे॑त्थ॒ यदि॒ ते जा॑तवेदः स्व॒धया॑ य॒ज्ञं स्वधि॑तिं जुषन्ताम्
যিসকল অগ্নিদগ্ধ, আৰু যিসকল অনগ্নিদগ্ধ, যিসকল মধ্য আকাশত স্বধা-সহ আনন্দিত হয়—হে জাতবেদস, যদি তুমি হওঁ, তেন্তে তুমি তেওঁলোকক জানো। স্বধা-সহ তেওঁলোকে যজ্ঞত আনন্দ লওক, নিজৰ স্বধা-অংশ (স্বধিতি) গ্ৰহণ কৰক।
Mantra 36
शं त॑प॒ माति॑ तपो॒ अग्ने॒ मा त॒न्वं॑१ तपः॑ । वणे॑षु॒ शुष्मो॑ अस्तु ते पृथि॒व्याम॑स्तु॒ यद्धरः॑
কল্যাণৰ বাবে জ্বলা; অতি তীব্ৰকৈ নুজ্বলা, হে অগ্নি; দেহক দগ্ধ নকৰিবা। বন-অৰণ্যত তোমাৰ তীক্ষ্ণ তেজ থাকক; পৃথিৱীত থাকক তোমাৰ ধাৰক-আধাৰ (ধৰ) যি।
Mantra 37
ददा॑म्यस्मा अव॒सान॑मे॒तद् य ए॒ष आग॒न् मम॒ चेदभू॑दि॒ह। य॒मश्चि॑कि॒त्वान् प्रत्ये॒तदा॑ह॒ ममै॒ष रा॒य उप॑ तिष्ठतामि॒ह
মই তাক এই বিশ্ৰাম-স্থান দিওঁ—যদি এই আহি-পোৱা জন সঁচাকৈ মোৰেই আছিল, ইয়াত। আৰু যম, বিচক্ষণজন, উত্তৰত এইদৰে ক’লে: ‘এই মোৰ ধন—ইয়াতেই থাকক, ইয়াতেই দৃঢ়ভাৱে স্থিৰ হওক।’
Mantra 38
इ॒मां मात्रां॑ मिमीमहे॒ यथाप॑रं॒ न मासा॑तै । श॒ते श॒रत्सु॒ नो पु॒रा
আমি এই মাত্ৰা মাপি লওঁ, যাতে পাছত ই কমি নাযায়। আমাৰ বাবে—এশটা শৰৎ (বছৰ) পৰ্যন্ত—পূৰ্বৰ দৰে পূৰ্ণ থাকক।
Mantra 39
प्रेमां मात्रां॑ मिमीमहे॒ यथाप॑रं॒ न मासा॑तै । श॒ते श॒रत्सु॒ नो पु॒रा
এই মাত্ৰা আমি আগবঢ়াই মাপোঁ, যাতে পাছত মাহে মাহে ক্ষয় নহয়। আমাৰ বাবে—শত শৰৎ; যেনেকৈ পূৰ্বদিনত আছিল।
Mantra 40
अपे॒मां मात्रां॑ मिमीमहे॒ यथाप॑रं॒ न मासा॑तै । श॒ते श॒रत्सु॒ नो पु॒रा
এই মাত্ৰা আমি আঁতৰাই মাপোঁ, যাতে পাছত মাহে মাহে ক্ষয় নহয়। আমাৰ বাবে—শত শৰৎ; যেনেকৈ পূৰ্বদিনত আছিল।
Mantra 41
वी॒३मां मात्रां॑ मिमीमहे॒ यथाप॑रं॒ न मासा॑तै । श॒ते श॒रत्सु॒ नो पु॒रा
আমি এই মাত্ৰা বিধিমতে মাপি লওঁ, যাতে পিছত মাহে-মাহে ই শেষ নহয়; আমাৰ বাবে—পুৰণি দিনৰ দৰে—এশ শৰত্ (বছৰ) হওক।
Mantra 42
निरि॒मां मात्रां॑ मिमीमहे॒ यथाप॑रं॒ न मासा॑तै । श॒ते श॒रत्सु॒ नो पु॒रा
আমি এই মাত্ৰা বাহিৰলৈ (নিৰ্-) মাপি লওঁ, যাতে পিছত মাহে-মাহে ই শেষ নহয়; আমাৰ বাবে—পুৰণি দিনৰ দৰে—এশ শৰত্ (বছৰ) হওক।
Mantra 43
उदि॒मां मात्रां॑ मिमीमहे॒ यथाप॑रं॒ न मासा॑तै । श॒ते श॒रत्सु॒ नो पु॒रा
আমি এই মাত্ৰা ওপৰলৈ (উদ্-) মাপি লওঁ, যাতে পিছত মাহে-মাহে ই শেষ নহয়; আমাৰ বাবে—পুৰণি দিনৰ দৰে—এশ শৰত্ (বছৰ) হওক।
Mantra 44
समि॒मां मात्रां॑ मिमीमहे॒ यथाप॑रं॒ न मासा॑तै । श॒ते श॒रत्सु॒ नो पु॒रा
আমি একেলগে এই মাপা অংশ মাপোঁ, যাতে পাছৰ ভাগ মাহে মাহে কমি নাযায়—পুৰণি বিধানমতে আমাৰ বাবে শত শৰৎ (শ বছৰ) জীৱন।
Mantra 45
अमा॑सि॒ मात्रां॒ स्वऽरगा॒मायु॑ष्मान् भूयासम्। यथाप॑रं॒ न मासा॑तै श॒ते श॒रत्सु॒ नो पु॒रा
মাহে মাহে স্বৰ্গগামী এই মাপা অংশ মই দাবী কৰোঁ; মই আয়ুষ্মান হওঁ। যাতে পাছৰ ভাগ মাহে মাহে কমি নাযায়—পুৰণি বিধানমতে আমাৰ বাবে শত শৰৎ (শ বছৰ) জীৱন।
Mantra 46
प्रा॒णो अ॑पा॒नो व्या॒न आयु॒श्चक्षु॑र्दृ॒शये॒ सूर्या॑य । अप॑रिपरेण प॒था य॒मरा॑ज्ञः पि॒तॄन् ग॑च्छ
প্ৰাণ, অপান, ব্যান; আয়ু আৰু চকু—দৰ্শনৰ বাবে, সূৰ্যলৈ। যমৰাজৰ দূৰৱৰ্তী পথেদি, সেই পথেদি, তুমি পিতৃলোকলৈ গমন কৰা।
Mantra 47
ये अग्र॑वः शशमा॒नाः प॑रे॒युर्हि॒त्वा द्वेषां॒स्यन॑पत्यवन्तः । ते द्यामु॒दित्या॑विदन्त लो॒कं नाक॑स्य पृ॒ष्ठे अधि॒ दीध्या॑नाः
যিসকল অগ্ৰগণ্য, সাধনাত তৎপৰ জনে পাৰ হৈ গ’ল—বিদ্বেষসমূহ ত্যাগ কৰি, সন্তান নথকাৰ সত্ত্বেও—তেওঁলোকে উদিত আদিত্যৰ সৈতে স্বৰ্গত এক লোক লাভ কৰিলে; নাকৰ পৃষ্ঠত অধিষ্ঠিত হৈ দীপ্তিমান হৈ ৰ’ল।
Mantra 48
उ॒द॒न्वती॒ द्यौर॑व॒मा पी॒लुम॒तीति॑ मध्य॒मा। तृ॒तीया॑ ह प्र॒द्यौरिति॒ य॑स्यां पि॒तर॒ आस॑ते
‘উদন্বতী’ বুলিয়েই নিম্নতম দ্যৌ; মধ্যমখন ‘পীলুমতী’ বুলি কোৱা হয়। তৃতীয়খন নিশ্চয় ‘প্ৰদ্যৌ’—য’ত পিতৃসকল সুপ্ৰতিষ্ঠিত হৈ আসীন।
Mantra 49
ये न॑ पि॒तुः पि॒तरो॑ ये पि॑ताम॒हा य आ॑विवि॒शुरु॒र्व॑१न्तरि॑क्षम्। य आ॑क्षि॒यन्ति॑ पृथि॒वीमु॒त द्यां तेभ्यः॑ पि॒तृभ्यो॒ नम॑सा विधेम
যিসকল পিতৃগণ আমাৰ পিতাৰো পিতৃ, আৰু যিসকল পিতামহসকল—যিসকলে বিস্তৃত অন্তৰিক্ষত প্ৰৱেশ কৰিছে; যিসকলে পৃথিৱীত আৰু দ্যৌলোকতো বাস কৰে—সেই পিতৃগণলৈ আমি নমস্কাৰেৰে বিধিপূৰ্বক পূজনীয় সেৱা নিবেদন কৰোঁ।
Mantra 50
इ॒दमिद् वा उ॒ नाप॑रं दि॒वि प॑श्यसि॒ सूर्य॑म्। मा॒ता पु॒त्रं यथा॑ सि॒चाभ्येऽनं भूम ऊर्णुहि
এইয়েই নিশ্চয়; দ্যৌলোকত সূৰ্য্যৰ বাহিৰে আন একো তুমি নেদেখা। যেন মায়ে নিজৰ পুত্ৰক আঁচলৰে ঢাকে, তেনেদৰে, হে ভূমি, এই মানুহজনক ঢাকি লোৱা।
Mantra 51
इ॒दमिद् वा उ॒ नाप॑रं ज॒रस्य॒न्यदि॒तोऽप॑रम्। जा॒या पति॑मिव॒ वास॑सा॒भ्येऽनं भूम ऊर्णुहि
এইয়েই নিশ্চয়; জৰাজীৰ্ণ অৱস্থাত ইয়াৰ বাহিৰে আন একো পৰ নহয়। যেন জায়াই স্বামীৰে বস্ত্ৰেৰে ঢাকে, তেনেদৰে, হে ভূমি, এই মানুহজনক ঢাকি লোৱা।
Mantra 52
अ॒भि त्वो॑र्णोमि पृथि॒व्या मा॒तुर्वस्त्रे॑ण भ॒द्रया॑ । जी॒वेषु॑ भ॒द्रं तन्मयि॑ स्व॒धा पि॒तृषु॒ सा त्वयि॑
মই তোমাক পৃথিৱী-মাতৃৰ শুভ বস্ত্ৰেৰে আৱৰণ কৰোঁ। জীৱিতসকলৰ মাজত কল্যাণ হওক—সেই কল্যাণ মোৰ ভিতৰত থাকক; পিতৃলোকত স্বধা হওক—সেই স্বধা তোমাৰ ভিতৰত থাকক।
Mantra 53
अग्नी॑षोमा॒ पथि॑कृता स्यो॒नं दे॒वेभ्यो॒ रत्नं॑ दधथु॒र्वि लो॒कम्। उप॒ प्रेष्य॑न्तं पू॒षणं॒ यो वहा॑त्यञ्जो॒यानैः॑ प॒थिभि॒स्तत्र॑ गच्छतम्
অগ্নি-সোম, পথ-কৰ্তা তোমালোক, দেৱসকলৰ বাবে স্যোন (শুভ-নিবাস) ৰত্ন স্থাপন কৰিলা আৰু লোক (গমন-পথ) বিস্তাৰ কৰিলা। যি প্ৰেৰিত হৈছে সেই পূষণৰ ওচৰলৈ যোৱা—যি অধিক সোজা পথেদি বহন কৰে; তেওঁৰ সৈতে তাত গচ্ছত।
Mantra 54
पू॒षा त्वे॒तश्च्या॑वयतु॒ प्र वि॒द्वानन॑ष्टपशु॒र्भुव॑नस्य गो॒पाः । स त्वै॒तेभ्यः॒ परि॑ ददत् पि॒तृभ्यो॒ऽग्निर्दे॒वेभ्यः॑ सुविद॒त्रिये॑भ्यः
বিশেষ জ্ঞানী, যাৰ পশু নাশ নহয়, ভুবনৰ গোপা পূষণ তোমাক এই পথত আগবঢ়াওক। তেওঁ তোমাক ইয়াৰ পৰা লৈ গৈ পিতৃসকলৰ ওচৰত অৰ্পণ কৰক; আৰু অগ্নিয়ে তোমাক দেৱসকলৰ ওচৰত—সুবিদাত্ৰি (উদাৰ দাতা) সকলৰ ওচৰত—সমৰ্পণ কৰক।
Mantra 55
आयु॑र्वि॒श्वायुः॒ परि॑ पातु त्वा पू॒षा त्वा॑ पातु॒ प्रप॑थे पु॒रस्ता॑त्। यत्रास॑ते सु॒कृतो॒ यत्र॒ त ई॒युस्तत्र॑ त्वा दे॒वः स॑वि॒ता द॑धातु
আয়ু—সৰ্ব্বায়ু—তোমাক চাৰিওফালে ৰক্ষাৰে আৱৰি ৰাখক; পূষা তোমাক আগবঢ়া পথত, আগফালে গৈ, ৰক্ষা কৰক। য’ত সুকৃতকাৰীসকল বহে, য’লৈ তেওঁলোক গ’ল—সেই ঠাইতে দেৱ সৱিতা তোমাক স্থিৰভাৱে স্থাপন কৰক।
Mantra 56
इ॒मौ यु॑नज्मि ते॒ वह्नी॒ असु॑नीताय॒ वोढ॑वे । ताभ्यां॑ य॒मस्य॒ साद॑नं॒ समि॑ती॒श्चाव॑ गच्छतात्
আত্মাক আগবঢ়াই নিবলৈ, তোমাক বহাই আগুৱাই নিবলৈ, এই দুটা বাহকক মই তোমাৰ বাবে জোঁতিলোঁ। সেই দুয়োটাৰ দ্বাৰাই তেওঁ যমৰ সদনলৈ আৰু সমিতিসকললৈ নামি গৈ পাওক।
Mantra 57
ए॒तत् त्वा॒ वासः॑ प्रथ॒मं न्वाग॒न्नपै॒तदू॑ह यदि॒हाबि॑भः पु॒रा। इ॒ष्टा॒पू॒र्तम॑नु॒संक्रा॑म वि॒द्वान् यत्र॑ ते द॒त्तं ब॑हु॒धा विब॑न्धुषु
এই বস্ত্ৰখন এতিয়া প্ৰথমবাৰ তোমাৰ ওচৰলৈ আহিল; ইয়াক পিন্ধি লৈ আগবাঢ়া—আৰু আগতে ইয়াত যি ভয় আছিল, সেই ভয়ো আঁতৰাই লৈ যোৱা। ইষ্টা-পূৰ্তৰ জ্ঞানসহ অনুগমন কৰি আগবাঢ়া—য’ত তোমাৰ দান বহু প্ৰকাৰৰে, তোমাৰ নানা আত্মীয়-বান্ধৱৰ মাজত, স্থাপন কৰা আছে।
Mantra 58
अ॒ग्नेर्वर्म॒ परि॒ गोभि॑र्व्ययस्व॒ सं प्रोर्णु॑ष्व॒ मेद॑सा॒ पीव॑सा च । नेत् त्वा॑ धृ॒ष्णुर्हर॑सा॒ जर्हृ॑षाणो द॒धृग् वि॑ध॒क्षन् प॑री॒ङ्खया॑तै
অগ্নিৰ বর্ম গোৱালিৰে চাৰিওফালে তই পৰিধান কৰ; তাক বিস্তাৰ কৰ; মেদ আৰু পীৱসা (ঘন স্নেহ)-ৰে তোক সম্পূৰ্ণ আৱৰণ কৰ। তেন্তে তাপত উন্মত্ত ধৃষ্ট আক্রমণকাৰী, ক্ষতিকাৰক-দগ্ধকাৰী শত্রু তোক ঘেৰি মাৰিবলৈ নাপাব।
Mantra 59
द॒ण्डं हस्ता॑दा॒ददा॑नो ग॒तासोः॑ स॒ह श्रोत्रे॑ण॒ वर्च॑सा॒ बले॑न । अत्रै॒व त्वमि॒ह व॒यं सु॒वीरा॒ विश्वा॒ मृधो॑ अ॒भिमा॑तीर्जयेम
যাৰ প্ৰাণ গুচি গৈছে, তেনেকুৱা জনৰ হাতৰ পৰা দণ্ড ল’ই, শ্ৰৱণশক্তি, তেজ (বৰ্ণ), আৰু বলৰ সৈতে—ইয়াতেই, একেবাৰে ইয়াতেই, তুমি থাকি থাকা; আৰু ইয়াত আমি, সু-বীৰ (উত্তম বীৰ-পুত্ৰ) সমৃদ্ধ হৈ, সকলো আক্রমণ আৰু সকলো দুষ্ট অভিমতি জয় কৰোঁ।
Mantra 60
धनु॒र्हस्ता॑दा॒ददा॑नो मृ॒तस्य॑ स॒ह क्ष॒त्रेण॒ वर्च॑सा॒ बले॑न । स॒मागृ॑भाय॒ वसु॒ भूरि॑ पु॒ष्टम॒र्वाङ्त्वमेह्युप॑ जीवलो॒कम्
মৃতৰ হাতৰ পৰা ধনু ল’ই, ক্ষত্ৰশক্তি, দীপ্তি আৰু বলসহ—তুমি একেলগে ধৰি লোৱা বহুল, পুষ্টিদায়ক ধন-সম্পদ। ইফালে আহা; জীৱিতলোকৰ ওচৰলৈ আগবাঢ়ি আহা।
Frequently Asked Questions
It overlaps funerary/Pitṛ material, but its dominant aim is āyuṣya: to secure and extend the living person’s life-measure and repel forces that shorten life.
It is the allotted measure of life—treated as an efficacious principle that can be ‘meted out’ correctly and protected so it is not prematurely consumed by months or hostile influences.
No specific herbs are required by the sample verses; the hymn can be recited plainly. Where ritualized, simple havis (often with ghee) and a symbolic protective ‘covering’ can accompany the Pitṛ and Agni-varman portions.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.