Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 3

ऋषिर्मंकणको नाम स तेपे परमं तपः । प्राचीमेत्य यताहारो नित्यं स्वाध्यायतत्परः

ṛṣirmaṃkaṇako nāma sa tepe paramaṃ tapaḥ | prācīmetya yatāhāro nityaṃ svādhyāyatatparaḥ

كان هناك رِشي يُدعى مَنْكَṇَكَة؛ قد أجرى أسمى أنواع التَّبَس (الزهد والرياضة). ولمّا قصد جهة الشرق، ضابطًا طعامه، كان مواظبًا على السْفادْهْيَايَا—الدراسة المقدّسة والتلاوة.

ऋषिःa sage
ऋषिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootṛṣi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
मंकणकःMaṃkaṇaka
मंकणकः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootmaṃkaṇaka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; व्यक्तिनाम
नामnamed
नाम:
Sambandha (Apposition marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootnāma (अव्यय)
Formनामार्थक-अव्यय (named)
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम
तेपेperformed (austerity)
तेपे:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootतप् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
परमम्supreme; great
परमम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootparama (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण (qualifying tapaḥ)
तपःausterity
तपः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Roottapas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
प्राचीम्to the east
प्राचीम्:
Karma (Goal/कर्म)
TypeNoun
Rootprācī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; दिशावाचक-नाम (eastward direction)
इत्यhaving gone
इत्य:
Sambandha (Prior action/सम्बन्ध)
TypeVerb
Rootइ (धातु) + ल्यप् (कृत्)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय-कृदन्त (gerund/absolutive): ‘having gone’
यताहारःrestrained in diet
यताहारः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootyata-āhāra (प्रातिपदिक; yata + āhāra)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (qualifying saḥ/ṛṣiḥ)
नित्यम्always
नित्यम्:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootnityam (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (always)
स्वाध्यायतत्परःdevoted to self-study (Vedic recitation)
स्वाध्यायतत्परः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootsvādhyāya-tatpara (प्रातिपदिक; svādhyāya + tatpara)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (devoted to svādhyāya)

Śiva (deduced: continuing narration to Devī)

Tirtha: Maṃkīśvara area (tapas-bhūmi of Maṅkaṇaka)

Type: kshetra

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Scene: Sage Maṅkaṇaka in a forested riverbank hermitage, seated in meditation with kuśa grass and a water-pot; dawn light from the east; subtle aura of accumulated tapas.

M
Maṅkaṇaka (ṛṣi)

FAQs

A disciplined life—tapas, regulated food, and svādhyāya—is portrayed as the foundation of spiritual power and purity.

The broader Prabhāsa-kṣetra context frames the story, though this verse highlights the sage’s ascetic setting rather than a named tīrtha.

Svādhyāya (regular sacred study/recitation) and dietary restraint (yatāhāra) are indicated as core disciplines.