Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 49

एकस्तु भृगुपातेन त्यजेद्देहं सुतीर्थके । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

ekastu bhṛgupātena tyajeddehaṃ sutīrthake | paśyatyanyo hṛṣīkeśaṃ cāturmāsyaṃ samāhitaḥ

يتركُ أحدُهم الجسدَ عند التيرثا الفاضلة بفعلٍ يُسمّى «بهريغوباتا»؛ وآخرُ، وقد جمعَ قلبَه في السَّمادهي، يُبصرُ هريشيكيشا في زمن «تشاتورماسيا»—وهذا يُشادُ به كبركةٍ أعظم.

ekaḥone (person)
ekaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rooteka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
tubut/indeed
tu:
Sambandha/Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formनिपात (particle), विरोध/विशेषार्थक
bhṛgupātenaby the fall/precipice called Bhṛgu-pāta
bhṛgupātena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootbhṛgu-pāta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन; समासः—भृगु + पात (भृगु-सम्बन्धि पातः)
tyajetwould abandon
tyajet:
Kriyā (मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Roottyaj (त्यज् धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
dehambody
deham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdeha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
sutīrthakeat the excellent sacred ford/place
sutīrthake:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootsu-tīrthaka (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; समासः—सु (शोभन) + तीर्थक (तीर्थ)
paśyatisees
paśyati:
Kriyā (मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Rootdṛś (दृश् धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
anyaḥanother (person)
anyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootanya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
hṛṣīkeśamHṛṣīkeśa (Vishnu)
hṛṣīkeśam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roothṛṣīkeśa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; विष्णोः नाम
cāturmāsyamthe four-month period
cāturmāsyam:
Kriyāviśeṣaṇa (काल/अवधि)
TypeNoun
Rootcāturmāsya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; समासः—चतुर् + मास्य
samāhitaḥconcentrated
samāhitaḥ:
Karta-guṇa (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootsam-ā-dhā (सम्+आ+धा धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (अन्यः)

Skanda (deduced; exact speaker not in snippet)

Tirtha: Bhṛgupāta-su-tīrtha (as comparator) and Hṛṣīkeśa-darśana in Cāturmāsya (as supreme)

Type: tirtha

Scene: A steep sacred cliff or precipice at a tīrtha labeled Bhṛgupāta with pilgrims and a sense of peril; contrasted with a tranquil temple interior where a devotee beholds Hṛṣīkeśa during Cāturmāsya, lamp-lit and calm.

B
Bhṛgupāta
H
Hṛṣīkeśa
C
Cāturmāsya
T
Tīrtha

FAQs

The Purāṇic hierarchy places God-centered devotion and darśana above even dramatic tīrtha-based renunciation.

A ‘su-tīrtha’ associated with Bhṛgupāta is mentioned; the verse’s climax, however, is the glorification of Hṛṣīkeśa-darśana in Cāturmāsya.

No standard ritual; it references the act/event termed Bhṛgupāta at a tīrtha, contrasted with Cāturmāsya spiritual discipline.