Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 17

यज्ञैरिष्टो हि देवेन्द्रो यथा स्वर्गप्रदः स्मृतः । शुद्धिकर्तृ यथा तोयं मृत्तिकाभस्मसंयुतम् । दहनात्मा यथा वह्निर्विघ्नहर्त्ता गणेश्वरः

yajñairiṣṭo hi devendro yathā svargapradaḥ smṛtaḥ | śuddhikartṛ yathā toyaṃ mṛttikābhasmasaṃyutam | dahanātmā yathā vahnirvighnaharttā gaṇeśvaraḥ

«كما أن إندرا إذا عُبد باليَجْنَة (القرابين) ذُكر واهبًا للسماء؛ وكما أن الماء—مع الطين والرماد—يكون مطهِّرًا؛ وكما أن النار طبيعتها الإحراق؛ وكما أن غانيشڤرا هو مزيل العوائق…»

यज्ञैःby sacrifices
यज्ञैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
इष्टःworshipped
इष्टः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootइष् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
हिindeed
हि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formहेतौ/निश्चये अव्यय (indeed/for)
देवेन्द्रःIndra, lord of gods
देवेन्द्रः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (देवानाम् इन्द्रः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
यथाjust as
यथा:
Sambandha (Comparative marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमान/प्रकारवाचक-अव्यय
स्वर्गप्रदःgiver of heaven
स्वर्गप्रदः:
Karta (Qualifier/कर्ता)
TypeAdjective
Rootस्वर्ग (प्रातिपदिक) + प्रद (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (स्वर्गं प्रददाति); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
स्मृतःis considered
स्मृतः:
Kriya (Predicative/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
शुद्धिकर्तृpurifier
शुद्धिकर्तृ:
Karta (Qualifier/कर्ता)
TypeAdjective
Rootशुद्धि (प्रातिपदिक) + कर्तृ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (शुद्धिं करोति); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
यथाjust as
यथा:
Sambandha (Comparative marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमान/प्रकारवाचक-अव्यय
तोयम्water
तोयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतोय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मृत्तिकाभस्मसंयुतम्mixed with clay and ash
मृत्तिकाभस्मसंयुतम्:
Karta (Qualifier/कर्ता)
TypeAdjective
Rootमृत्तिका (प्रातिपदिक) + भस्म (प्रातिपदिक) + संयुत (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-पूर्वपद (मृत्तिका-भस्म) + तत्पुरुष (तेन संयुतम्); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (तोयम्)
दहनात्माwhose nature is burning
दहनात्मा:
Karta (Qualifier/कर्ता)
TypeAdjective
Rootदहन (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास (दहनः आत्मा यस्य); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
यथाjust as
यथा:
Sambandha (Comparative marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमान/प्रकारवाचक-अव्यय
वह्निःfire
वह्निः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवह्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
विघ्नहर्ताremover of obstacles
विघ्नहर्ता:
Karta (Qualifier/कर्ता)
TypeAdjective
Rootविघ्न (प्रातिपदिक) + हर्तृ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (विघ्नान् हरति); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
गणेश्वरःGaṇeśvara (Gaṇeśa)
गणेश्वरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगण (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (गणानाम् ईश्वरः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Narrator (contextual, continuing Viṣṇu’s reflection)

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Listener: null

Scene: A didactic tableau: Indra receiving oblations at a yajña; a ritual vessel of water with clay and ash beside it; a bright sacrificial fire; Gaṇeśa standing as guardian removing obstacles—arranged as symbolic vignettes around the speaker’s thought.

I
Indra (Devendra)
S
Svarga
W
Water
C
Clay
A
Ash (Bhasma)
F
Fire (Vahni)
G
Gaṇeśvara (Gaṇeśa)

FAQs

The cosmos is ordered by dharma: each deity and element has a recognized function—heaven through yajña, purification through sacred substances, and obstacle-removal through Gaṇeśa.

The broader passage belongs to the glorification of Prabhāsa Kṣetra, though this verse uses universal analogies rather than naming a sub-tīrtha.

Yajña-worship of Indra is referenced; purification through water with clay and ash is also described as a means of śuddhi.