Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 24

Devanagari script

माघमासे सिते पक्षे चतुर्थ्यां समुपोषितः । यस्तं पश्यति वाग्ग्मी स सर्वज्ञश्च प्रजायते । तस्याग्रे सुमहत्कुण्डं स्वच्छोदकपूरितम्

Transliteration

māghamāse site pakṣe caturthyāṃ samupoṣitaḥ | yastaṃ paśyati vāggmī sa sarvajñaśca prajāyate | tasyāgre sumahatkuṇḍaṃ svacchodakapūritam

Translation

في شهر ماغها، في النصف المضيء، في اليوم القمري الرابع (تشاتورثي)، من صام على الوجه المشروع ثم أبصره صار فصيح اللسان ونال أيضًا معرفةً شاملة. وأمامه بركة عظيمة جدًّا مملوءة بماء صافٍ نقيّ.

Word by Word

• माघमासे: in the month of Māgha
• माघमासे: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: माघ (प्रातिपदिक) + मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• सिते: bright (white)
• सिते: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; पक्षे इति विशेषण

• पक्षे: in the fortnight
• पक्षे: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• चतुर्थ्याम्: on the fourth lunar day
• चतुर्थ्याम्: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चतुर्थी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• समुपोषितः: having fasted/observed a fast
• समुपोषितः: Karta (Agent as qualified/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: उपवस् (धातु)
• Form: क्त (past passive participle) with उपसर्ग सम्+उप; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• यः: who (he who)
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्धबोधक (relative)

• तम्: him/that (Vinayaka)
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• पश्यति: sees
• पश्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• वाग्ग्मी: eloquent
• वाग्ग्मी: Karta (Subject complement/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वाच् (प्रातिपदिक) + ग्मिन्/ग्मि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; बहुव्रीहिः = वाक् अस्य अस्ति इति

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• सर्वज्ञः: all-knowing
• सर्वज्ञः: Karta (Subject complement/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + ज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• प्रजायते: is born/becomes
• प्रजायते: Kriya (Becoming/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• अग्रे: in front (of him)
• अग्रे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; अव्ययीभाववत् प्रयोग (in front)

• सुमहत्: very great
• सुमहत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु (अव्यय-उपसर्ग/प्रातिपदिक) + महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कुण्डम् इति विशेषण

• कुण्डम्: a pond/pit (sacred tank)
• कुण्डम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• स्वच्छोदकपूरितम्: filled with clear water
• स्वच्छोदकपूरितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्वच्छ (प्रातिपदिक) + उदक (प्रातिपदिक) + पूरित (प्रातिपदिक/कृदन्त from पूर्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कुण्डम् इति विशेषण

Speaker

Pulastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vināyaka-tīrtha (Arbuda) with the great kuṇḍa

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: King (nṛpa/rājendra addressed in the sequence)

Visual Art Cues

Scene: A Vināyaka shrine on a rocky Arbuda landscape; devotees fasting on Māgha śukla Caturthī approach at dawn; in front lies a vast, crystal-clear kuṇḍa reflecting the temple and sky.

Characters & Entities

• Māgha
• Śukla Pakṣa
• Caturthī
• Mahāvināyaka (implied)
• Kuṇḍa (sacred tank)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Auspicious timing, disciplined fasting, and darśana together refine speech and intellect, turning devotion into wisdom.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Mahāvināyaka’s shrine area in Arbuda-khaṇḍa, specifically noting a large clear-water kuṇḍa before the deity.

What ritualistic prescription is mentioned?

Fasting on Māgha month, bright fortnight, Caturthī, followed by Mahāvināyaka darśana (and implied tīrtha association with the kuṇḍa).