Adhyaya 3

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये मत्स्यावतारो नाम द्वितीयो ऽध्यायः अथ तृतीयो ऽध्यायः कूर्मावतारवर्णनं अग्निर् उवाच वक्ष्ये कूर्मावतारञ्च श्रुत्वा पापप्रणाशनम् पुरा देवासुरे युद्धे दैत्यैर् देवाः पराजिताः

এইদৰে আদিমহাপুৰাণ অগ্নিপুৰাণত ‘মৎস্যাৱতাৰ’ নামৰ দ্বিতীয় অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল। এতিয়া তৃতীয় অধ্যায়—‘কূৰ্মাৱতাৰ বৰ্ণনা’ আৰম্ভ। অগ্নিয়ে ক’লে—পাপনাশক কূৰ্মাৱতাৰ মই বৰ্ণনা কৰিম; ইয়াক শুনিলে পাপ ক্ষয় হয়। পূৰ্বে দেব-অসুৰ যুদ্ধত দৈত্যসকলে দেবতাসকলক পৰাজিত কৰিছিল।

Verse 2

दुर्वाससश् च शापेन निश्रीकाश्चाभवंस्तदा स्तुत्वा क्षीराब्धिगं विष्णुम् ऊचुः पालय चासुरात्

তেতিয়া দুর্বাসাৰ শাপত তেওঁলোক শ্ৰী (সমৃদ্ধি আৰু তেজ) হেৰুৱাই নিঃশ্ৰীক হ’ল। ক্ষীৰসাগৰত অধিষ্ঠিত বিষ্ণুক স্তৱ কৰি তেওঁলোকে ক’লে—“অসুৰৰ পৰা আমাকো ৰক্ষা কৰা।”

Verse 3

ब्रह्मादिकान् हरिः प्राह सन्धिं कुर्वन्तु चासुरैः क्षीराब्धिमथनार्थं हि अमृतार्थं श्रिये ऽसुराः

হৰিয়ে ব্ৰহ্মা আদি দেবতাসকলক ক’লে—“অসুৰসকলৰ সৈতে সন্ধি কৰা; কিয়নো ক্ষীৰসাগৰ মথন কৰিব লাগিব। অমৃত লাভৰ বাবে আৰু শ্ৰী (লক্ষ্মী) প্ৰাপ্তিৰ আশাত অসুৰসকলেও তাত প্ৰবৃত্ত হ’ব।”

Verse 4

अरयो ऽपि हि सन्धेयाः सति कार्यार्थगौरवे युष्मानमृतभाजो हि कारयामि न दानवान्

কাৰ্যৰ গম্ভীৰতা আৰু প্ৰয়োজন থাকিলে শত্রুৰ সৈতেো সন্ধি কৰা উচিত। কিয়নো অমৃতৰ ভাগী মই তোমালোককেই কৰোঁ; দানৱক নহয়।

Verse 5

तकपाठः संश्रुतं पापनाशनमिति ख, ग, घ चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः सुरा क्षीराब्धिगमिति ग, घ, चिह्नितपुस्त्कद्वयपाठः सन्धिं कुरुत चासुररिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः भाजो हि करिष्यामि इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः मन्थानं मन्दरं कृत्वा नेत्रं कृत्वा तु वासुकिम् क्षीराब्धिं मत्सहायेन निर्मथध्वमतन्द्रिताः

ইয়াত কিছুমান পাণ্ডুলিপিত পাঠভেদ উল্লেখ আছে। তাৰ পাছত আদেশ দিয়া হ’ল—“মন্দৰ পৰ্বতক মথনদণ্ড কৰি আৰু বাসুকিক নেত্ৰ (ৰজ্জু) কৰি, মোৰ সহায়ত ক্ষীৰসাগৰ মথন কৰা—অতন্দ্ৰ হৈ, অপ্রমাদে নিৰন্তৰ।”

Verse 6

विष्णूक्तां संविदं कृत्वा दैत्यैः क्षीराब्धिमागताः ततो मथितुमारब्धाः यतः पुच्छन्ततः सुराः

বিষ্ণুৱে কোৱা সন্ধি দানৱসকলৰ সৈতে স্থিৰ কৰি দেৱসকলে ক্ষীৰসাগৰলৈ আহিল। তাৰ পিছত সৰ্প-ৰজ্জুৰে মথন আৰম্ভ কৰিলে; দেৱতাসকলে বাসুকীৰ পুচ্ছ-অন্ত ধৰি থাকিল।

Verse 7

फणिनिःश्वाससन्तप्ता हरिणाप्यायिताः सुराः मथ्यमाने ऽर्णवे सो ऽद्रिर् अनाधारो ह्य् अपो ऽविशत्

সৰ্প (বাসুকি)ৰ ফণাৰ ফুঁসফুঁসীয়া নিশ্বাসৰ তাপে দগ্ধ দেৱসকলক হৰি (বিষ্ণু)য়ে পুনৰ বলবান কৰিলে। সাগৰ মথন চলি থাকোঁতে সেই পৰ্বত আধাৰ নথকাৰ বাবে পানীত ডুবি গ’ল।

Verse 8

कूर्मरूपं समास्थाय दध्रे विष्णुश् च मन्दरम् क्षीराब्धेर्मथ्यमानाच्च विषं हालाहलं ह्य् अभूत्

কূৰ্মৰূপ ধৰি বিষ্ণুৱে মন্দৰ পৰ্বতক ধাৰণ কৰিলে। ক্ষীৰসাগৰ মথন চলি থাকোঁতে ‘হালাহল’ নামৰ বিষ উদ্ভৱ হ’ল।

Verse 9

हरेण धारितं कण्ठे नीलकण्ठस्ततो ऽभवत् ततो ऽभूद्वारुणी देवी पारिजातस्तु कौस्तुभः

হৰিয়ে সেই বিষ কণ্ঠত ধাৰণ কৰাত তেওঁ ‘নীলকণ্ঠ’ নামে খ্যাত হ’ল। তাৰ পিছত বাৰুণী দেৱী প্ৰাদুৰ্ভৱ হ’ল; লগতে পাৰিজাত বৃক্ষ আৰু কৌস্তুভ মণিও উদ্ভৱ হ’ল।

Verse 10

गावश्चाप्सरसो दिव्या लक्ष्मीर्देवी हरिङ्गता पश्यन्तः सर्वदेवास्तां स्तुवन्तः सश्रियो ऽभवन्

দিব্য গাভী আৰু অপ্সৰাসকল প্ৰাদুৰ্ভৱ হ’ল; লগতে স্বৰ্ণাঙ্গিনী দেৱী লক্ষ্মীও উদ্ভৱ হ’ল। তেওঁক দেখি সকলো দেৱতাই স্তৱ কৰিলে আৰু শ্ৰী-সমৃদ্ধ হ’ল।

Verse 11

ततो धन्वन्तरिर्विष्णुर् आयुर्वेदप्रवर्तकः बिभ्रत् कमण्डलुम्पूर्णम् अमृतेन समुत्थितः

তেতিয়া আয়ুৰ্বেদৰ প্ৰৱৰ্তক বিষ্ণু ধন্বন্তৰি ৰূপে উদ্ভৱ হ’ল; অমৃতৰে পৰিপূৰ্ণ কমণ্ডলু ধৰি তেওঁ উঠি আহিল।

Verse 12

अमृतं तत्कराद्दैत्या सुरेभ्यो ऽर्धं प्रदाय च गृहीत्वा जग्मुर्जन्माद्या विष्णुः स्त्रीरूपधृक् ततः

তেওঁৰ হাতৰ পৰা অমৃত লৈ দৈত্যসকলে দেৱসকলক তাৰ অর্ধেক দিলে আৰু বাকী অংশ কেঢ়ি লৈ গ’ল; তেতিয়া বিষ্ণুৱে স্ত্ৰী-ৰূপ ধাৰণ কৰিলে।

Verse 13

तां दृष्ट्वा रूपसम्पन्नां दैत्याः प्रोचुर्विमोहिताः भव भार्यामृतं गृह्य पाययास्मान् वरानने

তাক ৰূপসাম্পন্ন দেখি দৈত্যসকল মোহিত হৈ ক’লে—“হে সুমুখী! আমাৰ পত্নী হোৱা; অমৃত লৈ আমাক পান কৰোৱা।”

Verse 14

तथेत्युक्त्वा हरिस्तेभ्यो गृहीत्वापाययत्सुरान् चन्द्ररूपधरो राहुः पिबंश्चार्केन्दुनार्पितः

“তথাস্তु” বুলি হৰিয়ে সেয়া লৈ দেৱসকলক পান কৰালে; ৰাহুও চন্দ্ৰৰূপ ধৰি সূৰ্য-চন্দ্ৰৰ মাজত বহুৱাই দিয়া অৱস্থাত পান কৰিলে।

Verse 15

तु इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः निःश्वाससंग्लाना इति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः ततो हर इति ग, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः प्रदर्शक इति ख, ग, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः अकन्दुसूचित इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः हरिणाप्यरिणा च्छिन्नं स राहुस्तच्छिरः पृथक् कृपयामरतान्नीतं वरदं हरिमब्रवीत्

হৰিৰ দ্বাৰা—শত্ৰুৰ দ্বাৰাও—ছিন্ন হোৱাত ৰাহুৰ মূৰ পৃথক হৈ ৰ’ল; পাছত কৃপাৰে তাক অমৰসকলৰ ওচৰলৈ নি, সি বৰদাতা হৰিক ক’লে।

Verse 16

राहुर्मत्तस्तु चन्द्रार्कौ प्राप्स्येते ग्रहणं ग्रहः तस्मिन् कले च यद्दानं दास्यन्ते स्यात् तदक्षयं

ৰাহু উন্মত্ত হ’লে চন্দ্ৰ আৰু সূৰ্যক গ্ৰাস কৰে—ইয়াই গ্ৰহৰ দ্বাৰা হোৱা গ্ৰহণ। সেই সময়ত দিয়া দান অক্ষয় পুণ্যফল দান কৰে।

Verse 17

तथेत्याहाथ तं विष्णुस् ततः सर्वैः सहामरैः स्त्रीरूपं सम्परित्यज्य हरेणोक्तः प्रदर्शय

“তথাস্তु” বুলি বিষ্ণুৱে তাক ক’লে। তাৰ পিছত সকলো দেৱতাৰ সন্মুখত, স্ত্ৰীৰূপ ত্যাগ কৰি, হৰিৰ আদেশ অনুসাৰে নিজৰ সত্য স্বৰূপ প্ৰকাশ কৰিলে।

Verse 18

दर्शयामास रुद्राय स्त्रीरूपं भगवान् हरिः मायया मोहितः शम्भुः गौरीं त्यक्त्वा स्त्रियं गतः

ভগৱান হৰিয়ে ৰুদ্ৰক স্ত্ৰীৰূপ দেখুৱালে। হৰিৰ মায়াত মোহিত শম্ভুৱে গৌৰীক ত্যাগ কৰি সেই স্ত্ৰীৰ পিছে গ’ল।

Verse 19

नग्न उन्मत्तरूपो ऽभूत् स्त्रियः केशानधारयत् अगाद्विमुच्य केशान् स्त्री अन्वधावच्च ताङ्गताम्

সেয়া নগ্ন হৈ উন্মত্তৰ দৰে ৰূপ ধাৰণ কৰিলে। সেয়া স্ত্ৰীসকলৰ কেশ ধৰি টানিলে; পাছত কেশ এৰি দৌৰি গ’ল, আৰু সেই স্ত্ৰীও তাক অনুসৰণ কৰি তাত উপস্থিত হ’ল।

Verse 20

स्खलितं तस्य वीर्यं कौ यत्र यत्र हरस्य हि तत्र तत्राभवत् क्षेत्रं लिङ्गानां कनकस्य च

হৰ (শিৱ)ৰ বীৰ্য য’তে য’তে স্খলিত হ’ল, ত’তে ত’তে লিঙ্গসমূহৰ আৰু সোণৰো পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ উদ্ভৱ হ’ল।

Verse 21

मायेयमिति तां ज्ञात्वा स्वरूपस्थो ऽभवद्धरः शिवमाह हरी रुद्र जिता माया त्वया हि मे

তাক “এই মায়া” বুলি জানি হৰি নিজৰ স্বৰূপত স্থিত হ’ল। তাৰ পিছত তেওঁ শিৱক ক’লে—“হে ৰুদ্ৰ, তোমাৰ দ্বাৰাই সঁচাকৈ মোৰ মায়া জয় হ’ল।”

Verse 22

न जेतुमेनां शक्तो मे त्वदृते ऽन्यः पुमान् भुवि अप्राप्याथामृतं दैत्या देवैर् युद्धे निपातिताः त्रिदिवस्थाः सुराश्चासन् यः पठेत् त्रिदिवं व्रजेत्

তোমাৰ বাহিৰে পৃথিৱীত আন কোনো পুৰুষ মোৰ বাবে তাক জয় কৰিবলৈ সক্ষম নহয়। তাৰ পাছত অমৃত নাপাই দৈত্যসকল দেৱসকলৰ সৈতে যুঁজত নিপাতিত হ’ল; সুৰসকল ত্ৰিদিৱত স্থিত থাকিল। যিয়ে এই বৃত্তান্ত পাঠ কৰে সি স্বৰ্গলৈ যায়।