Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 93

Devanagari script

अद्भ्योऽग्निर्ब्रह्मतः क्षत्रमश्मनो लोहमुत्थितम् । तेषां सर्वत्रगं तेजः स्वासु योनिषु शाम्यति

Transliteration

adbhyo'gnirbrahmataḥ kṣatramaśmano lohamutthitam | teṣāṃ sarvatragaṃ tejaḥ svāsu yoniṣu śāmyati

Translation

من الماء تنشأ النار؛ ومن البراهمان (Brahman) تنشأ قوة الكشترَ (kṣatra)؛ ومن الحجر يولد الحديد. غير أن النور القادر على الانتشار في كل مكان يهدأ إذا عاد إلى أصله ومصدره.

Word by Word

• अद्भ्यः: from the waters
• अद्भ्यः: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, पञ्चमीविभक्ति (5th/Ablative), बहुवचन

• अग्निः: fire
• अग्निः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• ब्रह्मतः: from Brahman/Brahmā
• ब्रह्मतः: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमीविभक्ति, एकवचन

• क्षत्रम्: kṣatra (royal power)
• क्षत्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• अश्मनः: from stone
• अश्मनः: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: अश्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमीविभक्ति, एकवचन

• लोहम्: metal/iron
• लोहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लोह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• उत्थितम्: arisen/produced
• उत्थितम्: Visheshana (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्थित (कृदन्त; √स्था (धातु) + उत्-उपसर्ग + क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त)

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठीविभक्ति, बहुवचन (gender-contextual)

• सर्वत्र-गम्: all-pervading
• सर्वत्र-गम्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्वत्र (अव्यय) + ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अव्ययीभाव (सर्वत्र गच्छति/व्याप्नोति)

• तेजः: splendour/energy
• तेजः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तेजस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• स्वासु: in their own
• स्वासु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: स्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमीविभक्ति (7th/Locative), बहुवचन

• योनिषु: wombs/sources
• योनिषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: योनि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमीविभक्ति, बहुवचन

• शाम्यति: subsides/comes to rest
• शाम्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √शम् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Skanda (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A symbolic triptych: waters giving rise to flame; a radiant brahmanical light giving rise to a crowned kṣatriya; stone yielding iron—then all streams returning inward to a calm luminous center, representing ‘svayoni’ pacification.

Characters & Entities

• Agni
• Āpas (waters)
• Brahman
• Kṣatra
• Loha (iron)
• Aśman (stone)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Power is derivative and must return to its rightful foundation; when rooted in its source, tejas becomes restrained and dharmic.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra (contextual setting of the discourse), though the verse itself is philosophical rather than topographical.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a metaphysical illustration supporting dharmic hierarchy and restraint.