Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 143

Devanagari script

स्थानबाह्यद्विजातीनां कुले दारपरिग्रहम् । कृत्वा त्वद्गोत्रसंभूता ब्राह्मणा मत्प्रसादतः

Transliteration

sthānabāhyadvijātīnāṃ kule dāraparigraham | kṛtvā tvadgotrasaṃbhūtā brāhmaṇā matprasādataḥ

Translation

وبأخذ الزوجات من أسر ذوي الميلادين القادمين من خارج الديار، وتأسيس البيوت—بفضلي—سيظهر برهمنة كأنهم مولودون في غوتراك (gotra)، أي سلالتك.

Word by Word

• स्थानबाह्यद्विजातीनाम्: of the out-of-place/outsider twice-born (people)
• स्थानबाह्यद्विजातीनाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: स्थान-बाह्य-द्विजाति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/स्त्रीलिङ्ग (द्विजाति-शब्दः सामान्यतः पुं.), षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचनम्; समासः: स्थानबाह्य (स्थानात् बाह्यः) + द्विजाति (द्विजः/द्विजातिः)

• कुले: in the family/lineage
• कुले: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचनम्

• दारपरिग्रहम्: acceptance of a wife (marriage)
• दारपरिग्रहम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दार-परिग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचनम्; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः: दाराणां परिग्रहः

• कृत्वा: having done
• कृत्वा: Kriya-viseshana (Adverbial participle/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/त्वा-प्रत्यय), पूर्वकालनिर्देशः

• त्वत्: your
• त्वत्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचनम् (त्वत् = तव)

• गोत्रसंभूताः: born in (your) gotra
• गोत्रसंभूताः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गोत्र-संभूत (प्रातिपदिक; संभूत = भू-धातोः क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचनम्; समासः: गोत्रात् संभूताः

• ब्राह्मणाः: Brahmins
• ब्राह्मणाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचनम्

• मत्प्रसादतः: by my favor; due to my grace
• मत्प्रसादतः: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: मत्-प्रसाद (प्रातिपदिक)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (Ablatival adverb/ततः-भावः): प्रसादात्; समासः: मत् (मम) + प्रसाद

Speaker

Indra (continuing)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kapālamocana (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A civic-religious scene: outside-region brāhmaṇas form marital alliances with local dvija families; a divine aura of ‘prasāda’ signifies their acceptance into a gotra, ensuring continuity of rites in the kṣetra.

Characters & Entities

• Indra
• Gotra
• Brāhmaṇas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred places generate enduring social-religious institutions—lineages and communities—under divine sanction.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The institutional outcomes described belong to the Kapālamocana-tīrtha māhātmya narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct rite; it describes lineage and marital alliances shaping the tīrtha’s brāhmaṇa community.