Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 45

Devanagari script

हिरण्यमायु रत्नं च भूर्गौश्चाकर्षतस्तनुम् । अश्वश्चक्षुस्त्वचं वासो घृतं तेजस्तिलाः प्रजाः

Transliteration

hiraṇyamāyu ratnaṃ ca bhūrgauścākarṣatastanum | aśvaścakṣustvacaṃ vāso ghṛtaṃ tejastilāḥ prajāḥ

Translation

الذهب يجذب طول العمر وقوة الحياة؛ والجواهر تجذب الازدهار؛ والأرض والبقر قِوامُ الجسد. والفرس يمنح البصر والقوة؛ واللباس يحفظ الجلد؛ والسمن المصفّى (غي) يغذّي البهاء؛ والسمسم يسند الذرية والنسل.

Word by Word

• हिरण्यम्: gold
• हिरण्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हिरण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सूचीकरणे

• आयुः: life-span
• आयुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आयुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• रत्नम्: jewel
• रत्नम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रत्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)

• भूः: earth, land
• भूः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भू (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• गौः: cow
• गौः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)

• आकर्षतः: (two) draw, pull
• आकर्षतः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-कृष् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), द्विवचन; ‘they draw/pull’

• तनुम्: body
• तनुम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तनु (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• अश्वः: horse
• अश्वः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अश्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)

• चक्षुः: eye, sight
• चक्षुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चक्षुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• त्वचम्: skin
• त्वचम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्वच् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• वासः: garment, clothing
• वासः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वासस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• घृतम्: ghee
• घृतम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: घृत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• तेजः: splendor, energy
• तेजः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तेजस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• तिलाः: sesame seeds
• तिलाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तिल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• प्रजाः: offspring, subjects
• प्रजाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) speaking in the Prabhāsa-kṣetra narrative context

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A symbolic ‘cosmic chart’ of gifts: each item radiates to a corresponding human attribute—gold to a glowing life-breath, jewels to Lakṣmī-like prosperity, land/cow to bodily stability, horse to bright eyes, cloth to skin, ghee to aura, sesame to a family lineage tree.

Characters & Entities

• Prabhāsa-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Charity is not merely material transfer; each righteous gift supports specific dimensions of life—vitality, stability, radiance, and lineage.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, where the māhātmya frames dāna as a path of merit connected to sacred place-based dharma.

What ritualistic prescription is mentioned?

A dāna-phala mapping: gold, jewels, land/cows, horse, clothing, ghee, and sesame are praised for corresponding benefits (āyuḥ, tejas, prajā, etc.).