Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 22

Devanagari script

पुलस्त्य उवाच । महाविनायको ह्येवं तत्र जातो मही पते । तस्मिन्दृष्टे च यत्पुण्यं तत्त्वमेकमनाः शृणु

Transliteration

pulastya uvāca | mahāvināyako hyevaṃ tatra jāto mahī pate | tasmindṛṣṭe ca yatpuṇyaṃ tattvamekamanāḥ śṛṇu

Translation

قال بولستيا: «هكذا وُلِدَ مهاويناياكا هناك، يا سيّد الأرض. والآن فاسمع بقلبٍ واحدٍ مركّزٍ ما ينال المرء من ثوابٍ وبركةٍ عند رؤيته».

Word by Word

• पुलस्त्यः: Pulastya
• पुलस्त्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुलस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• महाविनायकः: the great Vinayaka (Ganesha)
• महाविनायकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महā (प्रातिपदिक) + विनायक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• हि: indeed/for
• हि: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), हेत्वर्थ/समर्थक

• एवम्: thus/in this manner
• एवम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण (adverb)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (locative adverb)

• जातः: born/arisen
• जातः: Kriya (Predicate participle/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: क्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• मही: O earth
• मही: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मही (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन

• पते: O lord (of the earth)
• पते: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन

• तस्मिन्: in/when that (is)
• तस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• दृष्टे: when (he/it is) seen
• दृष्टे: Adhikarana (Locative absolute/अधिकरण)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; लोके सप्तमी (absolute locative)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• यत्: which/whatever
• यत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धबोधक (relative)

• पुण्यम्: merit, holy benefit
• पुण्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• तत्त्वम्: that truth/that reality
• तत्त्वम्: Apposition/Predicate nominal (विशेष्य-विशेषणभाव)
• Type: Noun
• Root: तत्त्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• एकमनाः: one-pointed in mind
• एकमनाः: Sambodhana/Addressed qualifier (सम्बोधनविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक) + मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; बहुव्रीहिः = एकं मनः यस्य सः

• शृणु: listen
• शृणु: Kriya (Command/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Pulastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mahāvināyaka (Arbuda)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: King (mahi-pati)

Visual Art Cues

Scene: Sage Pulastya, seated in calm authority, addresses the king; behind them, a vision of Mahāvināyaka at Arbuda is implied as the subject of promised merit.

Characters & Entities

• Pulastya
• Mahāvināyaka
• Mahīpati (the King/listener)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Darśana (sacred seeing) is itself a purifying act; focused listening and devotion open the way to spiritual merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Mahāvināyaka shrine-context “there” within Arbuda-khaṇḍa (Arbuda/Mount Abu sacred region).

What ritualistic prescription is mentioned?

Attentive śravaṇa (listening) to the mahātmya and taking darśana of Mahāvināyaka.