Adhyaya 291
Chapter 291 — Śāntyāyurveda (Ayurveda for Pacificatory Rites): Go-śānti, Penance-Regimens, and Therapeutics (incl. Veterinary Care)
এই অধ্যায়ত গজ-শান্তিৰ অন্তত গোকেন্দ্ৰিত শান্ত্যায়ুৰ্বেদ বৰ্ণিত হৈছে; গোৰ কল্যাণক ৰাজধৰ্ম আৰু লোকসমৰ্থনকাৰী কৰ্তব্য বুলি ধৰা হৈছে। ধন্বন্তৰিয়ে গোৰ পৱিত্ৰতা আৰু পঞ্চগব্য (গোমূত্ৰ, গোবৰ, দুধ, দই, ঘী, কুশোদক) ৰ শুদ্ধিকাৰক শক্তি বৰ্ণনা কৰি দুর্ভাগ্য, দুঃস্বপ্ন আৰু অপবিত্ৰতা নাশৰ বিধান দিছে। তাৰ পাছত একৰাত্ৰি উপবাস, মহাসান্তপন, তপ্তকৃচ্ছ্ৰ/শীতকৃচ্ছ্ৰ আদি কৃচ্ছ্ৰ-প্ৰায়শ্চিত্ত আৰু গোব্ৰত (গোচৰ্যাৰ অনুগামী দৈনন্দিন আচৰণ) ক্ৰমে বৰ্ণিত হৈ গ’লোকাভিমুখ পুণ্যতত্ত্ব স্থাপন কৰে। গোক হৱিস, অগ্নিহোত্ৰৰ আধাৰ আৰু জীৱৰ আশ্ৰয় বুলি স্তৱ কৰা হৈছে। চিকিৎসা অংশত শিঙৰ ৰোগ, কাণবেদনা, দন্তশূল, কণ্ঠাৱৰোধ, বাতব্যাধি, অতিসাৰ, কাস-শ্বাস, অস্থিভংগ, কফৰোগ, ৰক্তদোষ, বাছুৰ পোষণ, আৰু গ্ৰহ/বিষনিবাৰক ধূপনৰ উপায় দিয়া আছে। শেষত হৰি-ৰুদ্ৰ-সূৰ্য-শ্ৰী-অগ্নিৰ কালানুসাৰ শান্তিপূজা, গোদান আৰু গোমোচন, লগতে অশ্ব-গজৰ বিশেষ পশুচিকিৎসা আয়ুৰ্বেদ পৰম্পৰাৰ উল্লেখ আছে।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे गजशान्तिर्नाम नवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः कृद्वान्यस्मिन्निति ख , ज , ञ च अथैकनवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः शान्त्यायुर्वेदः धन्वन्तरिर् उवाच गोविप्रपालनं कर्यं रज्ञा गोशान्तिमावदे गावः पवित्रा माङ्गल्या गोषु लोकाः प्रतिष्ठिताः
এইদৰে অগ্নি মহাপুৰাণত ‘গজশান্তি’ নামৰ দু’শ নব্বইতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল। এতিয়া ‘শান্ত্যায়ুৰ্বেদ’ নামৰ দু’শ একানব্বইতম অধ্যায় আৰম্ভ। ধন্বন্তৰিয়ে ক’লে—ৰাজাই গৰু আৰু ব্ৰাহ্মণসকলক পালন-ৰক্ষা কৰিব লাগে; এতিয়া মই গোশান্তিৰ বিধান ক’ম। গাভী পবিত্ৰ আৰু মঙ্গলময়; লোকসমূহ গাভীত প্ৰতিষ্ঠিত।
Verse 2
शकृन्मूत्रं परं तासामलक्ष्मीनाशनं परं गवां कण्डूयनं वारि शृङ्गस्याघौघमर्दनम्
গোবৰ আৰু গোমূত্ৰ তেওঁলোকৰ বাবে পৰম; অলক্ষ্মী নাশত শ্ৰেষ্ঠ। গাইৰ খুজলি নিবারণে পানী উত্তম, আৰু শিঙে পাপসমূহক মৰ্দন কৰে।
Verse 3
गोमूत्रं गोमयं क्षीरं दधि सर्पश् च रोचना शडङ्गं परमं पाने दुःस्वप्नाद्यादिवारणं
গোমূত্ৰ, গোবৰ, গাখীৰ, দধি, সৰ্প (সৰ্প-সম্পৰ্কীয় দ্ৰব্য) আৰু ৰোচনা—এই ছয় অঙ্গৰ পৰম পানীয়; ই দুঃস্বপ্ন আদি উপদ্ৰৱ নিবারণ কৰে।
Verse 4
रोचना विषरक्षोघ्नी ग्रासदः स्वर्गगो गवां यद्गृहे दुःखिता गावः स याति नरकन्नरः
ৰোচনা বিষ নাশ কৰে আৰু হানিকাৰক ৰাক্ষসসমূহ দূৰ কৰে; গাইলৈ ঘাঁহ/আহাৰ দিয়া জনে স্বৰ্গ লাভ কৰে। কিন্তু যাৰ ঘৰত গাই দুঃখিত থাকে, সেই মানুহ নৰকলৈ যায়।
Verse 5
परगोग्रासदः स्वर्गी गोहितो ब्रह्मलोकभाक् गोदानात्कीर्तनाद्रक्षां कृत्वा चोद्धरते कुलम्
যি আনৰ গাইৰ ঘাঁহ/চৰণ হৰণ নকৰে, যি স্বৰ্গগামী আৰু গোহিতত ৰত, সি ব্ৰহ্মলোকৰ ভাগী হয়। গোদান, গুণকীৰ্তন আৰু ৰক্ষা কৰি সি নিজৰ কুলকো উদ্ধাৰ কৰে।
Verse 6
गवां श्वासात् पवित्रा भूः स्पर्शनात्किल्विषक्षयः गोमूत्रं गोमयं क्षीरं दधि सर्पिः कुशोदकम्
গাইৰ শ্বাসে পৃথিৱী পবিত্ৰ হয়; স্পৰ্শে পাপক্ষয় হয়। তদ্ৰূপ গোমূত্ৰ, গোবৰ, গাখীৰ, দধি, ঘৃত (ঘী) আৰু কুশোদকো পবিত্ৰকাৰী।
Verse 7
एकरात्रोपवासश् च श्वपाकमपि शोधयेत् सर्वाशुभविनाशाय पुराचीरतमीश्वरैः
একৰাত্ৰি উপবাসে শ্বপাক (সামাজিক ৰীতিত অতি অপবিত্ৰ বুলি গণ্য) লোকেও শুদ্ধ হয়। সকলো অশুভ বিনাশৰ বাবে এই বিধান প্ৰাচীনকালে ঈশ্বৰসকলে নিৰ্দেশ কৰিছিল।
Verse 8
प्रत्येकञ्च त्र्यहाभ्यम्तं महासान्तपनं स्मृतं सर्वकामप्रदञ्चैतत् सर्वाशुभविमर्दनम्
প্ৰত্যেক অনুষ্ঠান তিন দিন পালন কৰিলে তাক ‘মহাসান্তপন’ বুলি স্মৃতিত কোৱা হৈছে। ই সকলো কামনা প্ৰদান কৰে আৰু সকলো অশুভ দমন কৰে।
Verse 9
कृच्छ्रातिकृच्छ्रं पयसा दिवसानेकविंशतिं निर्मलाः सर्वकामाप्त्या स्युर्गगाः स्पुर् नतोत्तमाः
একুশ দিন দুধেৰে ‘কৃচ্ছ্ৰাতিকৃচ্ছ্ৰ’ অনুষ্ঠান কৰিলে তেওঁলোক শুদ্ধ হয়; আৰু সকলো কামনা লাভ কৰি তেওঁলোক পৰম উৎকৃষ্ট, দীপ্তিমান হৈ গগনত বিচৰণ কৰে।
Verse 10
त्र्यहमुष्णं पिवेन्मूत्रं त्र्यहमुष्णं घृतं पिवेत् त्र्यहमुष्णं पयः पीत्वा वायुभक्षः परं त्र्यहम्
তিন দিন গৰম মূত্ৰ পান কৰিব লাগে, তিন দিন গৰম ঘৃত পান কৰিব লাগে। তিন দিন গৰম দুধ পান কৰি, তাৰ পিছৰ তিন দিন কেৱল বায়ুভক্ষণ (সম্পূৰ্ণ উপবাস) কৰিব লাগে।
Verse 11
तप्तकृच्छ्रव्रतं सर्वपापघ्नं ब्रह्मलोकदं शीतैस्तु शीतकृच्छ्रं स्याद्ब्रह्मोक्तं ब्रह्मलोकदं
‘তপ্তকৃচ্ছ্ৰ’ ব্ৰত সকলো পাপ নাশ কৰি ব্ৰহ্মলোক প্ৰদান কৰে। তেনেদৰে শীত (শীততপ) সহ পালন কৰিলে তাক ‘শীতকৃচ্ছ্ৰ’ কোৱা হয়; ব্ৰহ্মাৰ উক্তি অনুসাৰে সেয়াও ব্ৰহ্মলোকদায়ক।
Verse 12
गोमूत्रेणाचरेत्स्नानं वृत्तिं कुर्याच्च गोरसैः गोभिर्व्रजेच्च भुक्तासु भुञ्जीताथ च गोव्रती
গোব্ৰত পালন কৰা জনে গোমূত্ৰে স্নান কৰিব, গোৰস আদি গাইৰ উৎপন্ন বস্তুৰে জীৱিকা চলাব, গোশালা/চৰণভূমিত গাইৰ সৈতে বিচৰণ কৰিব আৰু গাইবোৰে খাই লোৱাৰ পাছতহে আহাৰ কৰিব।
Verse 13
मासेनैकेन निष्पापो गोलोकी स्वर्गगो भवेत् विद्याञ्च गोमतीं जप्त्वा गोलोकं परमं व्रजेत्
এটা মাহৰ ভিতৰতে সি নিষ্পাপ হৈ স্বৰ্গস্থিত গোলোকলোক লাভ কৰে; আৰু গোমতী‑বিদ্যা জপ কৰি পৰম গোলোকলৈ গমন কৰে।
Verse 14
गितैर् नृत्यैर् अप्सरोभिर्विमाने तत्र मोदते गावः सुरभयो नित्यं गावो गुग्गुलगन्धिकाः
তাত দিৱ্য বিমানে অপ্সৰাসকলৰ গীত-নৃত্যৰ মাজত সি আনন্দ কৰে। তাতৰ গাইবোৰ সদায় সুগন্ধময়—মধুৰ সুবাসযুক্ত, গুগ্গুলুৰ গন্ধে সুবাসিত।
Verse 15
गावः प्रतिष्ठा भूतानां गावः स्वस्त्ययनं परं अन्नमेव परं गावो देवानां हविरुत्तमम्
গাইসমূহ সকলো ভূতৰ প্ৰতিষ্ঠা; গাইসমূহেই পৰম কল্যাণ আৰু মঙ্গলৰ উপায়। গাইয়েই সঁচাকৈ পৰম অন্ন, আৰু দেৱতাসকলৰ বাবে গাইয়েই উত্তম হৱি।
Verse 16
पावनं सर्वभूतानां क्षरन्ति च वदन्ति च हविषा मन्त्रपूतेन तर्पयन्त्यमरान्दिवि
সিহঁতে সকলো ভূতক পাৱন কৰে; হৱি ঢালে আৰু মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰে। মন্ত্ৰপূত ঘৃত‑হৱিৰে সিহঁতে দিৱিত অমৰসকলক তৃপ্ত কৰে।
Verse 17
ऋषीणामग्निहोत्रेषु गावो होमेषु योजिताः सर्वेषामेव भूतानां गावः शरणमुत्तमं
ঋষিসকলৰ অগ্নিহোত্ৰ কৰ্মত হোমযজ্ঞত গাই নিয়োজিত হয়; সকলো প্ৰাণীৰ বাবে গাই নিশ্চয়েই সৰ্বোত্তম আশ্ৰয়।
Verse 18
गावः पवित्रं परमं गावो माङ्गल्यमुत्तमं गावः स्वर्गस्य सोपानं गावो धन्याः सनातनाः
গাই পৰম পবিত্ৰ; গাইয়েই সৰ্বোচ্চ মঙ্গল। গাই স্বৰ্গলৈ উঠাৰ সোপান; গাই সনাতন ধন্য আৰু ধন্যতা-দায়িনী।
Verse 19
नमो गोभ्यः श्रीमतीभ्यः सौरभेयीभ्य एव च नमो ब्रह्मसुताभ्यश् च पवित्राभ्यो नमो नमः
শ্ৰীমতী গাইসমূহক নমস্কাৰ, আৰু সৌৰভেয়ী গাইসমূহকো নমস্কাৰ; ব্ৰহ্মসুতা গাইসমূহক নমস্কাৰ, পবিত্ৰাসকলক পুনঃপুনঃ নমস্কাৰ।
Verse 20
ब्राह्मणाश् चैव गावश् च कुलमेकं द्विधा कृतम् एकत्र मन्त्रास्तिष्ठन्ति हविरेकत्र तिष्ठति
ব্ৰাহ্মণ আৰু গাই একে কুল; ই দুটা ৰূপত বিভক্ত। এটা ঠাইত মন্ত্ৰ স্থিত থাকে, আন ঠাইত হৱি (যজ্ঞাহুতি) স্থিত থাকে।
Verse 21
देवब्राह्मणगोसाधुसाध्वीभिः सकलं जगत् धार्यते वै सदा तस्मात् सर्वे पूज्यतमा मताः
দেৱ, ব্ৰাহ্মণ, গাই, সাধু আৰু সাধ্বী—ইহঁতৰ দ্বাৰা সমগ্ৰ জগত সদায় ধাৰিত হয়; সেয়ে তেওঁলোক সকলোকে পৰম পূজ্য বুলি মানা হয়।
Verse 22
पिवन्ति यत्र तत्तीर्थं गङ्गाद्या गाव एव हि गवां माहात्म्यमुक्तं हि चिकित्साञ्च तथा शृणु
য’ত গাইবোৰে পানী পান কৰে, সেই স্থান গংগা আদি পবিত্ৰ নদীৰ সমান তীৰ্থ। গোমাহাত্ম্য কোৱা হ’ল; এতিয়া তেনেদৰে সিহঁতৰ চিকিৎসা-প্ৰয়োগো শুনা।
Verse 23
शृङ्गामयेषु धेनूनां तैलं दद्यात् ससैन्धवं शृङ्गवेरबलामांसकल्कसिद्धं समाक्षिकं
গাইৰ শিঙৰ ৰোগত সাইন্ধৱ লৱণ মিহলি তেল দিব লাগে। শুকান আদা, বালা আৰু মাংসৰ কল্কেৰে সিদ্ধ তেলত মৌ মিহলাই প্ৰয়োগ কৰিব।
Verse 24
कर्णशूलेषु सर्वेषु मञ्जिष्ठाहिङ्गुसैन्धवैः सिद्धं तैलं प्रदातव्यं रसोनेनाथ वा पुनः
সকলো ধৰণৰ কাণৰ বিষত মঞ্জিষ্ঠা, হিং আৰু সাইন্ধৱেৰে সিদ্ধ তেল কাণত দিব লাগে; অথবা নহৰুৰে সিদ্ধ তেলো।
Verse 25
बिल्वमूलमपामार्गन्धातकी चसपाटला कुटजन्दन्तमूलेषु लेपात्तच्छूलनाशनं
বেলমূৰ, আপামাৰ্গ, ধাতকী, পাটলা আৰু কুটজেৰে কৰা লেপ দাঁতৰ মূল (মাড়ি)ত লগালে সেই দাঁতৰ বিষ নাশ হয়।
Verse 26
दन्तशूलहरैर् द्रव्यैर् घृतं राम विपाचितं मुखरोगहरं ज्ञेयं जिह्वारोगेषु सैन्धवं
হে ৰাম! দাঁতৰ বিষ হৰণকাৰী দ্ৰব্যেৰে পকোৱা ঘিউ মুখৰোগ নাশক বুলি জানিব লাগে। আৰু জিহ্বাৰ ৰোগত সাইন্ধৱ লৱণ বিধেয়।
Verse 27
शृङ्गवेरं हरिद्रे द्वे त्रिफला च गलग्रहे हृच्छूले वस्तिशूले च वातरोगे क्षये तथा
গলাৰ অৱৰোধ/সংকোচ, হৃদয়-প্ৰদেশৰ শূল, বসতি/মূত্ৰমাৰ্গ শূল, বাতজনিত ৰোগ আৰু ক্ষয়ত শৃঙ্গবের (শুঁট), হৰিদ্ৰা-দ্বয় আৰু ত্ৰিফলা প্ৰয়োগ বিধেয়।
Verse 28
त्रिफला घृतमिश्रा च गवां पाने प्रशस्यते अतीसारे हरिद्रे द्वे पाठाञ्चैव प्रदापयेत्
অতিসাৰত ঘৃতমিশ্ৰিত ত্ৰিফলা পান কৰোৱা অতি প্ৰশংসনীয়। অতিসাৰত হৰিদ্ৰা-দ্বয় আৰু পাঠাও দিব লাগে।
Verse 29
सर्वेषु कोष्ठरोगेषु तथाशाखागदेषु च शृङ्गवेरञ्च भार्गीञ्च कासे श्वासे प्रदापयेत्
সকলো কোষ্ঠৰোগত আৰু শাখাগত ব্যাধিতো, কাস আৰু শ্বাসত শৃঙ্গবের (শুঁট) আৰু ভার্গী প্ৰদান কৰিব লাগে।
Verse 30
दातव्या भग्नसन्धाने प्रियङ्गुर्लबणान्विता तैलं वातहरं पित्ते मधुयष्टीविपाचितं
ভগ্নসন্ধান (হাড় জোৰা লগোৱা)ৰ বাবে প্ৰিয়ঙ্গু আৰু লবণযুক্ত তেল দিব লাগে। তেলটো বাতহৰ হ’ব; আৰু পিত্ত অৱস্থাত মধুযষ্টীৰে বিপাচিত তেল দিব লাগে।
Verse 31
कफे व्योषञ्च समधु सपुष्टकरजो ऽस्रजे तैलाज्यं हरितालञ्च भग्नक्षतिशृतन्ददेत्
কফবিকাৰত মধুসহ ব্যোষ আৰু পুষ্টকৰজৰ চূৰ্ণ দিব লাগে। অস্ৰজ (ৰক্তবিকাৰ/ৰক্তস্ৰাৱ)ত তেল আৰু আজ্য, লগতে হৰিতালও দিব লাগে; আৰু ভগ্ন-ক্ষতিত শৃত (পকোৱা/সংস্কৃত) ঔষধ দিব লাগে।
Verse 32
मासास्तिलाः सगोधूमाः पशुक्षीरं घृतं तथा एषां पिण्डी सलवणा वत्सानां पुष्टिदात्वियं
মাষ, তিল আৰু গম, লগতে পশুৰ দুধ আৰু ঘৃত—এইবোৰ লোণসহ পিণ্ডী কৰি দিলে ই বাছুৰক পুষ্টি আৰু বল প্ৰদান কৰে।
Verse 33
बलप्रदा विषाणां स्यद्ग्रहनाशाय धूपकः देवदारु वचा मांसी गुग्गुलुर्हिङ्गुसर्षपाः
বিষনাশক আৰু বলদায়ক ধূপক, গ্ৰহদোষ নাশৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট—দেৱদাৰু, বচা, মাংসী, গুগ্গুলু, হিং আৰু সৰিষা।
Verse 34
ग्रहादिगदनाशाय एष धूपो गवां हितः घण्ठा चैव गवां कार्या धूपेनानेन भूपिता
গ্ৰহাদি ৰোগনাশৰ বাবে এই ধূপ গৰুৰ হিতকাৰী। গৰুৰ বাবে ঘণ্টাও বনাব লাগে, আৰু এই ধূপেৰে তাক শুদ্ধ/অভিষিক্ত কৰিব লাগে।
Verse 35
अश्वगन्धातिलैः शुक्लं तेन गौः क्षीरिणी भवेत् रसायनञ्च पिन्याकं मत्तो यो धार्यते गृहे
অশ্বগন্ধা আৰু তিলসহ শ্বেত (তিল-প্ৰস্তুতি) দিলে গাই দুধে সমৃদ্ধ হয়। লগতে ৰসায়নস্বৰূপ পিন্যাক (খৈল) ঘৰত ৰাখি খুৱালে কাম্য ফল দিয়ে।
Verse 36
भवां पुरीषे पञ्चभ्यां नित्यं शान्त्यै श्रियं यजेत् वासुदेवञ्च गन्धाद्यैर् अपरा शान्तिरुच्यते
শান্তিৰ বাবে পঞ্চগব্যাদি পাঁচ গো-উৎপাদ, গোবৰ আদি সহ, নিত্য শ্ৰী (লক্ষ্মী)ৰ পূজা কৰিব লাগে। লগতে গন্ধ আদি অৰ্ঘ্যৰে বাসুদেৱৰো পূজা—ইয়াক অন্য শান্তিবিধি বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 37
अश्वयुक्शुक्लपक्षस्य पञ्चदश्यां यजेद्धरिं हरिरुद्रमजं सूर्यं श्रियमग्निं घृतेन च
অশ্বযুজ মাহৰ শুক্লপক্ষৰ পঞ্চদশী (পূৰ্ণিমা) তিথিত হৰিৰ পূজা কৰা উচিত। লগতে হৰি, ৰুদ্ৰ, অজ (ব্ৰহ্মা), সূৰ্য, শ্ৰী (লক্ষ্মী) আৰু অগ্নিক ঘৃত-আহুতিৰে সমৰ্চনা কৰিব লাগে।
Verse 38
दधि सम्प्राश्य गाः पूज्य कार्यं वाह्निप्रदक्षिणं वृषाणां योजेयेद् युद्धं गीतवाद्यरवैर् वहिः
দধি গ্ৰহণ কৰি গাইসমূহৰ পূজা কৰিব আৰু পবিত্ৰ অগ্নিৰ প্ৰদক্ষিণা কৰিব। তাৰ পিছত (যজ্ঞস্থানৰ) বাহিৰত গীত-বাদ্যৰ ৰৱসহ ষাঁড়ৰ যুদ্ধ/প্ৰতিযোগিতা আয়োজন কৰিব।
Verse 39
गवान्तु लवणन्देयं ब्राह्मणानाञ्च दक्षिणा नैमित्तिके माकरादौ यजेद्विष्णुं सह श्रिया
গাইসমূহ লৱণসহ দান দিব আৰু ব্ৰাহ্মণসকলক দক্ষিণা প্ৰদান কৰিব। নৈমিত্তিক কৰ্মত—মকৰ আদি উপলক্ষে—শ্ৰী (লক্ষ্মী) সহ বিষ্ণুৰ পূজা কৰিব।
Verse 40
स्थण्डिलेब्जे मध्यगते दिक्षु केशरगान् सुरान् सुभद्राजो रविः पूज्यो बहुरूपो बलिर्वहिः
স্থণ্ডিলত পদ্মৰচনা আঁকি মধ্যত দেৱতাক স্থাপন কৰিব আৰু দিশসমূহৰ কেশৰত দেৱগণক বিন্যাস কৰিব। ‘সুভদ্ৰাজ’ নামে ৰবি বহুৰূপে, বহনীয় বলি-আহুতি সহ পূজ্য।
Verse 41
खं विश्वरूपा सिद्धिश् च ऋद्धिः शान्तिश् च रोहिणी दिग्धेनवो हि पूर्वाद्याः कृशरैश् चन्द्र ईश्वरः
‘খং’, বিশ্বৰূপা, সিদ্ধি, ঋদ্ধি, শান্তি আৰু ৰোহিণী—(এই নাম/শক্তি)। দিগ্ধেনু বুলিলে পূৰ্ব আদি দিশৰ (গাইসমূহ) বুজায়; আৰু ঈশ্বৰ চন্দ্ৰক কৃশৰ (খিচুড়ি) নৈবেদ্যৰে পূজা কৰিব লাগে।
Verse 42
दिक्पालाः पद्मपत्रेषु कुम्भेष्वग्नौ च होमयेत् क्षीरवृक्षस्य समिधः सर्षपाक्षततण्डुलान्
দিকপালসকলৰ তৃপ্তিৰ বাবে পদ্মপাত, কুম্ভ আৰু অগ্নিতো হোম কৰা উচিত। ক্ষীৰবৃক্ষৰ সমিধা, সৰিষা, অক্ষত আৰু তণ্ডুল অৰ্পণ কৰিব।
Verse 43
शतं शतं सुवर्णञ्च कांस्यादिकं द्विजे ददेत् गावः पूज्या विमोक्तव्याः शान्त्यै क्षीरादिसंयुताः
দ্বিজক শত শত স্বৰ্ণ আৰু কাঁসা আদি দান কৰিব লাগে। শান্তিৰ বাবে ক্ষীৰাদি-সমৃদ্ধ গাইসমূহক পূজা কৰি পাছত মুক্ত কৰিব।
Verse 44
अग्निर् उवाच शालिहोत्रः सुश्रुताय हयायुर्वेदमुक्तवान् पालकाप्यो ऽङ्गराजाय गजायुर्वेदमब्रवीत्
অগ্নিয়ে ক’লে—শালিহোত্রে সুश्रুতক হয়-আয়ুৰ্বেদ শিকাইছিল; আৰু পালকাপ্যই অঙ্গৰাজক গজ-আয়ুৰ্বেদ ব্যাখ্যা কৰিছিল।
Frequently Asked Questions
It pairs ritual-purity technology (cow-derived purifiers; graded penances like Mahā-sāntapana and Taptakṛcchra) with concrete medical recipes (medicated oils, pastes, ghee preparations, fumigation formulas) and condition-specific indications, including veterinary applications.
By presenting care of cows, disciplined fasting/vows, gifting and protection (dāna/rakṣā), and mantra-ritual observance as purifiers that remove pāpa and inauspiciousness, it frames health and social duty as supports for dharma and higher posthumous attainments (e.g., Goloka/Brahmaloka).