Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 21

Devanagari script

ततश्च तर्पयेद्देवान्मनुष्यांश्च पितामहान् । तिलमिश्रेण तोयेन सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः

Transliteration

tataśca tarpayeddevānmanuṣyāṃśca pitāmahān | tilamiśreṇa toyena samyakchraddhāsamanvitaḥ

Translation

ثمّ، مع الإيمان القويم، ينبغي أن يُؤدَّى التَّرْپَنا (سَكْبُ ماءِ القُربان) للآلهة وللبشر وللأسلاف، بماءٍ ممزوجٍ بحبّات السِّمسم، على الوجه اللائق.

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• ततः: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण/adverb): ‘ततः’ = ततः परम्/अनन्तरम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चयबोधक/conjunction)

• तर्पयेत्: should satisfy/offer libations to
• तर्पयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तृप् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्; causative sense in usage: ‘तर्पयेत्’ = तर्पणं कुर्यात्

• देवान्: the gods
• देवान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/कर्म), बहुवचनम्

• मनुष्याः: humans/men
• मनुष्याः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मनुष्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/कर्म), बहुवचनम् (छन्दसि/पाठभेदे ‘मनुष्यांश्च’ = मनुष्य + आन्)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चयबोधक/conjunction)

• पितामहान्: grandfathers/ancestors
• पितामहान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पितामह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/कर्म), बहुवचनम्

• तिलमिश्रेण: mixed with sesame
• तिलमिश्रेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: तिल (प्रातिपदिक) + मिश्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (तोयेन सह विशेषणरूपेण), तृतीया (Instrumental/करण), एकवचनम्; समासः: तिलैः मिश्रः = तिलमिश्रः (तृतीया-तत्पुरुष)

• तोयेन: with water
• तोयेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तोय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/करण), एकवचनम्

• सम्यक्: properly, duly
• सम्यक्: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्यक् (अव्यय)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण/adverb)

• श्रद्धा: with faith
• श्रद्धा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: श्रद्धा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/करण) एकवचनम् (समन्वितः इति कृदन्तेन सह)

• समन्वितः: endowed (with), accompanied by
• समन्वितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम् + अन्वि (धातु) → समन्वित (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/कर्ता), एकवचनम्; ‘युक्तः/सम्पन्नः’

Speaker

Śiva (continuing instruction to Devī/Pārvatī)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-tilodaka-tarpaṇa

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim stands waist-deep or at the shore, pouring water mixed with black sesame through cupped hands, invoking devas, humans, and forefathers; subtle ancestral silhouettes receive the offering in the liminal space above the water.

Characters & Entities

• Devas
• Pitṛs (forefathers)
• Manuṣyas (humans)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A complete tīrtha-rite includes gratitude and obligation—honoring devas, society, and ancestors with śraddhā.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The tarpaṇa is part of the Prabhāsa-kṣetra bathing sequence taught in this chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform tarpaṇa using water mixed with sesame seeds, offered to devas, humans, and pitṛs.