Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 61

Devanagari script

विवाहादौ स्मृतः सौरो यज्ञादौ सावनः स्मृतः । आब्दिके पितृकार्ये तु चान्द्रो मासः प्रशस्यते

Transliteration

vivāhādau smṛtaḥ sauro yajñādau sāvanaḥ smṛtaḥ | ābdike pitṛkārye tu cāndro māsaḥ praśasyate

Translation

في الطقوس التي تبتدئ بالزواج يُعلَّم الحساب الشمسي (saura)، وفي الطقوس التي تبتدئ باليَجْنَة (yajña) يُعلَّم حساب السافانا (sāvana) أي عدّ الأيام. أمّا في العمل السنوي للآباء والأجداد، فيُمدَح الشهر القمري (cāndra māsa) على أنه الأفضل.

Word by Word

• विवाहादौ: in marriage etc.
• विवाहादौ: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: विवाह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम्; ‘आदि’-शब्देन सह (विवाह-आदि-कार्येषु)

• स्मृतः: is prescribed/mentioned
• स्मृतः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle) पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘is remembered/considered’ (प्रयोगे विधिवचनम्)

• सौरः: solar (month/measure)
• सौरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सौर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; (मासः/कालः इति लुप्तम्)

• यज्ञादौ: in sacrifice etc.
• यज्ञादौ: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘आदि’-शब्देन सह (यज्ञ-आदि-कार्येषु)

• सावनः: sāvana (based on civil day)
• सावनः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सावन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; (मासः/कालः इति लुप्तम्)

• स्मृतः: is remembered/mentioned
• स्मृतः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः, पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• आब्दिके: in the annual (rite)
• आब्दिके: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: आब्दिक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः/पुंलिङ्गः (प्रयोगे), सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्

• पितृकार्ये: in ancestral rites
• पितृकार्ये: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पितृ + कार्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (पितॄणां कार्यम्)

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्ययम् (particle)

• चान्द्रः: lunar
• चान्द्रः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चान्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (मासः)

• मासः: month
• मासः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• प्रशस्यते: is recommended
• प्रशस्यते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + शंस् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; कर्मणि-प्रयोगः (passive): ‘is praised/recommended’

Speaker

Sūta (deduced from Purāṇic narration style within Prabhāsa-khaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A teaching tableau: three panels or a single scene with symbolic markers—wedding rites under a sun emblem (saura), a yajña with counted days (sāvana), and a śrāddha under a crescent moon (cāndra).

Characters & Entities

• Vivāha
• Yajña
• Pitṛ-kārya
• Cāndra māsa
• Saura
• Sāvana

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Different sacred duties follow different time-reckonings; dharma harmonizes human rites with cosmic rhythms.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The instruction is delivered within Prabhāsakṣetra-māhātmya, linking correct ritual time to the sanctity of Prabhāsa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Use solar time for marriage-type rites, sāvana counting for yajñas, and lunar months for annual ancestor rites.