Home›Skanda Purana›Prabhasa Khanda›Prabhasa Kshetra Mahatmya›Adhyaya 18›Shloka 12
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 12

Devanagari script

द्वितीयमासस्यादौ तु प्रतिपद्या प्रकीर्तिता । वाराहेणोद्धृता तस्यां तथा चादौ धरा प्रिये । तेन वाराहकल्पेति नाम जातं धरातले

Transliteration

dvitīyamāsasyādau tu pratipadyā prakīrtitā | vārāheṇoddhṛtā tasyāṃ tathā cādau dharā priye | tena vārāhakalpeti nāma jātaṃ dharātale

Translation

في مطلع الشهر الثاني يُحتفى باليوم القمري الأول (براتيپَد). وفي ذلك اليوم بعينه، يا حبيبة، في البدء، رفع ڤاراهَ الأرض. لذلك سُمِّي على وجه الأرض «كَلْپا ڤاراهَ».

Word by Word
द्वितीयof the second
द्वितीय:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootद्वितीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; विशेषणम् (adjectival) — ‘मासस्य’ इति विशेष्यस्य
मासस्यof the month
मासस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन
आदौat the beginning
आदौ:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootआदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; अव्ययीभावार्थे (locative used adverbially)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), विरोध/अन्वयार्थक
प्रतिपद्याby (the day of) Pratipadā
प्रतिपद्या:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootप्रतिपद् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन
प्रकीर्तिताis proclaimed/has been declared
प्रकीर्तिता:
Karma (Object/कर्म)
TypeVerb
Rootप्र+कीर्त् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्मणि प्रयोगे विधेय
वाराहेणby the Boar (Varāha)
वाराहेण:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootवाराह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन
उद्धृताwas lifted up
उद्धृता:
Karta (Subject in passive/कर्ता)
TypeVerb
Rootउद्+हृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘धरा’ इति कर्तृस्थानीया (passive predicate)
तस्याम्in that (time/occasion)
तस्याम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
तथाthus/likewise
तथा:
Sambandha (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकारवाचक (adverb of manner)
चand
च:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक निपात (conjunction)
आदौin the beginning
आदौ:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootआदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अव्ययीभावार्थे
धराthe Earth
धरा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootधरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रियेO beloved
प्रिये:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन
तेनtherefore/by that
तेन:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; हेत्वर्थे (instrumental of cause)
वाराहकल्पin the Varāha-kalpa
वाराहकल्प:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootवाराह (प्रातिपदिक) + कल्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; तत्पुरुषः (षष्ठी-तत्पुरुषः) — ‘वाराहस्य कल्पः’
इतिthus/so called
इति:
Sambandha (Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक अव्यय (quotative particle)
नामthe name
नाम:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
जातम्arose/was born
जातम्:
Karta (Predicate/कर्ता)
TypeVerb
Rootजन् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि/भावे कृदन्त (past participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘नाम’ इति सह विधेय
धरातलेon the surface of the earth
धरातले:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootधरा (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुषः (षष्ठी-तत्पुरुषः) — ‘धरायाः तलम्’
Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vārāha-kalpa (time-marker within Prabhāsa māhātmya)

Type: null

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Umā)

Visual Art Cues

Scene: A cosmic tableau: at Pratipad of the second month, Varāha lifts the Earth from primordial waters; the narration explains why the era is called Vārāha Kalpa.

Characters & Entities
V
Vārāha
D
Dharā (Earth)
P
Pratipad
V
Vārāha Kalpa

FAQs

Cosmic order is restored by divine intervention; time itself is sacralized when linked to dharma-protecting acts like the Earth’s rescue.

The passage occurs within Prabhāsakṣetra-māhātmya, grounding Prabhāsa’s holiness in primordial, cosmic remembrance.

Only the tithi ‘Pratipad’ is mentioned as ‘proclaimed/celebrated’; no direct instruction (vrata, dāna, snāna) is stated in this verse.

←Previous Verse
Next Verse→