Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 35

Devanagari script

पुष्पोत्कटायास्ते पुत्राः कन्या कुम्भीनसी तथा । त्रिशिरा दूषणश्चैव विद्युज्जिह्वश्च राक्षसः । कन्यैका श्यामिका नाम वीकायाः प्रसवः स्मृतः

Transliteration

puṣpotkaṭāyāste putrāḥ kanyā kumbhīnasī tathā | triśirā dūṣaṇaścaiva vidyujjihvaśca rākṣasaḥ | kanyaikā śyāmikā nāma vīkāyāḥ prasavaḥ smṛtaḥ

Translation

هؤلاء هم أبناء بُشْبوتكَطا (Puṣpotkaṭā)، ومعهم ابنتها كُمْبِهينَسِي (Kumbhīnasī). وكان منهم تريشِراس (Triśiras) ودوشَنا (Dūṣaṇa) والراكشسا فيديُجْجِهفا (Vidyujjihva). وتُذكَر ابنةٌ واحدة تُدعى شيامِكا (Śyāmikā) على أنها من نسل فيكا (Vīkā).

Word by Word

• पुष्पोत्कटायाः: of Puṣpotkaṭā
• पुष्पोत्कटायाः: Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: पुष्पोत्कटा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारय (पुष्प + उत्कटा)

• ते: those
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम, विशेषण (पुत्राः इति)

• पुत्राः: sons
• पुत्राः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• कन्या: a daughter
• कन्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कन्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• कुम्भीनसी: Kumbhīnasī (name)
• कुम्भीनसी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुम्भीनसी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तथा: also
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb/particle: ‘also/likewise’)

• त्रिशिराः: Triśiras (three-headed, name)
• त्रिशिराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रिशिरस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—बहुव्रीहि (त्रीणि शिरांसि यस्य)

• दूषणः: Dūṣaṇa (name)
• दूषणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दूषण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• एव: indeed / also
• एव: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपात (particle: emphasis)

• विद्युज्जिह्वः: Vidyujjihva (name)
• विद्युज्जिह्वः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विद्युज्जिह्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारय (विद्युत् + जिह्वा)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• राक्षसः: a rākṣasa (demon)
• राक्षसः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राक्षस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; जातिवाचक-नाम

• कन्या: a daughter
• कन्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कन्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• एका: one
• एका: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; संख्याविशेषण (कन्या इति)

• श्यामिका: Śyāmikā (name)
• श्यामिका: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्यामिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• नाम: by name
• नाम: Sambandha (Apposition-marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय (particle: ‘by name’)

• वीकायाः: of Vīkā
• वीकायाः: Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: वीका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• प्रसवः: offspring / birth
• प्रसवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रसव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• स्मृतः: is said / is remembered
• स्मृतः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्मृ (धातु)
• Form: कृदन्त—क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थ (is said/remembered)

Speaker

Skanda (deduced from Prabhāsa Māhātmya discourse style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī

Visual Art Cues

Scene: A scroll-like genealogical register unfurls: Puṣpotkaṭā’s sons and daughter Kumbhīnasī; the fierce trio Triśiras, Dūṣaṇa, Vidyujjihva; and Vīkā’s daughter Śyāmikā—each appearing as emblematic portraits around a central family-tree, set against a coastal Prabhāsa backdrop.

Characters & Entities

• Puṣpotkaṭā
• Kumbhīnasī
• Triśiras
• Dūṣaṇa
• Vidyujjihva
• Vīkā
• Śyāmikā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic genealogies contextualize moral history: violent lineages arise from accumulated tendencies, highlighting the need for dharmic reform.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The setting remains Prabhāsa-kṣetra Māhātmya; the verse itself is not a tīrtha-phala statement.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a family-line enumeration.