Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 11

दिनमाना निशा ज्ञेया अहोरात्रं द्वयाद्भवेत् । तैः पंचदशभिः पक्षो द्विपक्षो मास उच्यते

dinamānā niśā jñeyā ahorātraṃ dvayādbhavet | taiḥ paṃcadaśabhiḥ pakṣo dvipakṣo māsa ucyate

يُفهَمُ أنَّ الليلَ مساوٍ للنهارِ في المقدار؛ ومن هذين الزوجين يتكوَّن «الأهوراترا» أي اليومُ والليلة. وبخمسةَ عشرَ يومًا يكون «البكشا» (نصفُ الشهر)، وببكشَين يُسمَّى الشهرُ.

dina-mānāhaving the measure of a day
dina-mānā:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootdina (प्रातिपदिक) + mānā (मान-प्रातिपदिक/कृदन्त-आधारित)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (दिनस्य मानम् यस्याः)
niśānight
niśā:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootniśā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
jñeyāis to be known (as)
jñeyā:
Kriya (Predicative/विधेय)
TypeAdjective
Rootjñā (धातु) + ya (कृत्)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विधेय-विशेषण; कर्मणि-भावे भविष्यत्/विधेयार्थकः (gerundive/तव्यत्-समर्थ)
ahorātrama day-and-night (24 hours)
ahorātram:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootahaḥ (प्रातिपदिक) + rātra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; द्वन्द्व-समास (अहश्च रात्रिश्च)
dvayātfrom a pair (two)
dvayāt:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootdvaya (संख्याप्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; संख्यावाचक
bhavetwould arise / would be
bhavet:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootbhū (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
taiḥby those (day-nights)
taiḥ:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; सर्वनाम (अहोरात्रैः इत्यर्थे)
paṃcadaśabhiḥby fifteen
paṃcadaśabhiḥ:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootpaṃcadaśa (संख्याप्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे (पक्ष-विशेषण), तृतीया (3rd), बहुवचन; संख्यावाचक
pakṣaḥa fortnight
pakṣaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootpakṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
dvi-pakṣaḥtwo fortnights
dvi-pakṣaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootdvi (संख्या) + pakṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; द्विगु-समास (द्वौ पक्षौ)
māsaḥa month
māsaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootmāsa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
ucyateis called
ucyate:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive)

Īśvara (Śiva)

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Scene: A lunar calendar tableau: half the scene in daylight, half in night; above, the moon waxing and waning across two arcs labeled śukla and kṛṣṇa pakṣa, culminating in a full month; Somnātha temple lamps glow at dusk.

N
Niśā
D
Dina
A
Ahorātra
P
Pakṣa
M
Māsa

FAQs

Dharma’s calendar is cosmic: day-night, fortnight, and month are sacred structures guiding observances.

Prabhāsakṣetra, where such time-knowledge is narrated as part of the kṣetra’s greatness.

No specific rite; it supports pakṣa-based vratas and monthly observances.