Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 35

रत्निमात्रप्रमाणं च पितृतीर्थं तु संस्कृतम् । उपमूले तथा लूनाः प्रस्तरार्थे कुशोत्तमाः । तथा श्यामाकनीवारा दूर्वाश्च समुदाहृताः । स्व कीर्तिमतां श्रेष्ठो बहुकेशः प्रजापतिः

ratnimātrapramāṇaṃ ca pitṛtīrthaṃ tu saṃskṛtam | upamūle tathā lūnāḥ prastarārthe kuśottamāḥ | tathā śyāmākanīvārā dūrvāśca samudāhṛtāḥ | sva kīrtimatāṃ śreṣṭho bahukeśaḥ prajāpatiḥ

يُهَيَّأ مَغتَسَلُ الأسلاف (Pitṛ-tīrtha) على قدر «رَتْنِي» واحدة (شِبر). وعشب الكوشا (kuśa) المقطوع قريباً من الجذر يُعلَن أنه الأفضل لفرش أساس الطقس؛ وكذلك تُستحسن أعشاب śyāmāka وnīvāra وdūrvā. ومن بين ذوي الذِّكر، يُنطَق بأن براجابتي «باهوكِيشا» (Bahukeśa) هو الأسمى.

ratni-mātra-pramāṇama measure of one cubit (ratni)
ratni-mātra-pramāṇam:
Vidhyartha-Predicate (विधेय)
TypeNoun
Rootratni (प्रातिपदिक) + mātra (प्रातिपदिक) + pramāṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (मात्रा = परिमाणम्) ‘रत्निमात्रं प्रमाणम्’
caand
ca:
Samuccaya (Coordination/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
pitṛ-tīrthamthe Pitṛ-tīrtha (ancestral sacred spot)
pitṛ-tīrtham:
Karma/Topic (कर्म/विषय)
TypeNoun
Rootpitṛ (प्रातिपदिक) + tīrtha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पितॄणां तीर्थम्)
tuindeed
tu:
Sambandha/Discourse (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; अन्वय/विरोध
saṃskṛtamis duly prepared/arranged
saṃskṛtam:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√kṛ (धातु) + sam + kta (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘संस्कृतम्/विधिवत् कृतम्’
upa-mūlenear the root/base
upa-mūle:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootupa (उपसर्ग/अव्यय) + mūla (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अव्ययीभावः (उप = समीपे) ‘मूलस्य समीपे’
tathāalso/likewise
tathā:
Samuccaya/Adverbial (समुच्चय/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/क्रियाविशेषण
lūnāḥcut (off)
lūnāḥ:
Vidhyartha-Predicate (विधेय)
TypeAdjective
Root√lū (धातु) + kta (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘छिन्नाः/कर्तिताः’
prastara-arthefor the purpose of a prastara (ritual grass-bed)
prastara-arthe:
Adhikarana/Purpose (अधिकरण/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootprastara (प्रातिपदिक) + artha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; चतुर्थी/षष्ठी-तत्पुरुषार्थे प्रयोगः ‘प्रस्तरस्य अर्थे/हेतोः’
kuśa-uttamāḥexcellent kuśa grasses
kuśa-uttamāḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootkuśa (प्रातिपदिक) + uttama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मधारयः ‘उत्तमाः कुशाः’
tathāalso
tathā:
Samuccaya/Adverbial (समुच्चय/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/क्रियाविशेषण
śyāmāka-nīvārāḥśyāmāka grains and nīvāra rice
śyāmāka-nīvārāḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootśyāmāka (प्रातिपदिक) + nīvāra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (श्यामाकाश्च नीवाराश्च)
dūrvāḥdūrvā grass
dūrvāḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootdūrvā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
caand
ca:
Samuccaya (Coordination/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
samudāhṛtāḥare mentioned/declared
samudāhṛtāḥ:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√hṛ (धातु) + sam + ud + ā + kta (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘सम्यग् उक्ताः/उदाहृताः’
svaown
sva:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootsva (प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत्/सर्वनाम-विशेषण; (सम्बन्धे) ‘स्वकीय’
kīrtimatāmof the renowned
kīrtimatām:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootkīrtimat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त
śreṣṭhaḥthe best
śreṣṭhaḥ:
Vidhyartha-Predicate (विधेय)
TypeAdjective
Rootśreṣṭha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
bahu-keśaḥone who has much hair (Bahukeśa)
bahu-keśaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootbahu (प्रातिपदिक) + keśa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (बहवः केशाः यस्य सः)
prajāpatiḥPrajāpati
prajāpatiḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootprajāpati (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced)

Tirtha: Pitṛ-tīrtha (within Prabhāsa)

Type: ghat

Scene: A priest measures a square/oblong pitṛ-tīrtha space with a forearm-span (ratni), arranging kuśa bundles cut near the root as a ritual base; nearby are sheaves of dūrvā and kāśa, and bowls of śyāmāka and nīvāra grains; a caption-like presence of Prajāpati Bahukeśa as a venerable figure in the background.

P
Pitṛtīrtha
K
Kuśa
D
Dūrvā
P
Prajāpati Bahukeśa

FAQs

Śrāddha is sustained by sanctified space and sanctified materials; even grasses become sacred through Purāṇic memory and ritual order.

The verse explains the preparation of a Pitṛtīrtha within the Prabhāsa Kṣetra ritual setting.

Prepare a Pitṛtīrtha of ratni-measure and use kuśa cut near the root for the ritual base; dūrvā and other specified grasses are also approved.