Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 26

Devanagari script

दीक्षितेन जपः कार्यो लक्षगायत्रिसंभवः । शेषैर्विप्रैर्यथा वित्तं तथा कार्यो जपोऽखिलः

Transliteration

dīkṣitena japaḥ kāryo lakṣagāyatrisaṃbhavaḥ | śeṣairviprairyathā vittaṃ tathā kāryo japo'khilaḥ

Translation

مَن نال الدِّكشا على وجهها فليؤدِّ الجَپا (japa) حتى يبلغ مئةَ ألفِ تكرارٍ لمانترا الغاياتري (Gāyatrī). وأمّا سائرُ البراهمة فليُتمّوا الجَپا كلَّه بحسب ما تيسّر لهم من مالٍ وقدرة.

Word by Word

• दीक्षितेन: by the initiated (person)
• दीक्षितेन: Karana (Agent/instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: दीक्षित (प्रातिपदिक; √दिक्ष्/√दिक्ष्? from √दिक्ष् ‘to consecrate’ + क्त)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया, एकवचनम्; (दीक्षितः = initiated person)

• जपः: recitation (japa)
• जपः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचनम्

• कार्यः: to be done/should be performed
• कार्यः: Karta (Predicate adjective/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: √कृ (धातु) + यत् (कृदन्त)
• Form: कर्तव्यतार्थे यत्-प्रत्ययान्त कृदन्तः (gerundive); पुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचनम्; ‘जपः’ विशेषणम्

• लक्षगायत्रिसंभवः: consisting of a lakh (of) Gāyatrī (recitations)
• लक्षगायत्रिसंभवः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: लक्ष + गायत्री + सम्भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचनम्; समासः (लक्षसंख्यक-गायत्री-जप-सम्भवः इत्यर्थः) ‘जपः’ विशेषणम्

• शेषैः: by the remaining (others)
• शेषैः: Karana (Agent/instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: शेष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया, बहुवचनम्; विशेषणम्

• विप्रैः: by the brāhmaṇas
• विप्रैः: Karana (Agent/instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया, बहुवचनम्

• यथा: as/according to
• यथा: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (as/according to)

• वित्तम्: wealth
• वित्तम्: Sambandha (Measure/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वित्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; (अत्र ‘यथा वित्तम्’ = according to wealth)

• तथा: accordingly
• तथा: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; तदनुरूप्ये (accordingly)

• कार्यः: to be done
• कार्यः: Karta (Predicate adjective/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: √कृ (धातु) + यत् (कृदन्त)
• Form: कर्तव्यतार्थे यत्-प्रत्ययान्त कृदन्तः (gerundive); पुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचनम्; ‘जपः’ विशेषणम्

• जपः: recitation
• जपः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचनम्

• अखिलः: entire/complete
• अखिलः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अखिल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचनम्; विशेषणम्

Speaker

Unspecified (instructional voice in the Nāgara-khaṇḍa narrative)

Visual Art Cues

Scene: An initiated practitioner sits on kuśa grass facing east, counting Gāyatrī on a mālā; nearby brāhmaṇas and assistants maintain quiet order, preparing water and offerings, each taking on japa according to capacity.

Characters & Entities

• Gāyatrī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Atonement and inner purification are completed through disciplined mantra-practice, scaled to one’s eligibility and capacity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader setting is a tīrtha-māhātmya in Nāgara Khaṇḍa; no named location is specified in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

Lakṣa (100,000) Gāyatrī-japa for the initiated; others perform japa according to means.