Adhyaya 35
Chapter 35: पवित्राधिवासनादिविधिः (Method of Consecrating the Pavitra and Related Rites)
ভগৱান অগ্নিয়ে ঋষি বশিষ্ঠক পবিত্ৰৰ অধিবাসন (প্ৰতিষ্ঠাপন) আৰু তাৰ সৈতে জড়িত ৰক্ষা-প্ৰস্তুতি বিধি শিকায়। প্ৰথমে সম্পাত দ্বাৰা প্ৰোক্ষণ, তাৰ পিছত নৰসিংহ মন্ত্রে মন্ত্রশক্তি, আৰু অস্ত্ৰ মন্ত্রে গোপন/ৰক্ষা কৰা হয়। যজ্ঞপাত্ৰবোৰ কাপোৰে মেৰাই স্থাপন কৰি বিল্বমিশ্ৰিত জলে ছিটাই পুনৰ জপে সশক্ত কৰা হয়। কুম্ভৰ কাষত ৰক্ষাবিধান, দিশামতে উপকৰণ-ন্যাস আৰু ব্যূহ-সম্পৰ্ক (সংকৰ্ষণ, প্ৰদ্যুম্ন, অনিরুদ্ধ) নিৰ্দিষ্ট; ভস্ম-তিল, গোবৰ আৰু স্বস্তি-মুদ্ৰাঙ্কিত মাটি আদি শোধক বস্তু ৰখা হয়। হৃদয়/শিৰ/শিখা মন্ত্রে দৰ্ভ-জল, ধূপ আৰু দিশা-অৰ্পণৰ বিন্যাস; পুটিকাত চন্দন, জল, অক্ষত, দধি, দূৰ্বা। ঘৰ ত্ৰিসূত্ৰে বেষ্টিত কৰি সৰিষা ছটিয়াই দুৱাৰ পূজা কৰা হয়; বিষ্ণু-কুম্ভ কৰ্মে ‘বিষ্ণু-তেজ’ উৎপন্ন হৈ পাপ নাশ কৰে। গন্ধ-পুষ্প-অক্ষতসহ পবিত্ৰ প্ৰথমে গুৰু আৰু পৰিবাৰক, তাৰ পিছত মূলমন্ত্রে হৰিক অৰ্পণ কৰি প্ৰাৰ্থনা, বলি, কুম্ভসজ্জা, মণ্ডল প্ৰস্তুতি, ৰাতিজাগৰণ আৰু পুৰাণপাঠ হয়; কিছুমান অংশগ্ৰহণকাৰীৰ বাবে নিয়ম-ছাড় থাকিলেও গন্ধ-পবিত্ৰক কেতিয়াও ত্যাগ নকৰিব।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये अग्निकार्यकथनं नाम चतुर्त्रिंशो ऽध्यायः अथ पञ्चत्रिंशो ऽध्यायः पवित्राधिवासनादिविधिः अग्निर् उवाच सम्पाताहुतिनासिच्य पवित्राण्यधिवासयेत् नृसिंहमन्त्रजप्तानि गुप्तान्यस्त्रेण तानि तु
এইদৰে আদিমহাপুৰাণ আগ্নেয়ৰ ‘অগ্নিকার্যকথন’ নামৰ চৌত্ৰিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল। এতিয়া পঁয়ত্ৰিশতম অধ্যায়—‘পবিত্ৰ অধিবাসন আদি বিধি’। অগ্নি ক’লে—সম্পাত আহুতিৰে ছিটাই পবিত্ৰসমূহৰ অধিবাসন কৰিব; তাত নৃসিংহ-মন্ত্ৰ জপ কৰি পিছত অস্ত্ৰ-মন্ত্ৰেৰে ৰক্ষা আৰু গোপন কৰিব।
Verse 2
वस्त्रसंवेष्टितान्येव पात्रस्थान्यभिमन्त्रयेत् विल्वाद्यद्भिः प्रोक्षितानि मन्त्रेण चैकधा द्विधा
বস্ত্ৰে মেৰিয়াই নিজ নিজ স্থানত থোৱা পাত্ৰসমূহক মন্ত্ৰে অভিমন্ত্ৰিত কৰিব; আৰু বিল্ব আদি পবিত্ৰ দ্ৰব্যযুক্ত জলেৰে প্ৰোক্ষণ কৰি, সেই মন্ত্ৰে একবাৰ বা দুবাৰ পুনৰ শক্তিসঞ্চাৰ কৰিব।
Verse 3
कुम्भपार्श्वे तु संस्थाप्य रक्षां विज्ञाप्य देशिकः दन्तकाष्ठञ्चामरकं पूर्वे सङ्कर्षणेन तु
কুম্ভৰ কাষত ৰক্ষা-বিধান স্থাপন কৰি দেশিক (আচাৰ্য) সেই ৰক্ষাৰ বিধিপূৰ্বক বিজ্ঞাপন/আহ্বান কৰিব; আৰু পূব দিশত দন্তকাষ্ঠ আৰু চামৰক সংকৰ্ষণ-সম্পৰ্কে স্থাপন কৰিব।
Verse 4
प्रद्युम्नेन भस्मतिलान् दक्षे गोमयमृत्तिकां स्वस्तिमुद्रयेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः पञ्चवक्त्रंश्चेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः सङ्घाताहुतिनासिच्येति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः मन्त्राणां चैकधा द्विधेति ख, चिहिनितपुस्तकपाठः वारुणेन चानिरुद्धेन सौम्ये नारायणेन च
প্ৰদ্যুম্ন-ৰূপ/মন্ত্ৰেৰে ভস্মত তিল মিহলাই (লেপন) কৰিব; সোঁফালে গোবৰ আৰু মৃৎতিকাৰ লেপ কৰি স্বস্তি-মুদ্ৰাৰে মুদ্ৰিত কৰিব। বাৰুণ আৰু অনিরুদ্ধ (মন্ত্ৰ)দ্বাৰা, আৰু সৌম্য কৰ্মত নাৰায়ণ (মন্ত্ৰ)দ্বাৰাও—মন্ত্ৰসমূহ বিধি অনুসাৰে একেটা সমষ্টি হিচাপে বা দুটা ভাগত প্ৰয়োগ কৰা হয়।
Verse 5
दर्भोदकञ्चाथ हृदा अग्नौ कुङ्कुमरोचनं ऐशान्यां शिरसा धूपं शिखया नैरृतेप्यथ
তাৰপিছত হৃদা (হৃদয়) মন্ত্ৰেৰে দৰ্ভ-জল স্থাপন কৰিব; অগ্নিত কুঙ্কুম আৰু ৰোচনা অৰ্পণ/স্থাপন কৰিব। ঈশান কোণত শিৰস্ মন্ত্ৰেৰে ধূপ ৰাখিব; আৰু নৈঋত্য দিশত শিখা মন্ত্ৰেৰেো তদ্ৰূপ কৰিব।
Verse 6
मूलपुष्पाणि दिव्यानि कवचेनाथ वायवे चन्दनाम्ब्वक्षतदधिदूर्वाश् च पुटिकास्थिताः
দিব্য মূল-পুষ্পসমূহ কবচৰ সৈতে একেলগে ৰাখিব লাগে; আৰু বায়ু-দেৱতাৰ বাবে চন্দন, জল, অক্ষত চাউল, দধি আৰু দূৰ্বা ঘাঁহ সৰু পুটিকাত সুশৃঙ্খলভাৱে স্থাপন কৰিব লাগে।
Verse 7
गृहं त्रिसूत्रेणावेष्ट्य पुनः सिद्धार्थकान् क्षिपेत् दद्यात्पूजाक्रमेणाथ स्वैः स्वैर् गन्धपवित्रकं
ঘৰখন ত্ৰিসূত্ৰেৰে বেষ্টন কৰি পুনৰ সিদ্ধাৰ্থক (বগা সৰিষা) ছটিয়াব লাগে; তাৰ পিছত পূজাক্ৰম অনুসাৰে, নিজ নিজ বিধি মতে সুগন্ধি আৰু পবিত্ৰক (শুদ্ধিকাৰক দ্ৰব্য) অৰ্পণ কৰিব লাগে।
Verse 8
मन्त्रैर् वै द्वारपादिभ्यो विष्णुकुम्भे त्वनेन च विष्णुतेजोभवं रम्यं सर्वपातकनाशनं
দ্বাৰ (আৰু তাৰ ৰক্ষকসকল)লৈ মন্ত্রেৰে অৰ্পণ কৰি, আৰু এই একে বিধিৰে বিষ্ণুকুম্ভতো, বিষ্ণুৰ তেজৰ পৰা জন্মা মনোৰম জ্যোতি প্ৰকাশ পায়, যি সকলো পাপ নাশ কৰে।
Verse 9
सर्वकामप्रदं देवं तवाङ्गे धारयाम्यहं सम्पूज्य धूपदीपाद्यैर् व्रजेद्द्वारसमीपतः
“সৰ্বকাম প্ৰদানকাৰী দেৱতাক মই তোমাৰ অঙ্গে স্থাপন কৰিছোঁ” বুলি কৈ, ধূপ-দীপ আদি দ্বাৰা বিধিমতে পূজা কৰি, তাৰ পিছত দ্বাৰৰ ওচৰলৈ যাব লাগে।
Verse 10
गन्धपुष्पाक्षतोपेतं पवित्रञ्चाखिलेर्पयेत् पवित्रं वैष्णवं तेजो महापातकनाशनं
সুগন্ধ, পুষ্প আৰু অক্ষতসহ পবিত্ৰ সম্পূৰ্ণৰূপে অৰ্পণ কৰিব লাগে। এই বৈষ্ণৱ পবিত্ৰ তেজোময় শক্তি, যি মহাপাতকো নাশ কৰে।
Verse 11
धर्मकामार्थसिद्ध्यर्थं स्वकेङ्गे धारयाम्यहं आसने परिवारादौ गुरौ दद्यात् पवित्रकं
ধৰ্ম, কাম আৰু অৰ্থসিদ্ধিৰ বাবে মই এই পবিত্ৰক নিজ দেহত ধাৰণ কৰোঁ। প্ৰথমে গুৰুক পবিত্ৰক অৰ্পণ কৰি, তাৰপিছত আসন আৰু পৰিৱাৰ-দেৱতাসকলক নিবেদন কৰা উচিত।
Verse 12
गन्धादिभिः समभ्यर्च्य गन्धपुष्पाक्षतादिमत् विष्णुतेजोभवेत्यादिमूलेन हरयेर्पयेत्
গন্ধ আদি দ্ৰব্যেৰে বিধিপূৰ্বক অর্চনা কৰি—গন্ধ, পুষ্প, অক্ষত আদি সহ—“বিষ্ণু-তেজো-ভৱেত্…”ৰে আৰম্ভ হোৱা মূলমন্ত্ৰে ভগৱান হৰিক নিবেদন কৰা উচিত।
Verse 13
वह्निस्थाय ततो दत्वा देवं सम्प्रार्थयेत्ततः क्षीरोदधिमहानागशय्यावस्थितविग्रहः
তাৰপিছত পবিত্ৰ অগ্নিৰ কাষত থাকি অৰ্ঘ্য/দান সম্পন্ন কৰি, তাৰপিছত সেই দেৱক আন্তৰিকভাৱে প্ৰাৰ্থনা কৰিব—যাঁৰ বিগ্ৰহ ক্ষীৰসাগৰত মহানাগশয্যাত অৱস্থিত।
Verse 14
प्रातस्त्वां पूजयिष्यामि सन्निधौ भव केशव इन्द्रादिभस्ततो दत्वा विष्णुपार्षदके बलिं
প্ৰাতঃকালত মই তোমাক পূজা কৰিম; হে কেশৱ, ইয়াত সন্নিধানে থাকিবা। তাৰপিছত ইন্দ্ৰ আদি দেৱতালৈ বলি দি, বিষ্ণুৰ পাৰ্ষদসকললৈও বলি অৰ্পণ কৰা উচিত।
Verse 15
ततो देवाग्रतः कुम्भं वासोयुगसमन्वितं रोचनाचन्द्रकाश्मीरगन्धाद्युदकसंयुतं
তাৰপিছত দেৱতাৰ সন্মুখত বস্ত্ৰযুগলসহ কুম্ভ স্থাপন কৰিব, য’ত ৰোচনা, কৰ্পূৰ, কেশৰ আৰু অন্যান্য সুগন্ধি দ্ৰব্য মিশ্ৰিত জল ভৰ্তি থাকে।
Verse 16
गन्धपुष्पादिनाभूष्य मूलमन्त्रेण पूजयेत् पवित्रं पार्श्वतो नयेदिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः मण्डपाद्वहिरागत्य विलिप्ते मण्डलत्रये
গন্ধ, পুষ্প আদি দি অলংকৃত কৰি মূল-মন্ত্ৰে পূজা কৰিব। ‘পবিত্ৰ’ (কুশ-আঙঠি) কাষত ৰাখিব—এয়া ঙ-চিহ্নিত পাঠ কিছুমান টীকাযুক্ত পাণ্ডুলিপিত পোৱা যায়। তাৰ পিছত মণ্ডপৰ পৰা বাহিৰলৈ আহি, তিনিটা মণ্ডল নতুনকৈ লেপিত হ’লে পৰৱৰ্তী কৰ্ম কৰিব।
Verse 17
पञ्चगव्यञ्चरुन्दन्तकाष्ठञ्चैव क्रमाद्भवेत् पुराणश्रवणं स्तोत्रं पठन् जागरणं निशि
ক্রম অনুসাৰে পঞ্চগব্য, চৰু-আহুতি আৰু দন্তকাষ্ঠ ব্যৱহাৰ কৰিব। ৰাতি জাগৰণ কৰিব—পুৰাণ শ্ৰৱণ কৰি আৰু স্তোত্ৰ পাঠ কৰি।
Verse 18
परप्रेषकबालानां स्त्रीणां भोगभुजां तथा सद्योधिवासनं कुर्याद्विना गन्धपवित्रकं
অন্যে পঠোৱা শিশুসকলৰ বাবে, নাৰীসকলৰ বাবে আৰু ভোগত আসক্ত লোকসকলৰ বাবেও তৎক্ষণাৎ অধিবাসন (সুগন্ধন/দুৰ্গন্ধ-নিবাৰণ) বিধেয় হ’ব পাৰে; কিন্তু ‘গন্ধপবিত্ৰক’ অবিহনে নহয়।
Frequently Asked Questions
The chapter emphasizes procedural sequencing and spatial liturgy: sampāta sprinkling, Narasiṃha-mantra empowerment, Astra-mantra protection, vessel-wrapping and placement, bilva-water sprinkling, directional assignments (Īśāna/Nairṛta/Vāyu), and Vyūha-linked placements (Saṅkarṣaṇa/Pradyumna/Aniruddha/Nārāyaṇa) culminating in the Viṣṇu-kumbha and pavitra offering.
By framing meticulous consecration and protection rites as generators of Viṣṇu-tejas that destroys sins (including mahāpātakas), the chapter links correct ritual discipline to purification, dharmic ordering of space and body, and devotion to Hari—supporting both auspicious living (bhukti) and spiritual readiness for liberation (mukti).
The Viṣṇu-kumbha functions as a consecration focus that, when worshipped with mantras and offerings, is said to manifest Viṣṇu’s radiance (tejas), described as sin-destroying and spiritually beautifying.
Yes. The text allows immediate perfuming/odor-removal rites for certain categories (e.g., children sent by others, women, and those engaged in sensual enjoyment), but explicitly states it should not be performed without the gandha-pavitraka.