Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 64

Devanagari script

तस्यान्यथा वचः कर्तुं शक्यं नान्यैः सुरैरपि । ब्राह्मणाः कुपिता हन्युर्भस्मीकुर्युः स्वतेजसा

Transliteration

tasyānyathā vacaḥ kartuṃ śakyaṃ nānyaiḥ surairapi | brāhmaṇāḥ kupitā hanyurbhasmīkuryuḥ svatejasā

Translation

حتى سائر الآلهة لا يقدرون أن يجعلوا كلمته تؤول على غير ما قال. فإذا غضب البراهمة استطاعوا أن يضربوا ويُحيلوا المرء رمادًا بتِجَسهم (tejas)؛ أي بضيائهم الروحي الذاتي.

Word by Word

• तस्य: of him/that
• तस्य: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन

• अन्यथा: otherwise
• अन्यथा: Prakara (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्यथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (adverb of manner)

• वचः: word/speech
• वचः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• कर्तुम्: to make/do
• कर्तुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + तुमुन् (कृत्-प्रत्यय)
• Form: तुमुनन्त (Infinitive), उद्देश्य/समर्थ्य (to do)

• शक्यम्: possible
• शक्यम्: Kriya (Predicative/भाव)
• Type: Adjective
• Root: शक्य (शक् धातु + यत्)
• Form: कृदन्त (यत्-प्रत्ययान्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भावे प्रयोगः ‘it is possible’

• न: not
• न: Sambandha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात (negation)

• अन्यैः: by others
• अन्यैः: Karana (Agent/means/करण)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन

• सुरैः: by gods
• सुरैः: Karana (Agent/means/करण)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अप्यर्थक-निपात (even/also)

• ब्राह्मणाः: Brahmins
• ब्राह्मणाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• कुपिताः: angered
• कुपिताः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कुपित (कुप् धातु + क्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘ब्राह्मणाः’ इत्यस्य विशेषण

• हन्युः: might kill
• हन्युः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: हन् (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार (Optative), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद

• भस्मी-कुर्युः: might reduce to ashes
• भस्मी-कुर्युः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भस्म (प्रातिपदिक) + कृ (धातु)
• Form: नामधातु/उपपद-तत्पुरुषवत् (भस्मी-√कृ = reduce to ashes); विधिलिङ्-लकार (Optative), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद

• स्व-तेजसा: by their own power/energy
• स्व-तेजसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: स्व (प्रातिपदिक) + तेजस् (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (स्वस्य तेजसा); नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Skanda (deduced from Prabhāsakṣetra-māhātmya narrative style within Skanda Purāṇa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Soma (immediate addressee in surrounding verses)

Visual Art Cues

Scene: A circle of brāhmaṇas with blazing inner radiance stands immovable; even celestial beings appear hesitant. A symbolic figure is reduced to ash by a surge of tejas, illustrating the warning.

Characters & Entities

• Brāhmaṇa
• Deva (Sura)
• Tejas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred speech and brāhmaṇa-tejas are portrayed as inviolable; disrespect invites grave spiritual consequence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra (Prabhāsakṣetra), presented as a field where dharma and the dignity of Brāhmaṇas are especially emphasized.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual is prescribed here; the verse teaches restraint and reverence toward Brāhmaṇas.