Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 7

Devanagari script

दृष्ट्वा लोप्त्रं तदग्रस्थं तमूचुर्मुनिपुंगवम् । मार्गेणानेन चायातो लोप्त्रहस्तो मलिम्लुचः । ब्रूहि शीघ्रं महाभाग केन मार्गेण निर्गतः

Transliteration

dṛṣṭvā loptraṃ tadagrasthaṃ tamūcurmunipuṃgavam | mārgeṇānena cāyāto loptrahasto malimlucaḥ | brūhi śīghraṃ mahābhāga kena mārgeṇa nirgataḥ

Translation

فلما رأوا إناء الماء موضوعًا أمامه قالوا لذلك السيد بين الحكماء: «من هذا الطريق جاء لصٌّ خبيث يحمل إناء الماء بيده. فقل لنا سريعًا، أيها المبارك: من أي طريق خرج؟»

Word by Word

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive), ‘having seen’

• लोप्त्रम्: the loptra
• लोप्त्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लोप्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तत्: that
• तत्: Sambandha
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी/सप्तमी-समर्थ (in compound), एकवचन

• अग्र-स्थम्: placed in front
• अग्र-स्थम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अग्र (प्रातिपदिक) + स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (सप्तमी: ‘अग्रे स्थितम्’); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifying लोप्त्रम्)

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• ऊचुः: said
• ऊचुः: Kriyā (Main action)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद

• मुनि-पुङ्गवम्: the foremost of sages
• मुनि-पुङ्गवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक) + पुङ्गव (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी: ‘मुनीनां पुङ्गवः’); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; संबोधनार्थे अपि प्रयुज्यते (as epithet)

• मार्गेण: by the path
• मार्गेण: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मार्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन

• अनेन: by this
• अनेन: Viśeṣaṇa
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (qualifying मार्गेण)

• च: and
• च: Sambandha
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• आयातः: has come
• आयातः: Kriyā (Predicative)
• Type: Verb
• Root: आ + या (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP used predicatively); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• लोप्त्र-हस्तः: with the loptra in his hand
• लोप्त्र-हस्तः: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: लोप्त्र (प्रातिपदिक) + हस्त (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास (‘यस्य हस्ते लोप्त्रम्’); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (qualifying मलिम्लुचः)

• मलिम्लुचः: the thief/robber (malimluca)
• मलिम्लुचः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मलिम्लुच् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• ब्रूहि: tell
• ब्रूहि: Kriyā (Command)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ/Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• शीघ्रम्: quickly
• शीघ्रम्: Kriyāviśeṣaṇa
• Type: Indeclinable
• Root: शीघ्र (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• महाभाग: O fortunate one
• महाभाग: Sambodhana (Vocative)
• Type: Noun
• Root: महाभाग (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (महान् भागः यस्य); पुंलिङ्ग, संबोधन-विभक्ति, एकवचन

• केन: by which
• केन: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक

• मार्गेण: by the path
• मार्गेण: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मार्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• निर्गतः: has gone out/escaped
• निर्गतः: Kriyā (Predicative)
• Type: Verb
• Root: निर् + गम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP used predicatively); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

Sūta (narrating); pursuers speaking within the verse

Tirtha Mahatmya

Type: cave

Visual Art Cues

Scene: Pursuers point toward the path and address the serene sage, gesturing at the water-pot placed before him, demanding the robber’s exit route.

Characters & Entities

• Māṇḍavya
• Robber (malimluca/caura)
• Loptra (water-pot)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Social pressure can demand immediate answers, but dharma requires careful speech—especially for one observing a vow.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The incident unfolds at Viśvāmitrī Tīrtha, a ‘sat-tīrtha’ praised as greatly purifying.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual is prescribed; the verse sets up the ethical conflict around speech, silence, and protecting life.