Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 16

ततस्तत्र समागत्य पुरुषा अपि दूरतः । प्रपूज्य पादुके सम्यङ्मातॄस्ताश्च ततः परम् । प्रयांति च परां सिद्धिं जन्म मृत्युविवर्जिताम्

tatastatra samāgatya puruṣā api dūrataḥ | prapūjya pāduke samyaṅmātṝstāśca tataḥ param | prayāṃti ca parāṃ siddhiṃ janma mṛtyuvivarjitām

ثم إن الرجال أيضًا يأتون من بعيد، فيعبدون النعلين (پادوكَا) على الوجه الصحيح ويعبدون تلك الأمهات الإلهيات؛ ثم ينالون السِّدّهي العليا، منزّهين عن الولادة والموت.

ततःthen
ततः:
Kriya-viśeṣaṇa (Temporal/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (then)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (there)
समागत्यhaving arrived
समागत्य:
Kriya-viśeṣaṇa (Prior action/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootसम् + आ + गम् (धातु)
Formक्त्वान्त कृदन्त; absolutive ‘having come/arrived’
पुरुषाःmen, persons
पुरुषाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1/प्रथमा), बहुवचन; nominative plural masculine
अपिalso
अपि:
Avadhāraṇa (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; ‘also/even’
दूरतःfrom afar
दूरतः:
Kriya-viśeṣaṇa (Source/Distance/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootदूर (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त (ablatival adverb) ‘from afar’
प्रपूज्यhaving worshipped
प्रपूज्य:
Kriya-viśeṣaṇa (Prior action/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootप्र + पूज् (धातु)
Formक्त्वान्त कृदन्त; absolutive ‘having worshipped’
पादुकेthe (two) Pādukās
पादुके:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपादुका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2/द्वितीया), द्विवचन; accusative dual feminine
सम्यक्properly
सम्यक्:
Kriya-viśeṣaṇa (Manner/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसम्यक् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (properly)
मातॄःthe Mothers (Mātṛs)
मातॄः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2/द्वितीया), बहुवचन; accusative plural feminine
ताःthem
ताः:
Karma (Apposition/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2/द्वितीया), बहुवचन; accusative plural feminine (referring to mātṛs)
and
:
Samuccaya (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
ततःthereafter
ततः:
Kriya-viśeṣaṇa (Temporal/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; ‘thereafter’
परम्after that, further
परम्:
Kriya-viśeṣaṇa (Sequence/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् (accusative used adverbially); ‘afterwards/further’
प्रयान्तिthey go/attain
प्रयान्ति:
Kriya (Main action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + या (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, बहुवचन; present, 3rd person plural
and
:
Samuccaya (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
पराम्supreme
पराम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2/द्वितीया), एकवचन; accusative singular feminine (agreeing with सिद्धिम्)
सिद्धिम्attainment, success
सिद्धिम्:
Gati/Karma (Goal-object/कर्म)
TypeNoun
Rootसिद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2/द्वितीया), एकवचन; accusative singular feminine
जन्मbirth
जन्म:
Samāsa-aṅga (Compound member/समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootजन्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; used as first member in compound
मृत्युdeath
मृत्यु:
Samāsa-aṅga (Compound member/समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootमृत्यु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; used as compound member
विवर्जिताम्devoid of, free from
विवर्जिताम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि + वर्ज् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle) ‘devoid of’; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (agreeing with सिद्धिम्)

Narrator (contextual third-person narration within the dialogue)

Tirtha: पादुका-मातृ-तीर्थ (गुहा-पीठ)

Type: kshetra

Scene: दूर से आए पुरुष-यात्री गुहा-पीठ पर पादुका-पूजन करते हैं; समीप मातृकाओं के प्रतीक/मूर्तियाँ; ऊपर से दिव्य प्रकाश, ‘अमृतत्व’ का संकेत।

P
pādukā
M
Mātṛs (Mātṛkās)
S
siddhi
J
janma-mṛtyu (birth and death)

FAQs

Pilgrimage joined with proper worship of the Devī’s pādukā and the Mātṛs is portrayed as a direct path to liberation.

The cave-tīrtha of the pādukā, also associated with Mātṛ worship, attracting devotees from distant regions.

Samyak-pūjā (proper worship) of the pādukā and the Mātṛs as the principal practice at the site.