Verse 22

Kaivalya

Sanskrit (Devanagari)

अपाणिपादोऽहमचिन्त्यशक्तिः पश्याम्यचक्षुः स शृणोम्यकर्णः । अहं विजानामि विविक्तरूपो न चास्ति वेत्ता मम चित्सदाऽहम् ॥ वेदैरनेकैरहमेव वेद्यो वेदान्तकृद्वेदविदेव चाहम् ॥२१–२२॥

Padapatha (Word Split)

अ-पाणि-पादः । अहम् । अ-चिन्त्य-शक्तिः । पश्यामि । अ-चक्षुः । सः । शृणोमि । अ-कर्णः । अहम् । विजानामि । विविक्त-रूपः । न । च । अस्ति । वेत्ता । मम । चित् । सदा । अहम् । वेदैः । अनेकैः । अहम् । एव । वेद्यः । वेदान्त-कृत् । वेद-वित् । एव । च । अहम् ।

IAST Transliteration

apāṇipādo ’ham acintyaśaktiḥ paśyāmy acakṣuḥ sa śṛṇomy akarṇaḥ | ahaṃ vijānāmi viviktarūpo na cāsti vettā mama citsadā ’ham || vedair anekair aham eva vedyo vedāntakṛd vedavideva cāham ||

Translation

أنا بلا يدين ولا قدمين، ذو قدرة لا تُدرَك؛ أرى بلا عينين، وهو يسمع بلا أذنين. أنا أعلم، ذو صورة متعالية متميّزة، ولا عارف لي. أنا الوعي والوجود على الدوام. وبالڤيدات الكثيرة لا يُعرَف إلا أنا وحدي؛ أنا واضعُ الڤيدانتا، وأنا حقًّا عارفُ الڤيدا.

Academic Translation

I am without hands and feet, of inconceivable power; I see without eyes; that one hears without ears. I know; (I am) of distinct (transcendent) form; and there is no knower of me. I am ever consciousness and being. By many Vedas I alone am to be known; I am the maker of Vedānta and indeed the knower of the Veda.

Verse Context

• Ātman/Brahman as nirguṇa, self-luminous consciousness beyond sense-organs; svayaṃprakāśa-caitanya
• Mahavakya: Supports ‘Aham Brahmāsmi’ (Bṛhadāraṇyaka) through explicit ‘aham’ identity with the ultimate; also aligns with ‘Prajñānam Brahma’ by emphasizing consciousness as the Self.
• Atharva
• Atharva-veda (Kaivalya Upaniṣad; commonly transmitted within Atharvaṇic Upaniṣad collections; specific śākhā not firmly attested) Shakha
• Chandas: Mixed/irregular (Upaniṣadic metrical śloka-like anuṣṭubh tendencies; not strictly Vedic chandas)