Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 56

Devanagari script

चन्द्रमा यक्ष्मणा मुक्तः स्वस्थाननिरतोऽभवत् । आहूय विश्वकर्माणं प्रासादं पर्यकल्पयत् । शुद्धस्फटिकसंकाशं गोक्षीरधवलोज्ज्वलम्

Transliteration

candramā yakṣmaṇā muktaḥ svasthānanirato'bhavat | āhūya viśvakarmāṇaṃ prāsādaṃ paryakalpayat | śuddhasphaṭikasaṃkāśaṃ gokṣīradhavalojjvalam

Translation

لما تحرّر القمر من داء السُّلّ (ياكشما)، عاد إلى مقامه الخاص واستقرّ فيه. ثم استدعى فيشفاكَرمان، فأمر ببناء قصرٍ متلألئ كالكريستال الخالص، ناصعٍ مشرق كبياض لبن البقر.

Word by Word

• चन्द्रमा: the Moon
• चन्द्रमा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: candramas (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन = Masculine Nom singular

• यक्ष्मणा: from consumption/disease (yakṣman)
• यक्ष्मणा: Apadana (Source/Separation/अपादान)
• Type: Noun
• Root: yakṣman (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन = Masculine Instr singular

• मुक्तः: freed
• मुक्तः: Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: mukta (कृदन्त, √मुच्)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (चन्द्रमा) = Masculine Nom singular, ‘freed’

• स्व-स्थान-निरतः: intent on his own place
• स्व-स्थान-निरतः: Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: sva (प्रातिपदिक) + sthāna (प्रातिपदिक) + nirata (कृदन्त, √रम् with नि)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (स्वे स्थाने निरतः) = Masculine Nom singular adjective

• अभवत्: became
• अभवत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन = became/was

• आहूय: having summoned
• आहूय: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: āhūya (कृदन्त, √ह्वे/√हू, त्वान्त)
• Form: त्वान्त-अव्यय (gerund) = having summoned

• विश्वकर्माणम्: Viśvakarman
• विश्वकर्माणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: viśva + karman (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (विश्वस्य कर्मा/कर्मणः) = Acc singular (proper name)

• प्रासादम्: a palace
• प्रासादम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: prāsāda (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन = Masculine Acc singular

• पर्यकल्पयत्: constructed
• पर्यकल्पयत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कॢप् (धातु) with परि
• Form: लङ् (Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन = arranged/constructed

• शुद्ध-स्फटिक-संकाशम्: resembling pure crystal
• शुद्ध-स्फटिक-संकाशम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: śuddha (प्रातिपदिक) + sphaṭika (प्रातिपदिक) + saṃkāśa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (शुद्धस्य स्फटिकस्य संकाशः) = Acc singular adjective (प्रासादम्)

• गो-क्षीर-धवल-उज्ज्वलम्: bright, white like cow’s milk
• गो-क्षीर-धवल-उज्ज्वलम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: go (प्रातिपदिक) + kṣīra (प्रातिपदिक) + dhavala (प्रातिपदिक) + ujjvala (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-समुच्चयार्थ (गोक्षीरवत् धवलः उज्ज्वलः) = Acc singular adjective (प्रासादम्)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced from Purāṇic narration style within Prabhāsa-khaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The Moon, freed from yakṣmā, regains his celestial station and commissions Viśvakarman to build a dazzling palace—crystal-like, milk-white, intensely luminous.

Characters & Entities

• Candramā (Soma)
• Yakṣmā
• Viśvakarman

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Gratitude after divine healing should culminate in dharmic service—here, Soma responds by establishing a splendid sacred structure.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, centered on Someśvara (Somnātha), famed for Soma’s relief and consequent acts of devotion.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is prescribed in this verse; it narrates temple-building as an offering born of restored well-being.