Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 10

Devanagari script

मुंच वज्र सहस्राक्ष पश्यामि तव पौरुषम् । चिरात्प्राप्तोऽसि मे दृष्टिं दिष्ट्या त्वं त्रिदिवेश्वरः

Transliteration

muṃca vajra sahasrākṣa paśyāmi tava pauruṣam | cirātprāpto'si me dṛṣṭiṃ diṣṭyā tvaṃ tridiveśvaraḥ

Translation

«ألقِ الفَجْرَةَ يا ذا الألف عين (سَهَسْرَاكْشَ)، لأرى بأسك. بعد زمنٍ طويلٍ جئتَ إلى مرأى عيني؛ وبحُسن الطالع حقّاً أنتَ سيّدُ السماوات الثلاث!»

Word by Word

• मुंच: release! let go!
• मुंच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन (singular), परस्मैपद; धातु: मुच्—मोचने (to release)

• वज्र: the thunderbolt
• वज्र: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वज्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neuter), द्वितीया विभक्ति (accusative/2nd), एकवचन (singular)

• सहस्राक्ष: O thousand-eyed one (Indra)
• सहस्राक्ष: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सहस्र + अक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहिसमास; पुंलिङ्ग (masculine), सम्बोधन (vocative/8th), एकवचन (singular)

• पश्यामि: I see
• पश्यामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पश् (धातु)
• Form: लट् (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन (singular), परस्मैपद; धातु: पश्—दर्शने (to see)

• तव: your
• तव: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी विभक्ति (genitive/6th), एकवचन (singular)

• पौरुषम्: manliness, valor
• पौरुषम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पौरुष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neuter), द्वितीया विभक्ति (accusative/2nd), एकवचन (singular)

• चिरात्: after a long time
• चिरात्: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: चिरात् (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)

• प्राप्तः: (you) have come/arrived
• प्राप्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु) → प्राप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त (past passive participle), पुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा विभक्ति (nominative/1st), एकवचन (singular)

• असि: you are
• असि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन (singular), परस्मैपद; धातु: अस्—भुवि (to be)

• मे: my
• मे: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी विभक्ति (genitive/6th), एकवचन (singular)

• दृष्टिम्: sight, vision
• दृष्टिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दृष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (feminine), द्वितीया विभक्ति (accusative/2nd), एकवचन (singular)

• दिष्ट्या: fortunately, by good luck
• दिष्ट्या: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: दिष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावप्राय प्रयोग; तृतीया-एकवचनरूपेण निपातवत् (idiomatic: ‘by good fortune’)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा विभक्ति (nominative/1st), एकवचन (singular)

• त्रिदिवेश्वरः: lord of heaven
• त्रिदिवेश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रिदिव + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषसमास (‘त्रिदिवस्य ईश्वरः’); पुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा विभक्ति (nominative/1st), एकवचन (singular)

Speaker

Kālaprabha (Dānava)

Visual Art Cues

Scene: A challenger addresses Indra (Sahasrākṣa), urging him to cast the vajra; Indra is seen as the radiant lord of Svarga, poised for combat, surrounded by celestial retinue and storm-cloud aura.

Characters & Entities

• Sahasrākṣa (Indra)
• Vajra
• Tridiva (heaven)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Mockery and provocation are marks of adharma; true valor is disciplined and aligned with righteous purpose.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named in this taunting speech; it remains within the broader Mahātmya narrative frame.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.