Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 15
Devanagari script
अभिज्ञो मतिमांस्तस्य भवितव्यं तथेति तत् । एवमुक्त्वा हृषीकेशः प्रविवेश पुनर्गृहान्
Transliteration
abhijño matimāṃstasya bhavitavyaṃ tatheti tat | evamuktvā hṛṣīkeśaḥ praviveśa punargṛhān
Translation
وكان هريشيكيشا، العليم الحكيم، قد أدرك: «هكذا لا بد أن يكون.» ثم قال ذلك ودخل مسكنه من جديد.
Word by Word
अभिज्ञःknowing/aware
अभिज्ञः:
Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootअभिज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (Nominative singular masculine)
मतिमान्intelligent
मतिमान्:
Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootमतिमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (Nominative singular masculine)
तस्यof that (matter)
तस्य:
Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे/नपुंसके, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम् (Genitive singular)
भवितव्यम्is bound to happen / inevitable
भवितव्यम्:
Kriya (Predicative necessity)
TypeAdjective
Rootभू (धातु) → भवितव्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; तव्यत्-प्रत्ययान्त (Gerundive: ‘must/inevitable’)
तथाso/thus
तथा:
Desha-Kala (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्ययम्; प्रकारवाचक-क्रियाविशेषणम् (Thus)
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्ययम्; वाक्य-समाप्त्यर्थक-निपातः (Quotative)
तत्that (statement/matter)
तत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (Accusative singular; ‘that’)
एवम्thus
एवम्:
Desha-Kala (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्ययम्; प्रकारवाचक-क्रियाविशेषणम् (Thus)
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
Purvakala (Prior action)
TypeIndeclinable
Rootवच् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय-भावकृदन्तम् (Gerund: having said)
हृषीकेशःHṛṣīkeśa (Kṛṣṇa)
हृषीकेशः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootहृषीक + ईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘हृषीकाणाम् ईशः’ (Nominative singular)
प्रविवेशentered
प्रविवेश:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + विश् (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम् (He entered)
पुनःagain
पुनः:
Desha-Kala (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्ययम्; पुनरावृत्तिवाचक-क्रियाविशेषणम् (Again)
गृहान्homes/households
गृहान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootगृह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम् (Accusative plural)
Speaker
Narrator (within Prabhāsa-kṣetra Māhātmya frame)
Tirtha Mahatmya
Tirtha: प्रभासक्षेत्र
Type: kshetra
Skanda Dialogue
Listener: देवी
Visual Art Cues
Scene: हृषीकेश गंभीर, अंतर्मुख; ‘तथेति’ भाव से निर्णय कर शांत मुद्रा में गृह में प्रवेश करते हैं; पीछे सभा का मौन।
Characters & Entities
H
Hṛṣīkeśa (Kṛṣṇa)FAQs
Acceptance of bhavitavya (what is destined) reflects dharmic clarity—acting without delusion about cosmic order.
Prabhāsa-kṣetra, contextualized as the place where destiny’s final movements are acknowledged.
None; it emphasizes inevitability within the sacred narrative.