Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 5

Devanagari script

ततः संपूजितो राज्ञा आनर्तेन यथाक्रमम् । दत्त्वार्घ्यं मधुपर्कं च ततः प्रोक्तं प्रणम्य च

Transliteration

tataḥ saṃpūjito rājñā ānartena yathākramam | dattvārghyaṃ madhuparkaṃ ca tataḥ proktaṃ praṇamya ca

Translation

ثم أكرمه ملكُ آنرتا إكرامًا لائقًا على الترتيب؛ وبعد أن قدّم الأَرغْيَةَ ومَدهوبَركَةَ، تكلّم الملكُ وهو منحنٍ ساجدًا بالتعظيم.

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Kala-adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रम/अनन्तर (then/thereafter)

• संपूजितः: was duly honored
• संपूजितः: Kriya (Predicate participle/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-पूज् (धातु) + संपूजित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृत् (Past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि प्रयोग (was honored/worshipped)

• राज्ञा: by the king
• राज्ञा: Kartr-karana (Agent in passive/कर्तृ-करण)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• आनर्तेन: (the king) of Ānarta
• आनर्तेन: Kartr-karana (Agent descriptor/करण)
• Type: Noun
• Root: आनर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणवत् (qualifying राज्ञा)

• यथाक्रमम्: in due order
• यथाक्रमम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय) + क्रम (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव, क्रियाविशेषण (according to order)

• दत्त्वा: having given
• दत्त्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्यय; पूर्वक्रिया (having given)

• अर्घ्यम्: honor-offering (arghya)
• अर्घ्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अर्घ्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• मधुपर्कम्: madhuparka (honey-mixture offering)
• मधुपर्कम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मधु (प्रातिपदिक) + पर्क (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (मधुना पर्कः/मधुयुक्तः पर्कः)

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चय

• ततः: then
• ततः: Kala-adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रम/अनन्तर

• प्रोक्तम्: was spoken
• प्रोक्तम्: Kriya (Predicate participle/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-वच् (धातु) + प्रोक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृत् (Past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि प्रयोग (was spoken/said)

• प्रणम्य: having bowed
• प्रणम्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-नम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्यय; पूर्वक्रिया (having bowed)

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चय

Speaker

Narrator (contextual)

Characters & Entities

• Durvāsā
• Ānarta (king)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma begins with reverence: honoring a guest-sage with proper offerings is a sanctifying act for rulers and households.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse emphasizes atithi-dharma within the Nāgarakhaṇḍa tīrtha narrative; the named tīrtha is not explicit in this line.

What ritualistic prescription is mentioned?

Offering arghya and madhuparka as part of formal reception and worship of a sage.