
Description of the Royal Dynasties (राजवंशवर्णनम्) — Chapter Colophon and Transition
এই অংশটো আনুষ্ঠানিক সমাপ্তি আৰু পাঠ-সেতু হিচাপে কাম কৰে। অগ্নি পুৰাণত “ৰাজবংশবৰ্ণনম্” অধ্যায়ৰ সমাপ্তি ঘোষণা কৰি তৎক্ষণাৎ পৰৱৰ্তী বংশানুক্ৰম-প্ৰকৰণলৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছে। এটা গুৰুত্বপূর্ণ পাঠভেদ-টীকা সংৰক্ষিত—কিছুমান পাঠত বিকল্প পাঠ “দধিবামন উৎপন্ন হ’ল” পোৱা যায়, যিয়ে পাণ্ডুলিপি পৰম্পৰাৰ জীৱন্ত প্ৰবাহ দেখুৱায়। বংশাৱলী কেৱল ইতিহাসৰ তালিকা নহয়; ই ধৰ্মৰ সূচক, যিয়ে ৰাজধৰ্ম, বংশ-ধাৰাবাহিকতা আৰু নৈতিক শৃঙ্খলাক সংযোগ কৰে। কলফনৰ এই মোড়ে পাঠকক পুৰুবংশৰ কেন্দ্ৰিত অৱতৰণলৈ সাজু কৰে আৰু পুৰাণীয় বংশকথাক ভাৰত/কুরু স্মৃতিৰ সৈতে সেতুবদ্ধ কৰে।
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे राजवंशवर्णनं नाम षट्सप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः दधिवामनोभूदिति ख , छ , ञ , च अथ सप्तसप्रत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः पुरुवंशवर्णनं अग्निर् उवाच पुरोर्जनमेजयो ऽभूत्प्राचीन्नन्तस्तु तत्सुतः प्राचीन्नन्तान्मनस्त्युस्तु तस्माद्वीतमयो नृपः
এইদৰে শ্ৰী অগ্নি মহাপুৰাণত “ৰাজবংশ-বৰ্ণন” নামৰ দু’শ সাতাত্তৰতম অধ্যায় সমাপ্ত হয়। (কিছুমান পাঠত—“দধিবামন উদ্ভৱ হ’ল” বুলি খ, ছ, ঞ, চ পাণ্ডুলিপিত পোৱা যায়।) এতিয়া “পুৰুবংশ-বৰ্ণন” নামৰ দু’শ আঠাত্তৰতম অধ্যায় আৰম্ভ হয়। অগ্নিয়ে ক’লে—পুৰুৰ পৰা জনমেজয় জন্মিল; তেওঁৰ পুত্ৰ প্ৰাচীন্নন্ত। প্ৰাচীন্নন্তৰ পৰা মনস্ত্যু, আৰু তেওঁৰ পৰা ৰজা বীতময় জন্মিল।
Verse 2
शुन्धुर्वीतमयाच्चाभूच्छुन्धोर्बहुविधः सुतः बहुविधाच्च संयातिरहोवादी च तत्सुतः
বীতময়ৰ পৰা শুন্ধু জন্মিল, আৰু শুন্ধুৰ পুত্ৰ বহুবিধ। বহুবিধৰ পৰা সংযাতি জন্মিল, আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ অহোবাদী।
Verse 3
तस्य पुत्रो ऽथ भद्राशोअ भद्राश्वस्य दशात्मजाः ऋचेयुश् च कृषेयुश् च सन्नतेयुस् तथात्मजः
তেওঁৰ পুত্ৰ ভদ্ৰাশ জন্মিল। ভদ্ৰাশ্বৰ দহজন পুত্ৰ আছিল—ঋচেয়ু, কৃষেয়ু আৰু সন্নতেয়ু আদি।
Verse 4
घृतेयुश् च चितेयुश् च स्थण्डिलेयुश् च सत्तमः धर्मेयुः सन्नतेयुश् च कृचेयुर्मतिनारकः
হে সত্তম! (ইয়াত উল্লিখিত নৰকৰ নামসমূহ)—ঘৃতেয়ু, চিতেয়ু আৰু স্থণ্ডিলেয়ু; তদ্ৰূপ ধৰ্মেয়ু আৰু সন্নতেয়ু; আৰু কৃচেয়ু—এইবোৰ ‘মতিনাৰক’ নামে নৰক-ভেদ।
Verse 5
तंसुरोघः प्रतिरथः पुरस्तो मतिनारजाः आसीत्पतिरथात्कण्वः कण्वान्मेधातिथिस्त्वभूत्
তংসুৰোঘ, প্ৰতিৰথ, পুৰস্ত আৰু মতিনাৰ—এইসকল (সেই বংশত) হৈছিল। পতিৰথৰ পৰা কণ্ব জন্মিল, আৰু কণ্বৰ পৰা মেধাতিথি জন্মিল।
Verse 6
तंसुरोघाच्च चत्वारो दुष्मन्तो ऽथ प्रवीरकः सुमन्तश्चानयो वीरो दुष्मन्ताद्भरतो ऽभवत्
তংসুৰোঘৰ পৰা চাৰিজন পুত্ৰ জন্মিল—দুষ্মন্ত, প্ৰবীৰক আৰু সুমন্ত; আৰু দুষ্মন্তৰ পৰা বীৰ ভৰত জন্মিল।
Verse 7
शकुन्तलायान्तु बली यस्य नाम्ना तु भारताः सुतेषु मातृकोपेन नष्टेषु भरतस्य च
শকুন্তলাৰ পৰা এজন বলৱান পুত্ৰ জন্মিল; তেওঁৰ নামৰেই লোকসকল ‘ভাৰত’ বুলি প্ৰসিদ্ধ হ’ল। ভৰতৰ পুত্ৰসকল মাতৃকোপ (শাপ)ত নষ্ট হৈছিল—এই কথাও বৰ্ণিত।
Verse 8
ततो मरुद्भिरानीय पुत्रः स तु वृहस्पतेः संक्रामितो भरद्वाजः क्रतुभिर्वितथो ऽभवत्
তাৰ পিছত মৰুতসকলে আনি দিয়া সেই পুত্ৰক বৃহস্পতিলৈ সংক্রমিত (হস্তান্তৰ) কৰা হ’ল; আৰু ক্ৰতুসকলৰ দ্বাৰা ভৰদ্বাজ ‘বিতথ’ নামে প্ৰসিদ্ধ হ’ল।
Verse 9
स चापि वितथः पुत्रान् जनयामास पञ्च वै शग्भुर्वीतमयाश्चाभूच्छम्भोर्बहुविध इति ख , ज , च सुहोत्रञ्च सुहोतारङ्गयङ्गर्भन्तथैव च
সেই বিতথেও পাঁচ পুত্ৰ জন্মালে—শগ্ভুৰ্বীতময়; (খ, জ, চ পাঠভেদ অনুসাৰে) শম্ভুৰ বহুবিধ; আৰু সুহোত্র, সুহোতাৰ, গয়, গর্ভ।
Verse 10
कपिलश् च महात्मानं सुकेतुञ्च सुतद्वयम् कौशिकञ्च गृत्सपतिं तथा गृत्सपतेः सुताः
আৰু কপিল, মহাত্মা আৰু সুকেতু—এই দুজন পুত্ৰ; কৌশিক আৰু গৃত্সপতি; লগতে গৃত্সপতিৰ পুত্ৰসকলৰ কথাও (ইয়াত) উল্লেখ আছে।
Verse 11
ब्रह्माणाः क्षत्रिया वैश्याः काशे दीर्घतमाःसुताः ततो धन्वन्तरिश्चासीत्तत्सुतो ऽभूच्च केतुमान्
কাশীত দীৰ্ঘতমাৰ পুত্ৰসকল ব্ৰাহ্মণ, ক্ষত্ৰিয় আৰু বৈশ্য নামে প্ৰসিদ্ধ হৈছিল। তেওঁলোকৰ বংশত ধন্বন্তৰি উদ্ভৱ হয়, আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ কেতুমান আছিল।
Verse 12
केतुमतो हेमरथो दिवोदास इतिश्रुतः प्रतर्दनो दिवोदासाद्भर्गवत्सौ प्रतर्दनात्
কেতুমানৰ পৰা হেমৰথ জন্মিল; হেমৰথৰ পৰা দিবোদাস—এনে পৰম্পৰাত শ্ৰুত। দিবোদাসৰ পৰা প্ৰতর্দন, আৰু প্ৰতর্দনৰ পৰা দুজন ভাৰ্গৱ উদ্ভৱ হয়।
Verse 13
वत्सादनर्क आसीच्च अनर्कात् क्षेमको ऽभवत् क्षेमकद्वर्षकेतुश् च वर्षकेतोर्विभुः स्मृतः
বৎসৰ পৰা অনৰ্ক জন্মিল; অনৰ্কৰ পৰা ক্ষেমক উদ্ভৱ হ’ল। ক্ষেমকৰ পৰা বৰ্ষকেতু, আৰু বৰ্ষকেতুৰ পৰা বিভু বুলি স্মৰণ কৰা হয়।
Verse 14
विभोरानर्तः पुत्रो ऽभूद्विभोश् च सुकुमारकः सुकुमारात्सत्यकेतुर्वत्सभूमिस्तु वत्सकात्
বিভুৰ পৰা আনর্ত নামৰ পুত্ৰ জন্মিল, আৰু বিভুৰ পৰাই সুকুমাৰকো উদ্ভৱ হ’ল। সুকুমাৰকৰ পৰা সত্যকেতু, আৰু বৎসকৰ পৰা বৎসভূমি জন্মিল।
Verse 15
सुहोत्रस्य वृहत्पुत्रो वृहतस्तनयास्त्रयः अजमीढो द्विमीढश् च पुरुमीढश् च वीर्यवान्
সুহোত্ৰৰ পুত্ৰৰ নাম আছিল বৃহৎ। বৃহতৰ তিন পুত্ৰ—অজমীঢ়, দ্বিমীঢ় আৰু বীৰ্যবান পুৰুমীঢ়—আছিল।
Verse 16
अजमीढस्य केशिन्यां जज्ञे जह्नुः प्रतापवान् जह्नोरभूदजकाश्वो बलाकाश्वस्तदात्मजः
অজমীঢ়ৰ পত্নী কেশিনীৰ গৰ্ভত প্ৰতাপৱান জহ্নুৰ জন্ম হয়। জহ্নুৰ পৰা অজকাশ্ব, আৰু তাৰ পুত্ৰ বলাকাশ্ব।
Verse 17
वलाकाश्वस्य कुशिकः कुशिकात् गाधिरिन्द्रकः गाधेः सत्यवती कन्या विश्वामित्रः सूतोत्तमः
বলাকাশ্বৰ পৰা কুশিক জন্মিল; কুশিকৰ পৰা গাধি (ইন্দ্ৰক) হ’ল। গাধিৰ কন্যা সত্যৱতী; আৰু সেই বংশত সূতোত্তম বিশ্বামিত্ৰ প্ৰখ্যাত।
Verse 18
देवरातः कतिमुखा विश्वामित्रस्य ते सुताः शुनःशेफो ऽष्टकश्चान्यो ह्य् अजमीढात् सुतो ऽभवत्
দেৱৰাত আৰু কাতিমুখা বিশ্বামিত্ৰৰ পুত্ৰ। শুনঃশেফ আৰু আন এজন অষ্টকো—নিশ্চয়—অজমীঢ় বংশত পুত্ৰৰূপে গণ্য হ’ল।
Verse 19
नीलिन्यां शान्तिरपरः पुरुजातिः सुशान्तितः काशदीर्घतमा इति ज सुत इति ख , छ , ज , च प्रभाववानिति ख पुरुजातेस्तु वाह्याश्वो वाह्याश्च्वात् पञ्च पार्थिवाः
নীলিনীৰ পৰা আন এজন শান্তি জন্মিল; পুৰুজাতিৰ পৰা সুশান্তি হ’ল। কিছুমান পাঠত তেওঁ ‘কাশদীৰ্ঘতমা’, আন কিছুমানত ‘সুত’, আৰু ক’তবাত ‘প্ৰভাৱৱান’ বুলি উল্লেখিত। পুৰুজাতিৰ পৰা বাহ্যাশ্ব, আৰু বাহ্যাশ্বৰ পৰা পাঁচজন ৰজা।
Verse 20
मुकुलः सृञ्जयश् चैव राजा वृहदिषुस् तथा यवीनरश् च कृमिलः पाञ्चाला इति विश्रुताः
মুকুল, সৃঞ্জয় আৰু ৰজা বৃহদিষু; লগতে যৱীনৰ আৰু কৃমিল—এইসকল পাঞ্চাল নামে প্ৰখ্যাত।
Verse 21
मुकुलस्य तु मौकुल्याः क्षेत्रोपेता द्विजातयः चञ्चाश्वो मुकुलाज्जज्ञे चञ्चाश्वान्मिथुनं ह्य् अभुत्
মুকুলৰ পৰা মৌকুল্য বংশ উদ্ভৱ হ’ল—ক্ষেত্ৰসম্পন্ন দ্বিজসকল। মুকুলৰ পৰা চঞ্চাশ্ব জন্মিলে, আৰু চঞ্চাশ্বৰ পৰা নিশ্চিতভাৱে এক মিথুন (পুত্ৰ‑কন্যা) উৎপন্ন হ’ল।
Verse 22
दिवोदासो ह्य् अहल्या च अहल्यायां शरद्वतात् शतानन्दः शतानन्दात् सत्यधृन्मिथुनन्ततः
দিবোদাস আৰু অহল্যা—অহল্যাৰ গৰ্ভত শৰদ্বতৰ দ্বাৰা শতানন্দ জন্মিলে। শতানন্দৰ পৰা সত্যধৃ জন্মিলে; তাৰপিছত বংশধাৰা আগবাঢ়ে।
Verse 23
कृपः कृपी किवोदासान्मैत्रेयः सोमपस्ततः सृञ्जयात् पञ्चधनुषः सोमदत्तश् च तत्सुतः
কিবোদাসৰ পৰা কৃপ আৰু কৃপী জন্মিলে; তাৰপিছত মৈত্রেয়, তাৰপিছত সোমপ। সৃঞ্জয়ৰ পৰা পঞ্চধনুষ জন্মিলে, আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ সোমদত্ত।
Verse 24
सहदेवः सोमदत्तात् सहदेवात्तु सोमकः आसीच्च सोमकाज्जन्तुर्जन्तोश् च पृषतः सुतः
সোমদত্তৰ পৰা সহদেৱ জন্মিলে; সহদেৱৰ পৰা সোমক উৎপন্ন হ’ল। সোমকৰ পৰা জন্তু, আৰু জন্তুৰ পুত্ৰ পৃষত জন্মিলে।
Verse 25
पृषताद्द्रुपदस्तस्माद्धृष्टद्युम्नो ऽथ तत्सुतः धृष्ठकेतुश् च धूमिन्यामृक्षो ऽभूदजमीढतः
পৃষতৰ পৰা দ্ৰুপদ জন্মিলে; দ্ৰুপদৰ পৰা ধৃষ্টদ্যুম্ন, আৰু তাৰপিছত তেওঁৰ পুত্ৰ ধৃষ্টকেতু। লগতে অজমীঢ়ৰ পৰা ধূমিনীৰ গৰ্ভত ঋক্ষ জন্মিলে।
Verse 26
ऋक्षात्सम्वरणो जज्ञे कुरुः सम्वरणात्ततः यः प्रयागादपाक्रम्य कुरुक्षेत्रञ्चकार ह
ঋক্ষৰ পৰা সংবৰণ জন্মিল; আৰু সংবৰণৰ পৰা পুনৰ কুরু জন্মিল। তেওঁ প্ৰয়াগ ত্যাগ কৰি কুরুক্ষেত্ৰ স্থাপন কৰিছিল।
Verse 27
कुरोः सुधन्वा सुधनुः परिक्षिच्चारिमेजयः सुधन्वनः सुहोत्रो ऽभूत् सुहोत्राच्च्यवनो ह्य् अभूत्
কুৰুৰ পৰা সুধন্বা, সুধন্বাৰ পৰা সুধনু; সুধনুৰ পৰা পৰিক্ষিত, আৰু পৰিক্ষিতৰ পৰা আৰিমেজয় জন্মিল। আৰিমেজয়ৰ পৰা সুধন্বন, সুধন্বনৰ পৰা সুহোত্র; আৰু সুহোত্রৰ পৰা নিশ্চয়েই চ্যৱন জন্মিল।
Verse 28
वशिष्ठपरिचाराभ्यां सप्तासन् गिरिकासुताः वृहद्रथः कुशो वीरो यदुः प्रत्यग्रहो बलः
বসিষ্ঠৰ দুজন পৰিচাৰকৰ দ্বাৰা গিৰিকাৰ সাত পুত্ৰ জন্মিল—বৃহদ্ৰথ, কুশ, বীৰ, যদু, প্ৰত্যগ্ৰহ আৰু বল আদি।
Verse 29
मत्स्यकाली कुशाग्रो ऽतो ह्य् आसीद्राज्ञो वृहद्रथात् कुशाग्राद्वृषभो जज्ञे तस्य सत्यहितः सुतः
ৰাজা বৃহদ্ৰথৰ পৰা কুশাগ্ৰ জন্মিল, যাক ‘মৎস্যকালী’ বুলিও কোৱা হয়। কুশাগ্ৰৰ পৰা বৃষভ জন্মিল; আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ আছিল সত্যহিত।
Verse 30
सुधन्वा तत्सुतश्चोर्ज ऊर्जादासीच्च सम्भवः यवीनचश्चेति ख, छ , ञ , च सम्भवाच्च जरासन्धः सहदेवश् च तत्सुतः
সুধন্বাৰ পুত্ৰ আছিল ঊর্জ। ঊর্জৰ পৰা সম্ভৱ আৰু (আন এজন) যবীনচ—এদৰে বংশ কোৱা হৈছে। সম্ভৱৰ পৰা জরাসন্ধ জন্মিল; আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ সহদেৱ।
Verse 31
सहदेवादुदापिश् च उदापेः श्रुतकर्मकः परिक्षितस्य दायादो धार्मिको जनमेजयः
সহদেৱৰ পৰা উদাপি জন্মিল, আৰু উদাপিৰ পৰা শ্রুতকৰ্মক। পৰীক্ষিতৰ ধৰ্মাত্মা উত্তৰাধিকাৰী জনমেজয় আছিল।
Verse 32
जनमेजयात्त्रसदस्युर्जह्नोस्तु सुरथः सुतः श्रुतसेनोग्रसेनौ च भीमसेनश् च नामतः
জনমেজয়ৰ পৰা ত্ৰসদস্যু জন্মিল; আৰু জহ্নুৰ পৰা পুত্ৰ সুৰথ জন্মিল। লগতে শ্রুতসেন, উগ্ৰসেন আৰু ভীমসেন নামেও আছিল।
Verse 33
जनमेजयस्य पुत्रौ तु सुरथो महिमांस् तथा सुरथाद्विदूरथो ऽभूदृक्ष आसीद्विदूरथात्
জনমেজয়ৰ দুজন পুত্ৰ আছিল—সুৰথ আৰু মহিমান। সুৰথৰ পৰা বিদূৰথ জন্মিল, আৰু বিদূৰথৰ পৰা ঋক্ষ জন্মিল।
Verse 34
ऋक्षस्य तु द्वितीयस्य भीमसेनो ऽभवत्सुतः प्रतीपो भीमसेनात्तु प्रतीपस्य तु शान्तनुः
ঋক্ষৰ দ্বিতীয় শাখা/পুত্ৰৰ পৰা ভীমসেন জন্মিল। ভীমসেনৰ পৰা প্ৰতীপ, আৰু প্ৰতীপৰ পৰা শান্তনু জন্মিল।
Verse 35
देवापिर्वाह्लिकश् चैव सोमदत्तस्तु शान्तनोः वाह्लिकात्सोमदत्तो ऽभुद्भूरिर्भूरिस्रवाः शलः
শান্তনুৰ পৰা দেবাপি, বাহ্লিক আৰু সোমদত্ত জন্মিল। বাহ্লিকৰ পৰা সোমদত্ত, আৰু তাৰ পৰা ভূৰি, ভূৰিশ্ৰৱা আৰু শল জন্মিল।
Verse 36
गङ्गायां शान्तनोर्भीष्मः काल्यायां विचित्रवीर्यकः कृष्णद्वैपायनश् चैव क्षेत्रे वैचित्रवीर्यके
গংগাৰ গৰ্ভে শান্তনুৰ পুত্ৰ ভীষ্ম জন্মিল; কাল্যাৰ গৰ্ভে বিচিত্ৰবীৰ্য জন্মিল। আৰু কৃষ্ণদ্বৈপায়ন (ব্যাস)ো বিচিত্ৰবীৰ্যৰ ক্ষেত্ৰত বীজদাতা হ’ল।
Verse 37
धृतरष्ट्रञ्च पाण्डुञ्च विदुरञ्चाप्यजीजनत् पाण्डोर्युधिष्ठिरः कुन्त्यां भीमश् चैवार्जुनस्त्रयः
তেওঁ ধৃতৰাষ্ট্ৰ, পাণ্ডু আৰু বিদুৰকো জন্ম দিলে। পাণ্ডুৰ ক্ষেত্ৰত কুন্তীৰ গৰ্ভে যুধিষ্ঠিৰ, ভীম আৰু অৰ্জুন—এই তিনিজন জন্মিল।
Verse 38
नकुलः सहदेवश् च पाण्डोर्माद्य्राञ्च दैवतः अर्जुनस्य च सौभद्रः परिक्षिदभिमन्युतः
নকুল আৰু সহদেৱ পাণ্ডুৰ মাদ্ৰীৰ গৰ্ভে দেৱতা (অশ্বিনীকুমাৰ)সকলৰ দ্বাৰা জন্মিল। আৰু অৰ্জুনৰ সুভদ্ৰাৰ গৰ্ভে অভিমন্যুৰ পুত্ৰ পৰীক্ষিত জন্মিল।
Verse 39
द्रौपदी पाण्डवानाञ्च प्रिया तस्यां युधिष्ठिरात् प्रतिविन्ध्यो भीमसेनाच्छ्रुतकीर्तिर्धनञ्जयात्
দ্ৰৌপদী পাণ্ডৱসকলৰ প্ৰিয়া আছিল। তাইৰ গৰ্ভে যুধিষ্ঠিৰৰ পৰা প্ৰতিবিন্ধ্য, ভীমসেনৰ পৰা শ্ৰুতকীৰ্তি, আৰু ধনঞ্জয় (অৰ্জুন)ৰ পৰাও এক পুত্ৰ জন্মিল।
Verse 40
सहदेवाच्छ्रुतकर्मा शतानीकस्तु नाकुलिः भीमसेनाद्धिडिम्बायामन्य आसीद् घटीत्कचः
সহদেৱৰ পৰা শ্ৰুতকৰ্মা জন্মিল, আৰু নকুলৰ পৰা শতানীক (নাকুলি) জন্মিল। ভীমসেনৰ পৰা হিডিম্বাৰ গৰ্ভে আন এজন পুত্ৰ ঘটোৎকচো হৈছিল।
Verse 41
एते भूता भविष्याश् च नृपाः संख्या न विद्यते अत्र पाठः पतितः धनञ्जयात् क उत्पन्न इति विशेषाप्राप्तेः गताः कालेन कालो हि हरिस्तं पूजयेद्द्विज होममग्नौसमुद्दिश्य कुरु सर्वप्रदं यतः
এই অতীত আৰু ভৱিষ্যৎ ৰজাসকলৰ সংখ্যা গণনাৰ বাহিৰ। ইয়াত ধনঞ্জয়ৰ পাছত পাঠৰ এটা অংশ লুপ্ত হৈছে, কাৰণ “সেই কোনৰ পৰা জন্মিল?” এই বিশেষ তথ্য পোৱা নাযায়। সকলোকে কাল লৈ যায়; কালেই হৰি (বিষ্ণু)। সেয়ে, হে দ্বিজ, তেওঁক পূজা কৰা আৰু অগ্নিক উদ্দেশ্য কৰি হোম কৰা, কিয়নো তেওঁ সৰ্বৱৰদাতা।
A recensional variant is recorded (pāṭhabheda), where some manuscripts read “Dadhivāmana came into being,” showing how the Agni Purana circulated with minor lineage/wording differences.
By framing genealogy under kāla and dharma, it reminds the reader that worldly continuity is time-bound, encouraging devotion and disciplined action while studying the structures of righteous kingship.