Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 23

Devanagari script

वेदसारमिदं नित्यं द्व्यक्षरं सततोद्यतम् । निर्मलं ह्यमृतं शांतं सदूपममृतोपमम्

Transliteration

vedasāramidaṃ nityaṃ dvyakṣaraṃ satatodyatam | nirmalaṃ hyamṛtaṃ śāṃtaṃ sadūpamamṛtopamam

Translation

هذا هو لبُّ الفيدات: أبديّ، ذو مقطعين، واجبُ التمسّك به على الدوام. هو طاهرٌ بلا دنس، أمْرِتَا لا يموت؛ سَكِينَةُ الطبع، ذو صورةٍ حقّة الوجود، كأنه الخلودُ نفسُه.

Word by Word

• वेद-सारम्: the essence of the Veda
• वेद-सारम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वेद (प्रातिपदिक) + सार (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (‘essence of the Veda’); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• इदम्: this
• इदम्: Karta (Apposition/समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• नित्यम्: eternal
• नित्यम्: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; इदम्/वेदसारम् इति विशेषणम्

• द्वि-अक्षरम्: two-syllabled
• द्वि-अक्षरम्: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वि (संख्या-प्रातिपदिक) + अक्षर (प्रातिपदिक)
• Form: द्विगु-समास (numerical); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; इदम् इति विशेषणम्

• सतत-उद्यतम्: ever engaged
• सतत-उद्यतम्: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सतत (प्रातिपदिक) + उद्यत (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय (‘constantly active/raised’); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; इदम् इति विशेषणम्

• निर्मलम्: pure
• निर्मलम्: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निर्मल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; इदम् इति विशेषणम्

• हि: indeed
• हि: Adverbial (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; हेत्वर्थ/निश्चयार्थ-निपात (indeed/for)

• अमृतम्: immortal/nectar-like
• अमृतम्: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अमृत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; इदम् इति विशेषणम्

• शान्तम्: peaceful
• शान्तम्: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शान्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; इदम् इति विशेषणम्

• सद्-उपम्: of excellent likeness
• सद्-उपम्: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सत् (प्रातिपदिक) + उपम (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय (‘having good likeness/true comparison’); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; इदम् इति विशेषणम्

• अमृत-उपमम्: like nectar
• अमृत-उपमम्: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अमृत (प्रातिपदिक) + उपम (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय (‘comparable to nectar’); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; इदम् इति विशेषणम्

Speaker

Skanda (deduced from Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya)

Visual Art Cues

Scene: A radiant scroll-like Veda dissolves into a shining Oṃ; from it flows a stream of nectar (amṛta) that calms turbulent waves, symbolizing śānti and nirmalatā.

Characters & Entities

• Veda
• Amṛta

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The mantra praised here is framed as Vedic essence—pure, peaceful, and liberating—worthy of constant remembrance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader chapter belongs to a Tīrthamāhātmya, but this verse itself glorifies mantra-nature rather than a named location.

What ritualistic prescription is mentioned?

Sustained commitment to the mantra (continuous upholding/recitation) is implied.