Adhyaya 41

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये अर्घ्यदानकथनं नाम चत्वारिंशो ऽध्यायः अथैकचत्वारिंशो ऽध्यायः शिलाविन्यासविधानं भगवानुवाच पादप्रतिष्ठां वक्षामि शिलाविन्यासलक्षणं अग्रतो मण्डपः कार्यः कुण्डलानान्तु चतुष्टयं

এইদৰে আদিমহাপুৰাণৰ আগ্নেয় অংশত ‘অৰ্ঘ্যদানকথন’ নামৰ চল্লিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল। এতিয়া একচল্লিশতম অধ্যায়—‘শিলাবিন্যাসবিধান’ আৰম্ভ। ভগৱানে ক’লে—মই পাদপ্ৰতিষ্ঠা আৰু শিলাবিন্যাসৰ লক্ষণ বৰ্ণনা কৰিম। আগফালে মণ্ডপ নিৰ্মাণ কৰিব লাগে আৰু কুণ্ডলসমূহৰ চতুষ্টয়ো বিন্যস্ত কৰিব লাগে।

Verse 2

कुम्भन्यासेष्टकान्यासो द्वारस्तम्भोच्छ्रयं शुभं पादोनं पूरयेत् खातं तत्र वास्तुं यजेत् समे

কুম্ভন্যাস আৰু ইষ্টকান্যাস সম্পন্ন কৰি দ্বাৰস্তম্ভৰ শুভ উচ্চতা স্থাপন কৰিব লাগে। খনন কৰা গাঁত পাদোন (এটা চতুৰ্থাংশ কম) পৰ্যন্ত ভৰি, তাৰ পিছত সমতল ঠাইত তাত বাস্তুদেৱতাৰ পূজা কৰিব লাগে।

Verse 3

इष्टकाश् च सुपक्वाः स्युर्द्वादशाङ्गुलसम्मिताः सविस्तारत्रिभागेन वैपुल्येन समन्विताः

ইষ্টকাবোৰ ভালদৰে পোৰা (সুপক্ব) হ’ব লাগে; দৈৰ্ঘ্য দ্বাদশ অঙ্গুল পৰিমিত। প্ৰস্থ দৈৰ্ঘ্যৰ এক-তৃতীয়াংশ সমান আৰু উপযুক্ত পুৰুঠাইসহ হ’ব লাগে।

Verse 4

करप्रमाणा श्रेष्ठा स्याच्छिलाप्यथ शिलामये नव कुम्भांस्ताम्रमयान् स्थापयेदिष्टकाघटान्

কৰপ্ৰমাণ (হাতৰ বিস্তাৰ-আধাৰিত মাপ) শ্ৰেষ্ঠ বুলি কোৱা হৈছে; শিলাৰ ক্ষেত্ৰতো তেনেই। যদি নিৰ্মাণ শিলাময় হয়, তেন্তে শিলাস্থাপনত নৱটা তাম্ৰময় কুম্ভ আৰু ইষ্টকাঘটসমূহো স্থাপন কৰিব লাগে।

Verse 5

अद्भिः पञ्चकषायेण सर्वौषधिजलेन च गन्धतोयेन च तथा कुम्भैस्तोयसुपूरितैः

জলৰে—পঞ্চকষায়েৰে, সকলো ঔষধি-মিশ্ৰিত জলৰে আৰু সুগন্ধিযুক্ত জলৰে; লগতে জলেৰে সম্পূৰ্ণ ভৰ্তি কলহসমূহেৰে (অভিষেক) কৰিব।

Verse 6

हिरण्यव्रीहिसंयुक्तैर् गन्धचन्दनचर्चितैः आपो हि ष्ठेति तिसृभिः शन्नो देवीति चाप्यथ

তাৰ পিছত সোণ আৰু ধান্যকণ মিশ্ৰিত, আৰু সুগন্ধি-চন্দনলেপেৰে সংস্কৃত জলৰে, “আপো হি ষ্ঠা…” আৰম্ভ তিনিটা মন্ত্র আৰু “শং নো দেবী…” মন্ত্রো জপ কৰি বিধি সম্পাদন কৰিব।

Verse 7

तरत् समन्दीरिति च पावमानीभिरेव च उदुत्तमं वरुणमिति कथानश् च तथैव च

আৰু “তৰৎ সমন্দীৰি…” সূক্ত পাৱমানী সূক্তসমূহৰ সৈতে; তদ্ৰূপ “উদুত্তমং বৰুণম্…” আৰু “কথা নঃ…” সূক্তো একে বিধানে পাঠ কৰিব।

Verse 8

सुविस्तारं विभागेन नैपुण्यनेति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः शिला स्यान्न शिलामये इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः भवतत्समन्दीरितीति ख, ग, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः वरुणस्येति मन्त्रेण हंसः शुचिषदित्यपि श्रीसूक्तेन तथा शिलाः संस्थाप्य संघटाः

বিস্তৃত বিভাগ আৰু নিপুণ পদ্ধতি অনুসাৰে (চিহ্নিত পাণ্ডুলিপি-পাঠ অনুসৰি), শিলাসমূহ স্থাপন কৰি দৃঢ়ভাৱে সংযুক্ত কৰিব; “বৰুণস্য…” মন্ত্রেৰে, লগতে “হংসঃ…”, “শুচিষদ্…” মন্ত্রসমূহ আৰু শ্ৰীসূক্তেৰেো (এই স্থাপন) সম্পন্ন কৰিব।

Verse 9

शय्यायां मण्डपे प्राच्यां मण्डले हरिमर्चयेत् जुहुयाज्जनयित्वाग्निं समिधो द्वादशीस्ततः

মণ্ডপত পূব দিশত, মণ্ডল আৰু শয্যা (আসন/বেদী) ওপৰত হৰি (বিষ্ণু)ক অর্চনা কৰিব। তাৰ পিছত অগ্নি প্ৰজ্বালিত কৰি হোম কৰিব; তদনন্তৰ দ্বাদশ সমিধা অৰ্পণ কৰিব।

Verse 10

आघारावाज्यभागौ तु प्रणवेनैव कारयेत् अष्टाहुतीस् तथाष्टान्तैर् आज्यं व्याहृतिभिः क्रमात्

দুটা আঘাৰ আহুতি আৰু দুটা আজ্য-ভাগ কেৱল প্ৰণৱ ‘ওঁ’ উচ্চাৰণে সম্পন্ন কৰিব লাগে। তাৰ পিছত ক্ৰমে ব্যাহৃতি-মন্ত্ৰসহ ঘৃতৰ আঠটা আহুতি দিব, আৰু শেষত অন্তিম ব্যাহৃতি-সহ সমাপন আহুতিও প্ৰদান কৰিব।

Verse 11

लोकेशानामग्नये वै सोमायावग्रहेषु च पुरुषोत्तमायेति च व्याहृतीर्जुहुयात्ततः

তাৰ পিছত ব্যাহৃতি উচ্চাৰণ কৰি অগ্নিত আহুতি দিব—‘অগ্নয়ে বৈ’, ‘সোমায়’, ‘অৱগ্ৰহেষু’, আৰু ‘পুরুষোত্তমায়’—এইদৰে।

Verse 12

प्रायश्चित्तं ततः पूर्णां मूर्तिमांसघृतांस्तिलान् वेदाद्यैर् द्वादशान्तेन कुम्भेषु च पृथक् पृथक्

তাৰ পিছত প্ৰায়শ্চিত্তৰ বাবে পৃথক পৃথক কুম্ভ সম্পূৰ্ণ ভৰি স্থাপন কৰিব—মূর্তি/প্ৰতিনিধি-ৰূপ, মাংস, ঘৃত আৰু তিল। বেদ-আদি বৈদিক পাঠে আৰম্ভ কৰি দ্বাদশান্ত (বাৰ-অক্ষৰীয় সমাপন) পৰ্যন্ত মন্ত্ৰোচ্চাৰসহ ক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰিব; প্ৰতিটো দ্ৰব্য নিজ নিজ পাত্ৰত পৃথক থাকিব।

Verse 13

प्राङ्मुखस्तु गुरुः कुर्यादष्टदिक्षु विलिप्य च मध्ये चैकां शिलां कुम्भं न्यसेदेतान् सुरान् क्रमात्

গুরু পূৰ্বমুখ হৈ কৰ্ম-বিন্যাস কৰিব। আঠ দিশত লেপন/চিহ্নন কৰি, মাজত এটা শিলা আৰু কুম্ভ স্থাপন কৰিব; তাৰ পিছত এই দেৱতাসকলক ক্ৰমে প্ৰতিষ্ঠা কৰিব।

Verse 14

पद्मं चैव महापद्मं मकरं कच्छपं तथा कुमुदञ्च तथा नन्दं पद्मं शङ्खञ्च पद्मिनीं

তদুপৰি পদ্ম, মহাপদ্ম, মকৰ আৰু কচ্ছপ; লগতে কুমুদ আৰু নন্দ; পুনৰ পদ্ম, শঙ্খ আৰু পদ্মিনী—এইবোৰো বিন্যাস/আলেখ্য কৰিব লাগে।

Verse 15

कुम्भान्न चालयेत्तेषु इष्टकानान्तु देवताः ईशानान्ताश् च पूर्वादाविष्टकां प्रथमं न्यसेत्

কুম্ভসমূহ নচলাব। সেই বিন্যাসত দেবতাসকলক ইষ্টকা (বেদী-ইট)ৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠা কৰিব—ঈশান আদি নিজ নিজ দিশাস্থানত; আৰু পূৰ্বৰ পৰা আৰম্ভ কৰি প্ৰথম ইষ্টকা স্থাপন কৰিব।

Verse 16

शक्तयो विमलाद्यास्तु इष्टकानान्तु देवताः न्यसनीया यथा योगं मध्ये न्यस्या त्वनुग्रहा

বিমলা আদি শক্তিসকল আৰু ইষ্টকাৰ দেবতাসকলক যথাযোগ্য ক্ৰম-বিন্যাস অনুসাৰে ন্যাসে প্ৰতিষ্ঠা কৰিব; আৰু মধ্যত অনুগ্রহা (কৃপা-শক্তি) ন্যসিব।

Verse 17

अव्यङ्गे चाक्षत पूर्णं मुनेरङ्गिरसः सुते इष्टके त्वं प्रयच्छेष्टं प्रतिष्ठां कारयाम्यहं

অব্যঙ্গ (নির্দোষ) অঙ্গত অক্ষত (অখণ্ড চাউল) পূৰ্ণ কৰি স্থাপন কৰিব। হে অঙ্গিৰস মুনিৰ পুত্ৰ—হে ইষ্টকে—ইচ্ছিত ফল দিয়া; মই তোমাৰ প্ৰতিষ্ঠা সম্পন্ন কৰাম।

Verse 18

मन्त्रेणानेन विन्यस्य इष्टका देशक्रमोत्तमः सम्युता इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः अष्टाहुतीप्लथा पूर्णैर् आज्यमिति ग, घ, ङ, इति पुस्तकत्रयपाठः सोमाय च ग्रहाय चेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः द्वादशार्णेन इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः गर्भाधानं ततः कुर्यान्मध्यस्थाने समाहितः

এই মন্ত্ৰেৰে ইষ্টকাসকল বিন্যাস কৰি, স্থানক্ৰম অনুসাৰে উত্তমভাৱে যথাস্থান সম্যক সংযোজিত কৰিব; তাৰপিছত সমাহিতচিত্তে মধ্যস্থানে ‘গৰ্ভাধান’ নামৰ কৰ্ম সম্পন্ন কৰিব। (পাঠান্তৰত পূৰ্ণ অষ্টাহুতি-সমূহে আজ্যাহুতি, ‘সোমায় চ গ্ৰহায় চ’ আহ্বান, আৰু দ্বাদশাক্ষৰ মন্ত্ৰ-প্ৰয়োগৰ কথাও উল্লেখ আছে।)

Verse 19

कुम्भोपरिष्ठादेवेशं पद्मिनीं न्यस्य देवतां मृत्तिकाश् चैव पुष्पाणि धातवो रत्नमेव च

কুম্ভৰ ওপৰত দেবেশ আৰু পদ্মিনী (লক্ষ্মী) দেৱীক ন্যাসে স্থাপন কৰিব। তাতেই মৃত্তিকা, পুষ্প, ধাতুসকল আৰু এটা ৰত্নো বিন্যাস কৰিব।

Verse 20

लौहानि दिक्पतेरस्त्रं यजेद्वै गर्भभाजने द्वादशाङ्गुलविस्तारे चतुरङ्गुलकोच्छ्रये

দিক্‌পতি (দিশাৰ অধিপতি)-ৰ লৌহাস্ত্ৰ বিধিপূৰ্বক সংস্কাৰ কৰি গৰ্ভ-ভাজনত স্থাপন কৰি পূজা কৰিব লাগে। সেই পাত্ৰ বাৰ অঙ্গুল বিস্তৃত আৰু চাৰ অঙ্গুল উচ্চ হ’ব।

Verse 21

पद्माकारे ताम्रमये भाजने पृथिवीं यजेत् एकान्ते सर्वभूतेशे पर्वतासनमण्डिते

পদ্মাকৃতি তাম্ৰপাত্ৰত পৃথিৱী-তত্ত্বৰ পূজা কৰিব লাগে। ই একান্ত স্থানত, সৰ্বভূতেশ (সকল জীৱৰ অধীশ্বৰ)-ৰ সন্মুখত, পৰ্বত-আসনে শোভিত কৰি সম্পন্ন কৰা উচিত।

Verse 22

समुद्रपरिवारे त्वं देवि गर्भं समाश्रय नन्दे नन्दय वासिष्ठे वसुभिः प्रजया सह

হে দেৱী! সমুদ্ৰ-পরিয়ালে পৰিবেষ্টিতা তুমি গৰ্ভক আশ্ৰয় কৰি তাক ৰক্ষা কৰা। হে নন্দা! বসুগণৰ সৈতে আৰু সন্ততি সহিত বাসিষ্ঠ বংশক আনন্দিত কৰি অনুগ্ৰহ কৰা।

Verse 23

जये भार्गवदायादे प्रजानां विजयावहे पूर्णेङ्गिरसदायादे पूर्णकामं कुरुष्व मां

হে জয়া! ভৃগুবংশৰ দায়াদা, প্ৰজাসকলক বিজয় দান কৰোঁতা; হে পূৰ্ণা! অঙ্গিৰসবংশৰ দায়াদা—মোক পূৰ্ণকাম, অৰ্থাৎ সম্পূৰ্ণ কামনা-সিদ্ধ কৰা।

Verse 24

भद्रे काश्यपदायादे कुरु भद्रां मतिं मम सर्ववीजसमायुक्ते सर्वरत्नौषधीवृते

হে ভদ্ৰে! কাশ্যপবংশৰ দায়াদা, মোৰ মতিক ভদ্ৰ—কল্যাণময় কৰা। হে সৰ্ববীজমন্ত্ৰে সংযুক্তা, সৰ্ব ৰত্ন আৰু ঔষধিৰে পৰিবৃতা দেৱী!

Verse 25

जये सुरुचिरे नन्दे वासिष्ठे रम्यतामिह प्रजापतिसुते देवि चतुरस्रे महीयसि

হে জয়দায়িনী, হে দীপ্ত-সুন্দৰী, হে নন্দা, হে বাসিষ্ঠী—ইয়াত প্ৰসন্ন হৈ ৰম্যভাৱে বিরাজ কৰা। হে প্ৰজাপতি-কন্যা দেবী, হে চতুৰস্ৰা, হে মহীয়সী, কৃপা কৰা।

Verse 26

सुभगे सुप्रभे भद्रे गृहे काश्यपि रम्यतां पूजिते परमाश् चर्ये गन्धमाल्यैर् अलङ्कृते

হে সুভগে, হে সুপ্ৰভে, হে ভদ্ৰে (গৃহদেৱী), হে কাশ্যপী—এই গৃহত ৰম্যভাৱে বাস কৰা। পূজিত, পৰম আশ্চৰ্যময়, সুগন্ধ আৰু মালাৰে অলংকৃত (এই গৃহত) প্ৰসন্ন থাকা।

Verse 27

भवभूतिकरी देवि गृहे भार्गवि रम्यतां देशस्वामिपुरस्वामिगृहस्वामिपरिग्रहे

হে দেবী ভাৰ্গৱী, ভৱ-ভূতি (ক্ষেম-সমৃদ্ধি) দানকাৰিণী, এই গৃহত ৰম্যভাৱে বাস কৰা। দেশস্বামী, পুৰস্বামী আৰু গৃহস্বামীৰ অধিকাৰ-পরিসৰত (ইয়াত) প্ৰসন্ন হৈ থাকা।

Verse 28

मनुष्यादिकतुष्ट्यर्थं पशुवृद्धिकरी भव एवमुक्त्वा ततः खातं गोमूत्रेण तु सेचयेत्

“মানৱ আদি সকলৰ তুষ্টিৰ বাবে আৰু পশুবৃদ্ধি ঘটোৱা কাৰিণী হোৱা”—এনেকৈ কৈ, তাৰ পাছত খোঁড়া গাঁতটো গোমূত্ৰেৰে সিঞ্চন কৰিব লাগে।

Verse 29

कृत्वा निधापयेद्गर्भं गर्भाधानं भवेन्निशि गोवस्त्रादि प्रदद्याच्च गुरवेन्येषु भोजनं

বিধি সম্পন্ন কৰি গৰ্ভ-নিধান (সঙ্কল্প) স্থাপন কৰিব লাগে; গৰ্ভাধান সংস্কাৰ ৰাতিত হ’ব। গৰু, বস্ত্ৰ আদি দান দি, গুৰু আৰু অন্যসকলক ভোজন কৰাব লাগে।

Verse 30

रसमेव चेति ग घ ङ चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः प्रिययेति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः गर्भं न्यस्येष्टका न्यस्य ततो गर्भं प्रपूरयेत् पीठबन्धमतः कुर्यान्मितप्रासादमानतः

গৰ্ভ (আধাৰ-গুহা) স্থাপন কৰি ইষ্টকা থোৱাৰ পাছত সেই গৰ্ভ সম্পূৰ্ণভাৱে পূৰণ কৰিব লাগে। তাৰ পিছত মিত প্ৰাসাদ-মান অনুসাৰে পীঠবন্ধ (আধাৰ-বন্ধ) নিৰ্মাণ কৰিব লাগে।

Verse 31

पीठोत्तमञ्चोच्छ्रयेण प्रासादस्यार्धविस्तरात् पदहीनं मध्यमं स्यात् कनिष्ठं चोत्तमार्धतः

পীঠ আৰু উত্তমঞ্চৰ উচ্চতা-মান ধৰি প্ৰাসাদৰ প্ৰস্থ মানকভাৱে অর্ধেক ধৰা হয়। এক পদ কমিলে ‘মধ্যম’; আৰু ‘কনিষ্ঠ’ ‘উত্তম’ৰ অর্ধেক বুলি গণ্য।

Verse 32

पीठबन्धोपरिष्ठात्तु वास्तुयागं पुनर्यजेत् पादप्रतिष्ठाकारी तु निष्पापो दिवि मोदते

পীঠবন্ধ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পাছত পুনৰায় বাস্তু-যাগ কৰিব লাগে। পাদ-প্ৰতিষ্ঠা কৰা ব্যক্তি পাপমুক্ত হৈ স্বৰ্গত আনন্দ কৰে।

Verse 33

देवागारं करोमीति मनसा यस्तु चिन्तयेत् तस्य कायगतं पापं तदह्ना हि प्रणश्यति

যি ব্যক্তি মনতে কেৱল—“মই দেৱালয় নিৰ্মাণ কৰিম” বুলি সংকল্প কৰে, তাৰ দেহগত সঞ্চিত পাপ সেই দিনেই নাশ হয়।

Verse 34

कृते तु किं पुनस्तस्य प्रासादे विधिनैव तु अष्टेष्टकसमायुक्तं यः कुर्याद्देवतालयं

কৃতযুগত তাৰ ফল আৰু অধিক—যি বিধি অনুসাৰে সেই প্ৰাসাদত অষ্টেষ্ঠকা (আঠ ইষ্টকা) সংযুক্ত দেৱতালয় নিৰ্মাণ কৰে।

Verse 35

न तस्य फलसम्पत्तिर्वक्तुं शक्येत केनचित् अनेनैवानुमेयं हि फलं प्रासादविस्तरात्

তাৰ ফলসমৃদ্ধিৰ সম্পূৰ্ণ বৰ্ণনা কোনোেও কৰিব নোৱাৰে। এই প্ৰাসাদৰ বিস্তাৰৰ পৰাই সেই পুণ্যফল অনুমেয়।

Verse 36

ग्राममध्ये च पूर्वे च प्रत्यग्द्वारं प्रकल्पयेत् विदिशासु च सर्वासु ग्रामे प्रत्यङ्मुखो भवेत् दक्षिणे चोत्तरे चैव पश्चिमे प्राङ्मुखो भवेत्

গাঁৱৰ মধ্যভাগত আৰু পূবফালে পশ্চিমমুখী দ্বাৰ স্থাপন কৰিব লাগে। সকলো বিদিশাতো প্ৰৱেশ পশ্চিমমুখী হ’ব। কিন্তু দক্ষিণ, উত্তৰ আৰু পশ্চিম ফালে ই পূবমুখী হ’ব।