Verse 23

Kaivalya

Sanskrit (Devanagari)

न पुण्यपापे मम नास्ति नाशो न जन्म देहेन्द्रियबुद्धिरस्ति । न भूमिरापो न च वह्निरस्ति न चानिलो मेऽस्ति न चाम्बरं च ॥२३॥

Padapatha (Word Split)

न । पुण्य-पापे । मम । न । अस्ति । नाशः । न । जन्म । देह-इन्द्रिय-बुद्धिः । अस्ति । न । भूमिः । आपः । न । च । वह्निः । अस्ति । न । च । अनिलः । मे । अस्ति । न । च । अम्बरम् । च ।

IAST Transliteration

na puṇyapāpe mama nāsti nāśo na janma dehendriyabuddhir asti | na bhūmir āpo na ca vahnir asti na cānilo me ’sti na cāmbaram ca ||

Translation

ليس لي ثواب ولا إثم؛ وليس لي فناء. لا ولادة لي؛ ولا جسد ولا حواس ولا عقل. ليست لي أرض ولا ماء، ولا نار؛ ولا هواء لي، ولا أثير أيضًا.

Academic Translation

For me there are neither merit nor demerit; there is no destruction; there is no birth; there is no body, senses, or intellect. There is neither earth nor water, nor is there fire; nor is there air for me, nor ether as well.

Verse Context

• Asaṅgatva (non-attachment) and pañca-bhūta-ātīta Ātman; negation of karma and embodiment (neti-neti)
• Mahavakya: Reinforces ‘Tat Tvam Asi’ by stripping away upādhis to reveal identity with the element-transcending Brahman; also supports ‘Aham Brahmāsmi’ via first-person realization beyond karma.
• Atharva
• Atharva-veda (Kaivalya Upaniṣad; śākhā attribution uncertain in received tradition) Shakha
• Chandas: Anuṣṭubh-like śloka (common post-Vedic metrical form in Upaniṣadic verses)