Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 74

Devanagari script

तत्र स्नात्वा महादेवि जालेश्वरसमर्चनात् । आपस्तंबश्च नाभागो निषादा मत्स्यजीविनः

Transliteration

tatra snātvā mahādevi jāleśvarasamarcanāt | āpastaṃbaśca nābhāgo niṣādā matsyajīvinaḥ

Translation

هناكِ، أيتها الإلهة العظمى، بالاغتسال وبالعبادة اللائقة لجاليشڤارا (Jāleśvara)، نالَ آبستَمبا (Āpastamba) ونابهاغا (Nābhāga)، وكذلك النِّشادة (Niṣāda) الذين كانوا يعتاشون من صيد السمك، ثمارًا مباركة.

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Locative sense/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय; adverb of place

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्ना (धातु) + त्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having bathed’

• महादेवि: O Mahādevī
• महादेवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महादेवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-एकवचन; vocative ‘O great goddess’

• जालेश्वरसमर्चनात्: from the worship of Jāleśvara
• जालेश्वरसमर्चनात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: जालेश्वर (प्रातिपदिक) + समर्चन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; ‘जालेश्वरस्य समर्चनम्’ (षष्ठी-तत्पुरुष), Ablative ‘from/by (the result of) worship’

• आपस्तंबः: Āpastamba
• आपस्तंबः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आपस्तम्ब (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; proper name

• च: and
• च: Samuccaya (Coordination/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय; conjunction

• नाभागः: Nābhāga
• नाभागः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नाभाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; proper name

• निषादाः: Niṣādas (fisherfolk)
• निषादाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: निषाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• मत्स्यजीविनः: living by fishing
• मत्स्यजीविनः: Karta-predicative (कर्तृ-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मत्स्य (प्रातिपदिक) + जीविन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘मत्स्येन जीविनः’ (तृतीया-तत्पुरुष) = those who live by fish

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Jāleśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī

Visual Art Cues

Scene: At a coastal/riverine shrine of Jāleśvara, pilgrims bathe and then offer bilva, flowers, and lamps to a Śiva-liṅga; among them are a sage (Āpastamba), a king (Nābhāga), and fisherfolk Niṣādas, all receiving equal grace.

Characters & Entities

• Jāleśvara
• Āpastamba
• Nābhāga
• Niṣāda
• Mahādevī (Devī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrtha-snāna and sincere Śiva worship grant upliftment broadly—crossing social boundaries through devotion and merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Jāleśvara tīrtha/shrine in Prabhāsakṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (bathing) at the site and samarcana (proper worship/arcana) of Jāleśvara.