Adhyaya 10
Book 4 operationalizes the king’s coercive capacity (daṇḍa) to cleanse the realm of “thorns”—actors who disrupt commerce, agriculture, and household security. Chapter 4.10, in particular, treats theft not merely as private wrong but as an attack on the state’s productive ecology: fields, grain, houses, and irrigation (āp) are the janapada’s life-support; bullion, gold, and gems are the kośa’s portable backbone; images of gods and animals are socially sacred anchors whose violation destabilizes legitimacy. Hence, certain thefts merit the highest penalty, even “śuddhavadha” (capital punishment without mutilation), to prevent contagion of lawlessness. Yet Kautilya simultaneously insists on juridical intelligence: the pradeṣṭā must calibrate punishment by assessing the offender, the act, causal factors, severity, downstream linkages (anubandha), immediacy, and the deśa-kāla context. This produces a daṇḍa regime that is both fear-inducing and administratively rational, enabling the vijigīṣu to secure the interior before expansion.
Sutras
Sutra 1
दक्षिणहस्तवधश्चतुःशतो वा दण्डः चतुर्थे यथाकामी वधः ॥ कZ_०४.१०.०१ ॥
সোঁহাত (দক্ষিণ হাত) কাটি দিয়া বা ৪০০ (পণ) দণ্ড; চতুৰ্থ (অপৰাধত) ৰজাৰ ইচ্ছানুসাৰে বধ।
Sutra 2
पञ्चविंशतिपणावरेषु कुक्कुटनकुलमार्जारश्वसूकरस्तेयेषु हिंसायां वा चतुष्पञ्चाशत्पणो दण्डः नासाग्रच्छेदनं वा चण्डालारण्यचराणामर्धदण्डाः ॥ कZ_०४.१०.०२ ॥
পঁচিশ পণাৰ তলৰ মূল্যৰ কুকুৰা, নকুল (মংগুস), মাৰ্জাৰ (বিড়াল), ঘোঁৰা বা শূকৰৰ চুৰি বা আঘাতৰ ক্ষেত্ৰত চুয়ান্ন পণাৰ দণ্ড; অথবা নাকৰ আগ কাটি দিয়া শাস্তিও হ’ব পাৰে। চাণ্ডাল আৰু অৰণ্যচৰসকলৰ বাবে দণ্ড অর্ধেক।
Sutra 3
पाशजालकूटावपातेषु बद्धानां मृगपशुपक्षिव्यालमत्स्यानामादाने तच्च तावच्च दण्डः ॥ कZ_०४.१०.०३ ॥
ফাঁদ, জাল বা গোপন গাঁতত ধৰা পৰা হৰিণ, পোহনীয়া পশু, পাখি, বনৰীয়া জন্তু বা মাছ লৈ গ’লে দণ্ড একেই আৰু একেই পৰিমাণৰ (সংশ্লিষ্ট চুৰিৰ দণ্ডৰ দৰে) হ’ব।
Sutra 4
मृगद्रव्यवनान्मृगद्रव्यापहारे शात्यो दण्डः ॥ कZ_०४.१०.०४ ॥
শিকাৰজাত দ্ৰব্য (মৃগদ্ৰব্য) শিকাৰ‑অৰণ্য/ভঁৰালৰ পৰা চুৰি কৰিলে এশ পণাৰ দণ্ড।
Sutra 5
बिंबविहारमृगपक्षिस्तेये हिंसायां वा द्विगुणो दण्डः ॥ कZ_०४.१०.०५ ॥
বিম্ব‑বিহাৰ (সংৰক্ষিত অভয়াৰণ্য)ত প্ৰাণী বা পাখি চুৰি বা আঘাত কৰিলে দণ্ড দ্বিগুণ।
Sutra 6
कारुशिल्पिकुशीलवतपस्विनां क्षुद्रकद्रव्यापहारे शत्यो दण्डः स्थूलकद्रव्यापहारे द्विशतः कृषिद्रव्यापहारे च ॥ कZ_०४.१०.०६ ॥
কাৰু, শিল্পী, কুশীলৱ/অভিনেতা বা তপস্বীৰ সৰু বস্তু চুৰি কৰিলে ১০০ পণ দণ্ড; ডাঙৰ বস্তু চুৰি কৰিলে ২০০ পণ; আৰু কৃষিদ্ৰব্য চুৰি কৰিলেও তেনেদৰে দণ্ড।
Sutra 7
दुर्गमकृतप्रवेशस्य प्रविशतः प्राकारच्छिद्राद्वा निक्षेपं गृहीत्वापसरतः काण्डरावधो द्विशातो वा दण्डः ॥ कZ_०४.१०.०७ ॥
দুৰ্গত অননুমোদিতভাৱে প্ৰৱেশ কৰা, অথবা প্ৰাচীৰৰ ছিদ্ৰ/ফাটেৰে সোমাই নিক্ষেপ (গচ্ছিত) বস্তু লৈ ওলাই যোৱা লোকৰ দণ্ড কাণ্ডৰা (গোৰালি/কণ্ডৰা) ছেদন/বধ অথবা ২০০ পণ জৰিমনা।
Sutra 8
चक्रयुक्तं नावं क्षुद्रपशुं वापहरत एकपादवधः त्रिशतो वा दण्डः ॥ कZ_०४.१०.०८ ॥
চক্ৰযুক্ত বাহন বা নাও, অথবা সৰু পশু চুৰি কৰিলে—এটা পা ছেদন/বধ অথবা ৩০০ পণ জৰিমনা।
Sutra 9
कूटकाकण्यक्षारालाशलाकाहस्तविषमकारिण एकहस्तवधः चतुःशतो वा दण्डः ॥ कZ_०४.१०.०९ ॥
কূটক (প্ৰতারণামূলক যন্ত্ৰ), কাকণী/কাঁটাযুক্ত সূচ, ক্ষাৰ (দাহক দ্ৰব্য), আলাত (অগ্নিশলাকা/মশাল), শলাকা আদি ক্ষতিকৰ হাত‑সঁজুলি নিৰ্মাণ বা ব্যৱহাৰ কৰিলে—এটা হাত ছেদন/বধ অথবা ৪০০ পণ জৰিমনা।
Sutra 10
स्तेनपारदारिकयोः साचिव्यकर्मणि स्त्रियाः संगृहीतायाश्च कर्णनासाच्छेदनम् पञ्चशतो वा दण्डः पुंषो द्विगुणः ॥ कZ_०४.१०.१० ॥
চোৰ বা পৰদাৰিক (পৰস্ত্ৰীগামী)ক সহায়/সঙ্গ দিয়া নাৰী, আৰু তেওঁলোকক আশ্ৰয়/লুকুৱাই ৰখা নাৰীৰ দণ্ড কাণ আৰু নাক ছেদন, অথবা ৫০০ পণ জৰিমনা; পুৰুষৰ ক্ষেত্ৰত দণ্ড দ্বিগুণ।
Sutra 11
महापशुमेकं दासं दासीं वापहरतः प्रेतभाण्डं वा विक्रीणानस्य द्विपादवधः षट्छतो वा दण्डः ॥ कZ_०४.१०.११ ॥
ডাঙৰ পশু চুৰি, দাস বা দাসী অপহৰণ, অথবা মৃতকৰ সম্পত্তি (প্ৰেতভাণ্ড) বিক্ৰী কৰিলে—দুয়োটা ভৰি কাটি দিয়া বা ছয়শ পণ জৰিমনা হয়।
Sutra 12
वर्णोत्तमानां गुरूणां च हस्तपादलङ्घने राजयानवाहनाद्यारोहणे चैकहस्तपादवधः सप्तशतो वा दण्डः ॥ कZ_०४.१०.१२ ॥
উচ্চবৰ্ণৰ লোক আৰু গুৰুসকলৰ হাত-পায়ে আঘাত/লঙ্ঘন কৰিলে, আৰু ৰজাৰ যান-বাহন আদিত অনধিকাৰ আৰোহণ কৰিলে—এটা হাত বা এটা পা কাটি দিয়া, অথবা ৭০০ পণ দণ্ড।
Sutra 13
शूद्रस्य ब्राह्मणवादिनो देवद्रव्यमवस्तृणतो राजद्विष्टमादिशतो द्विनेत्रभेदिनश्च योगाञ्जनेनान्धत्वमष्टशतो वा दण्डः ॥ कZ_०४.१०.१३ ॥
যি শূদ্ৰে ব্ৰাহ্মণ বুলি দাবী কৰে, দেৱ/মন্দিৰৰ সম্পদ আত্মসাৎ কৰে, ৰজাৰ বিৰুদ্ধে বিদ্বেষ উচটাই তোলে, বা কাৰোবাৰ দুয়োটা চকু ভেদ কৰে—তাৰ দণ্ড ঔষধিযুক্ত অঞ্জনেৰে অন্ধত্ব, অথবা ৮০০ পণ দণ্ড।
Sutra 14
चोरं पारदारिकं वा मोक्षयतो राजशासनमूनमतिरिक्तं वा लिखतः कन्यां दासीं वा सहिरण्यमपरहतः कूटव्यवहारिणो विमांसविक्रयिणश्च वामहस्तद्विपादवधो नवशतो वा दण्डः ॥ कZ_०४.१०.१४ ॥
চোৰ বা পৰস্ত্ৰীগামীক মুক্ত কৰি দিয়া, ৰাজাদেশত কম-বেছি লিখি জাল কৰা, কন্যা বা দাসীক তাইৰ সোণসহ অপহৰণ কৰা, কূট-ব্যৱহাৰ কৰা, আৰু নিষিদ্ধ মাংস বিক্ৰী কৰা—ইয়াৰ দণ্ড বাওঁ হাত আৰু দুয়োটা পা কাটি দিয়া, অথবা ৯০০ পণ দণ্ড।
Sutra 15
मानुषमांसविक्रये वधः ॥ कZ_०४.१०.१५ ॥
মানৱ মাংস বিক্ৰী কৰিলে মৃত্যুদণ্ড।
Sutra 16
देवपशुप्रतिमामनुष्यक्षेत्रगृहहिरण्यसुवर्णरत्नसस्यापहारिण उत्तमो दण्डः शुद्धवधो वा ॥ कZ_०४.१०.१६ ॥
যি দেৱদ্ৰব্য, পশু, প্ৰতিমা, মানুহ, ক্ষেত, ঘৰ, নগদ ধন, সোণ, ৰত্ন বা শস্য চুৰি কৰে, তাৰ বাবে সৰ্বোচ্চ দণ্ড প্ৰযোজ্য; অথবা অঙ্গচ্ছেদবিহীন মৃত্যুদণ্ড (শুদ্ধ বধ) দিয়া হয়।
Sutra 17
अनुबन्धं तदात्वं च देशकालौ समीक्ष्य च ॥ कZ_०४.१०.१७च्द् ॥
ইয়াৰ লগতে, পৰিণামগত সংযোগ (অনুবন্ধ), তৎক্ষণাৎ অৱস্থা, আৰু দেশ-কাল (প্ৰেক্ষিত) পৰ্যালোচনা কৰি (নিৰ্ণয় কৰিব লাগে)।
Sutra 18
राज्ञश्च प्रकृतीनां च कल्पयेदन्तरा स्थितः ॥ कZ_०४.१०.१८च्द् ॥
সেয়া মধ্যস্থ হৈ ৰজা আৰু প্ৰজাসকল (প্ৰকৃতি) উভয়ক ধ্যানত ৰাখি দণ্ড সমন্বয়/নিৰ্ধাৰণ কৰিব লাগে।
Frequently Asked Questions
Reduced predation on farms, homes, and sacred/public assets; higher trust in markets and cultivation; stabilized revenue flows and legitimacy—preventing criminality from becoming a parallel power within the janapada.
For theft of protected high-value/high-sanctity objects (deva, paśu, pratīmā, manuṣya, kṣetra, gṛha, hiraṇya, suvarṇa, ratna, sasya, āp), the ‘uttama daṇḍa’ or ‘śuddhavadha’ (capital punishment without mutilation) may be imposed; otherwise punishment is graded by the pradeṣṭā after assessing offender, offense, causation, gravity, consequences, immediacy, and deśa-kāla.