Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 25

Devanagari script

जडं शुद्धक्रियं वापि निरंजनं नियामकम् । यज्ज्ञात्वा मुच्यते क्षिप्रं घोरसंसारबंधनात्

Transliteration

jaḍaṃ śuddhakriyaṃ vāpi niraṃjanaṃ niyāmakam | yajjñātvā mucyate kṣipraṃ ghorasaṃsārabaṃdhanāt

Translation

سواء تُصُوِّرَ ذلك على أنه ساكنٌ لا يتغيّر، أو فعلٌ طاهر؛ منزَّهٌ عن الدنس، وهو المُنظِّم الباطن—فمَن عرفه تحرّر سريعًا من رباط السَّمسارة الرهيب.

Word by Word

• जडम्: inert/insentient (as described)
• जडम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• शुद्धक्रियम्: of pure action/with pure rite
• शुद्धक्रियम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुद्धक्रिय (प्रातिपदिक; शुद्ध + क्रिय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः ‘शुद्धा क्रिया यस्य’ (or ‘शुद्ध-क्रिय’ as a descriptive compound)

• वा: or
• वा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-अव्यय (disjunctive particle ‘or’)

• अपि: also/even
• अपि: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अप्यर्थक-अव्यय (particle ‘also/even’)

• निरञ्जनम्: stainless, pure
• निरञ्जनम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निरञ्जन (प्रातिपदिक; निर् + अञ्जन)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; नञ्/निर्-तत्पुरुषः ‘अञ्जनं (मलम्) न अस्ति’

• नियामकम्: regulator, controller
• नियामकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नियामक (प्रातिपदिक; नि + यम् (धातु) + ण्वुल् प्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्तरि-ण्वुलन्त (agent-noun) ‘नियमयति इति’

• यत्: which/that (it)
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सम्बन्ध-प्रत्ययः (relative pronoun)

• ज्ञात्वा: having known
• ज्ञात्वा: Kriya-viseshana (Adverbial to verb/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु) + त्वा (क्त्वा)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund) ‘having known’

• मुच्यते: is liberated
• मुच्यते: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive)

• क्षिप्रम्: quickly
• क्षिप्रम्: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्षिप्र (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)

• घोरसंसारबंधनात्: from the dreadful bondage of worldly existence
• घोरसंसारबंधनात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: घोरसंसारबंधन (प्रातिपदिक; घोर + संसार + बन्धन)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः ‘घोरस्य संसारस्य बन्धनात्’ (ablative ‘from’)

Speaker

Skanda (deduced from context)

Visual Art Cues

Scene: A bound traveler (symbol of jīva) with chains labeled ‘saṃsāra’ sits before a luminous, stainless inner light; as realization dawns, the chains fall away, revealing calm freedom.

Characters & Entities

• Saṃsāra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True knowledge/realization of the stainless inner ruler breaks the fearsome bonds of saṃsāra.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse emphasizes liberation-teaching within a Tīrthamāhātmya chapter, without naming a particular site in this line.

What ritualistic prescription is mentioned?

Jnana-based contemplation/realization is emphasized as the liberating means.