Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 8

Devanagari script

एवमुक्त्वा ततो वाणी विरराम महीपते । तत्रास्ति कुण्डमपरं पवित्रं जलपूरितम् । तत्र स्नातो नरः सद्यः कुलं तारयतेऽखिलम्

Transliteration

evamuktvā tato vāṇī virarāma mahīpate | tatrāsti kuṇḍamaparaṃ pavitraṃ jalapūritam | tatra snāto naraḥ sadyaḥ kulaṃ tārayate'khilam

Translation

وبعد أن قال ذلك سكت الصوت، أيها الملك. وهناك أيضاً حوضٌ آخر مقدّس، طاهر، مملوء بماءٍ نقيّ. من اغتسل فيه خلّص في الحال سلالته كلّها.

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक-क्रियाविशेषण (adverb of manner: “thus”)

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Kriyā (अनुषङ्गिक-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) + क्त्वा (क्त्वान्त-कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund); पूर्वकालिकक्रिया (having said)

• ततः: then
• ततः: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपादान/कालवाचक (then/from there)

• वाणी: speech; the voice (of the speaker)
• वाणी: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वाणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st case), एकवचन (singular)

• विरराम: ceased; stopped
• विरराम: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: रम् (धातु) + वि- (उपसर्ग)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect); प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• महीपते: O king
• महीपते: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महीपति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन (8th case/vocative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मही + पति)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (locative adverb: “there”)

• अस्ति: there is
• अस्ति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान/Present); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• कुण्डम्: a pond; a sacred pool
• कुण्डम्: Karma (कर्म) / Kriyā-viṣaya (predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: कुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन

• अपरम्: another
• अपरम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अपर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifier of कुण्डम्)

• पवित्रम्: holy; purifying
• पवित्रम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पवित्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of कुण्डम्)

• जलपूरितम्: filled with water
• जलपूरितम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जल (प्रातिपदिक) + पूरित (कृदन्त, √पॄ/पूर्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past participle: “filled”); तृतीया/षष्ठी-तत्पुरुषभावः (जलैः/जलस्य पूरितम्)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक

• स्नातः: having bathed
• स्नातः: Karta (कर्ता) (as qualifier of नरः)
• Type: Adjective
• Root: स्ना (धातु) + क्त (क्त-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle: “bathed”)

• नरः: a man
• नरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन

• सद्यः: immediately
• सद्यः: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सद्यः (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक-क्रियाविशेषण (immediately)

• कुलम्: family; lineage
• कुलम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd), एकवचन

• तारयते: saves; delivers
• तारयते: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तॄ (धातु) (तारयति-णिच्)
• Form: लट् (वर्तमान); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रयोग (causative: “causes to cross/save”)

• अखिलम्: entire; whole
• अखिलम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अखिल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of कुलम्)

Speaker

Pulastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Unnamed ‘aparaṃ kuṇḍam’ (another sacred pool)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: King (mahīpati) within the frame-story

Visual Art Cues

Scene: A clear, water-filled kuṇḍa beside the hermitage; pilgrims descend steps, bathe, and offer water-libations; the atmosphere is pristine and sanctified.

Characters & Entities

• Gautamāśrama
• Kuṇḍa (sacred pool)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrtha-snānā (ritual bathing in a holy place) is portrayed as purifying not only the individual but also benefiting ancestors and descendants.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A sacred kuṇḍa (pool) located at/near Gautamāśrama in the Arbuda Khaṇḍa narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (bathing) in the holy kuṇḍa for immediate, far-reaching merit.