Home›Skanda Purana›Prabhasa Khanda›Prabhasa Kshetra Mahatmya›Adhyaya 166›Shloka 120
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 120

Devanagari script

नेत्राणां चाञ्जनं कृत्वा सिन्दूरं चैव मस्तके । पूगीफलानि हृद्यानि वासितानि मृदूनि च । हस्ते दत्त्वा सपात्राणि प्रणिपत्य विसर्जयेत्

Transliteration

netrāṇāṃ cāñjanaṃ kṛtvā sindūraṃ caiva mastake | pūgīphalāni hṛdyāni vāsitāni mṛdūni ca | haste dattvā sapātrāṇi praṇipatya visarjayet

Translation

يُكحَّلُ العينان بالأَنجَنَة، ويُوضَع السِّندور على الرأس؛ ثم تُوضَع في أيديهنّ ثمارُ الفوفل (pūgī) المستطابة—معطّرةً ليّنة—مع الأواني؛ ثم بعد الانحناء والسجود يُودَّعن بإجلال.

Word by Word
नेत्राणाम्of the eyes
नेत्राणाम्:
Shashthi-Sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootनेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, बहुवचन
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
अञ्जनम्collyrium, eye-ointment
अञ्जनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअञ्जन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
कृत्वाhaving applied/done
कृत्वा:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeIndeclinable
Root√कृ (धातु) + क्त्वा
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund)
सिन्दूरम्vermilion
सिन्दूरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसिन्दूर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
एवindeed
एव:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय
मस्तकेon the head
मस्तके:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमस्तक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति (Locative/7th), एकवचन
पूगीफलानिareca nuts
पूगीफलानि:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपूगी (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुषः (पूग्याः फलानि = areca-nuts)
हृद्यानिpleasing
हृद्यानि:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootहृद्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (qualifying पूगीफलानि)
वासितानिperfumed, scented
वासितानि:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Root√वास् (धातु; वासयति) + क्त (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, बहुवचन; भूतकर्मणि कृदन्त; विशेषण (qualifying पूगीफलानि)
मृदूनिsoft, tender
मृदूनि:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमृदु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (qualifying पूगीफलानि)
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
हस्तेin the hand
हस्ते:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootहस्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन
दत्त्वाhaving given
दत्त्वा:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeIndeclinable
Root√दा (धातु) + क्त्वा
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund)
सपात्राणिtogether with vessels
सपात्राणि:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootस (सह) + पात्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (qualifying understood gifts/फलानि); सहार्थक-तत्पुरुषवत् (together with vessels/containers)
प्रणिपत्यhaving bowed down
प्रणिपत्य:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeIndeclinable
Rootप्र + नि + √पत् (धातु) + ल्यप्
Formक्त्वान्त-समकक्ष ल्यबन्त अव्यय (gerund)
विसर्जयेत्should dismiss/send off
विसर्जयेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + √सृज् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
Speaker

Skanda (deduced from Prabhāsa-kṣetra māhātmya narrative style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Close ritual moment: a host applies collyrium and sindūra to honored women; scented soft betel-nuts and small vessels are placed in their hands; the host bows as they depart.

Characters & Entities
A
Añjana
S
Sindūra
P
Pūgīphala

FAQs

Dharma includes graceful closure—honoring guests with auspicious marks, gifts, and respectful farewell.

The practice is part of the Prabhāsa-kṣetra māhātmya’s recommended observances.

Apply añjana and sindūra, give scented soft betel-nuts with vessels into their hands, bow, and then dismiss them respectfully.

←Previous Verse
Next Verse→