Shloka 70

यादवक्षयः, बलराम-निर्याणम्, कृष्णस्य उपसंहारः (प्रभासे विनाशः)

Devanagari script

अजन्मन्य् अजरे ऽनाशिन्य् अप्रमेये ऽखिलात्मनि तत्याज मानुषं देहम् अतीत्य त्रिविधां गतिम्

Transliteration

ajanmany ajare 'nāśiny aprameye 'khilātmani tatyāja mānuṣaṃ deham atītya trividhāṃ gatim

Translation

وقد استقرّ في غير المولود، غير الهرِم، غير الفاني—الذي لا يُقاس، وهو ذاتُ الكلّ—طرح الجسد الإنساني، وتجاوز المسار الثلاثي للوجود المتجسّد، فمضى إلى ما وراءه.

Word by Word

• अजन्मनि: in the unborn (one)
• अजन्मनि: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: अजन्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; विशेषण—(in) the unborn (Brahman/Ātman)

• अजरे: in the ageless
• अजरे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: अजर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; विशेषण

• अनाशिनि: in the imperishable
• अनाशिनि: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: अनाशिन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; विशेषण—‘imperishable’

• अप्रमेये: in the immeasurable
• अप्रमेये: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: अप्रमेय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; विशेषण—‘immeasurable’

• अखिलात्मनि: in the Self of all
• अखिलात्मनि: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अखिल + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष—‘अखिलस्य आत्मा’ (the Self of all)

• तत्याज: abandoned
• तत्याज: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: त्यज् (धातु)
• Form: लिट् (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• मानुषम्: human
• मानुषम्: Karman (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: मानुष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण—देहम्

• देहम्: body
• देहम्: Karman (कर्म)
• Type: Noun
• Root: देह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• अतीत्य: having transcended
• अतीत्य: Purvakala (पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: अति + इ (धातु)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (absolutive/gerund)

• त्रिविधाम्: threefold
• त्रिविधाम्: Karman (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: त्रि + विध (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; द्विगु-समास—‘त्रयः विधाः यस्याः सा’ (threefold)

• गतिम्: state/going/destiny
• गतिम्: Karman (कर्म)
• Type: Noun
• Root: गति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

Speaker

Sage Parāśara (narrating to Maitreya)

Characters & Entities

• Vishnu (as the Unborn, Imperishable Supreme Self)

FAQs

What is the significance of ‘the Unborn, Unaging, Imperishable’ in the Vishnu Purana?

These epithets identify Vishnu as the supreme, changeless Reality beyond time and decay, the proper object of final refuge and liberation.

How does Sage Parāśara explain transcending the ‘threefold course’ (trividhā gati)?

He frames liberation as going beyond the ordinary three destinations of embodied existence—routes conditioned by karma—by abiding in Vishnu as the all-pervading Self.

What is the theological importance of Lord Vishnu in this context?

Vishnu is presented not merely as a deity among others but as the immeasurable Akhilātman; realizing or taking refuge in Him is what enables release from samsara.